Przedawkowanie
Walproinian sodu

Przedawkowanie walproinianu sodu

Walproinian sodu jest substancją charakteryzującą się stosunkowo małą toksycznością w zakresie stężeń terapeutycznych (40-100 mg/L). Ostre zatrucia kwasem walproinowym występują bardzo rzadko, najczęściej przy stężeniach w surowicy przekraczających 100 mg/L u dorosłych i dzieci. W literaturze opisano sporadyczne przypadki ostrego i przewlekłego przedawkowania ze skutkiem śmiertelnym.¹

Rokowanie w zatruciu walproinianem sodu jest zazwyczaj korzystne, choć po szczególnie ciężkich zatruciach opisywano przypadki śmiertelne. W niektórych przypadkach znaczne przedawkowanie może prowadzić do zgonu.^{2 3}

Objawy kliniczne przedawkowania

Kliniczne objawy ciężkiego przedawkowania walproinianu sodu są zróżnicowane i obejmują przede wszystkim zaburzenia ze strony ośrodkowego układu nerwowego oraz układu krążenia i oddechowego. Najczęściej obserwuje się:^{4 5}

• Zaburzenia ośrodkowego układu nerwowego: stany splątania, uspokojenie, śpiączka, osłabienie napięcia mięśniowego, osłabienie odruchów (hiporefleksja) lub arefleksja, mioza (zwężenie źrenic)
• Zaburzenia oddechowe: depresja oddechowa
• Zaburzenia metaboliczne: kwasica metaboliczna
• Zaburzenia sercowo-naczyniowe: niedociśnienie tętnicze (hipotensja), zapaść krążeniowa, wstrząs

⁶

Wysokie stężenie walproinianu sodu w surowicy może powodować dodatkowe zaburzenia neurologiczne, w tym:^{7 8}

• Zwiększoną tendencję do napadów padaczkowych/drgawkowych (paradoksalnie, mimo właściwości przeciwdrgawkowych leku)
• Zmiany zachowania
• Zwiększenie ciśnienia śródczaszkowego związane z obrzękiem mózgu

⁹

Warto zaznaczyć, że sód zawarty w różnych postaciach farmaceutycznych walproinianu może w przypadku przedawkowania prowadzić do hipernatremii.^{10 11}

Stężenia toksyczne i ich konsekwencje

Klinicznymi objawami ostrego, znacznego przedawkowania są zwykle obserwowane przy stężeniach w osoczu 10-20 razy większych niż maksymalne stężenia terapeutyczne. Przy stężeniach terapeutycznych (40-100 mg/L) walproinian sodu cechuje się stosunkowo małą toksycznością, natomiast ostre zatrucia występują najczęściej przy stężeniu w surowicy powyżej 100 mg/L.^{12 13}

Po masywnym przedawkowaniu walproinianu sodu mogą wystąpić sporadyczne zgony.¹⁴

Postępowanie w przypadku przedawkowania

Leczenie przedawkowania walproinianu sodu powinno być przeprowadzone w warunkach szpitalnych i ma charakter objawowy, gdyż nie istnieje swoista odtrutka na walproinian.^{15 16}

Zabezpieczenie podstawowych funkcji życiowych

Postępowanie powinno obejmować:^{17 18}

• Zabezpieczenie drożności dróg oddechowych (czasem konieczna intubacja)
• Stałe monitorowanie czynności układu krążenia i oddechowego
• Monitorowanie podstawowych parametrów życiowych
• W razie potrzeby zastosowanie leczenia podtrzymującego funkcje życiowe

¹⁹

Metody eliminacji leku

W celu eliminacji walproinianu sodu z organizmu można zastosować następujące metody:²⁰

• Płukanie żołądka – może być skuteczne nawet do 10-12 godzin od przyjęcia leku, ponieważ wchłanianie po przedawkowaniu jest zwykle wolniejsze
• Podanie węgla aktywnego – efektywne do 12 godzin od przedawkowania
• Wymuszona diureza – może pomóc w eliminacji niezwiązanej z białkami frakcji leku
• Hemodializa lub hemoperfuzja – zalecane w najcięższych przypadkach masywnego przedawkowania

²¹

Należy pamiętać, że dializa otrzewnowa nie jest zbyt skuteczna w usuwaniu walproinianu sodu.²²

Leczenie farmakologiczne

W pojedynczych przypadkach skuteczne okazało się zastosowanie:^{23 24}

• Naloksonu – podawanego dożylnie w celu poprawy stanu świadomości i zmniejszenia zaburzeń świadomości
• Karnityny – podawanej dożylnie w przypadku przedawkowania walproinianu powodującego hiperamonemię, w celu normalizacji stężenia amoniaku

²⁵

Szczególne zalecenia leczenia przedawkowania

Ze względu na brak wystarczającego doświadczenia dotyczącego skuteczności całkowitej wymiany osocza i transfuzji, zaleca się intensywną terapię medyczną bez specjalnych zabiegów odtruwania, szczególnie u dzieci. Terapia powinna być połączona z monitorowaniem stężenia walproinianu w surowicy.²⁶

Należy zwrócić uwagę na zapobieganie zachłyśnięciu podczas procedur leczniczych; w niektórych przypadkach konieczna może być intubacja i oczyszczenie dróg oddechowych przez odsysanie wydzieliny z oskrzeli.²⁷