Przeciwwskazania stosowania
Toksoid

Przeciwwskazania stosowania substancji toksoid – kiedy odradzić pacjentowi stosowanie tej substancji?

Toksoid jest inaktywowaną formą toksyny bakteryjnej, zachowującą właściwości antygenowe przy jednoczesnej utracie właściwości toksycznych. W szczepionkach takich jak Pentaxim, zawierającej toksoidy błoniczy i tężcowy, występują ściśle określone przeciwwskazania do ich zastosowania. Stosowanie szczepionek zawierających toksoidy należy odradzić pacjentom w określonych sytuacjach klinicznych, które zostaną omówione poniżej.¹

Nadwrażliwość i reakcje alergiczne

Podstawowym przeciwwskazaniem do zastosowania toksoidu jest potwierdzona nadwrażliwość na tę substancję czynną. W przypadku szczepionki Pentaxim, zawierającej toksoid błoniczy i tężcowy, przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na którykolwiek z tych toksoidów. Należy również uwzględnić możliwość nadwrażliwości na inne składniki preparatu.²

Szczególną uwagę należy zwrócić na możliwość występowania nadwrażliwości na substancje wykorzystywane w procesie produkcyjnym, które mogą być obecne w śladowych ilościach w końcowym preparacie. W przypadku Pentaxim są to:³

• Glutaraldehyd – stosowany jako środek inaktywujący toksyny
• Neomycyna – antybiotyk aminoglikozydowy
• Streptomycyna – antybiotyk aminoglikozydowy
• Polimyksyna B – antybiotyk peptydowy

⁴

Reakcje po wcześniejszym szczepieniu

Istotnym przeciwwskazaniem do podania preparatów zawierających toksoidy jest wystąpienie zagrażającej życiu reakcji po poprzednim podaniu szczepionki zawierającej te same substancje. Jeśli pacjent doświadczył ciężkiej reakcji poszczepiennej po preparacie zawierającym toksoid błoniczy lub tężcowy, należy bezwzględnie odstąpić od podania Pentaxim.⁵

Ostre stany chorobowe

Toksoidy, jako substancje stymulujące układ immunologiczny, nie powinny być podawane pacjentom z ostrymi stanami chorobowymi. W przypadku szczepionki Pentaxim zawierającej toksoidy, należy przełożyć szczepienie w przypadku:⁶

• Gorączki – podwyższona temperatura ciała może być objawem toczącego się procesu zapalnego
• Ostrej choroby – niezależnie od etiologii

⁷

Należy podkreślić, że w tych przypadkach przeciwwskazanie ma charakter czasowy, a szczepienie powinno zostać przełożone do momentu ustąpienia objawów ostrego stanu chorobowego.

Przeciwwskazania neurologiczne

Szczególnie istotne przeciwwskazania do stosowania toksoidów w preparatach takich jak Pentaxim, dotyczą współistniejących chorób neurologicznych. Ze względu na obecność w szczepionce Pentaxim nie tylko toksoidów błoniczego i tężcowego, ale również komponentu krztuścowego, przeciwwskazaniem do jej zastosowania są:⁸

• Postępująca encefalopatia – niezależnie od etiologii
• Encefalopatia, która wystąpiła w ciągu 7 dni po podaniu poprzedniej dawki jakiejkolwiek szczepionki zawierającej antygeny krztuśca (bezkomórkowej lub pełnokomórkowej)

⁹

Szczególne rozpoznania kliniczne wymagające odroczenia szczepienia

Podczas kwalifikacji pacjenta do szczepienia preparatem zawierającym toksoidy, lekarz powinien zwrócić uwagę na inne stany kliniczne, które mogą stanowić czasowe przeciwwskazanie. W przypadku preparatu Pentaxim, podobnie jak w przypadku innych szczepionek zawierających toksoidy, należy uwzględnić indywidualną ocenę korzyści i ryzyka związanego ze szczepieniem, szczególnie u pacjentów z nieustabilizowaną chorobą układu nerwowego.¹⁰

Nadwrażliwość na składniki pomocnicze

Podczas kwalifikacji do szczepienia preparatem zawierającym toksoidy, lekarz powinien również brać pod uwagę możliwość wystąpienia nadwrażliwości na składniki pomocnicze preparatu. W przypadku szczepionki Pentaxim szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z potwierdzoną nadwrażliwością na którykolwiek ze składników pomocniczych wymienionych w charakterystyce produktu leczniczego.¹¹

Pentaxim zawiera fenyloalaninę w ilości 12,5 mikrogramów na dawkę, co może wymagać uwzględnienia w przypadku pacjentów z fenyloketonurią, choć nie stanowi bezwzględnego przeciwwskazania do podania szczepionki.¹²

Inne przeciwwskazania związane z komponentami szczepionki

W przypadku szczepionki Pentaxim, która oprócz toksoidów zawiera również inne komponenty, należy wziąć pod uwagę przeciwwskazania związane z tymi składnikami. Szczególnie istotne jest przeciwwskazanie dotyczące nadwrażliwości na komponenty krztuścowe szczepionki, zarówno bezkomórkowe jak i pełnokomórkowe.¹³

Należy zaznaczyć, że nadwrażliwość na którykolwiek komponent preparatu, w tym toksoidy, stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do zastosowania szczepionki Pentaxim, co ma kluczowe znaczenie przy podejmowaniu decyzji o kwalifikacji pacjenta do szczepienia.¹⁴