Interakcje
Teofilina

Interakcje teofiliny z innymi produktami leczniczymi i inne rodzaje interakcji

Teofilina, jako substancja aktywna stosowana w leczeniu schorzeń układu oddechowego, charakteryzuje się wąskim indeksem terapeutycznym, co sprawia, że interakcje z innymi lekami mogą mieć istotne znaczenie kliniczne. Wiele substancji leczniczych może wpływać na metabolizm teofiliny, zmieniając jej stężenie w osoczu, co może prowadzić do nasilenia działania terapeutycznego lub toksycznego, lub do osłabienia efektu leczniczego.¹

Interakcje farmakodynamiczne

Teofilina wykazuje działanie synergistyczne z innymi lekami zawierającymi ksantyny, z β-sympatykomimetykami, kofeiną i podobnymi substancjami. Z tego powodu, produktów zawierających teofilinę nie należy stosować z innymi preparatami zawierającymi ksantyny i ich pochodne.^{2 3}

Teofilina nasila działanie efedryny oraz innych sympatykomimetyków stosowanych w leczeniu stanów skurczowych oskrzeli. Może to prowadzić do nasilenia działania kardiotoksycznego, szczególnie przy równoczesnym stosowaniu halotanu, sympatykomimetyków, glikozydów naparstnicy i rezerpiny.^{4 5}

Poprzez dodatni wpływ inotropowy i chronotropowy na mięsień sercowy, teofilina może nasilać działanie glikozydów naparstnicy i prowadzić do zaburzeń przewodnictwa w mięśniu sercowym.⁶

Teofilina osłabia działanie soli litu, propranololu, niedepolaryzujących środków zwiotczających mięśnie oraz może osłabiać działanie adenozyny i benzodiazepin.^{7 8}

Teofilina nasila działanie leków moczopędnych, np. furosemidu. Działania teofiliny i furosemidu zmniejszające stężenie potasu w surowicy mogą się sumować.^{9 10}

Zastosowanie halotanu u pacjentów leczonych teofiliną może spowodować ciężkie zaburzenia rytmu serca.^{11 12}

Istnieją dowody wskazujące, że u osób otrzymujących jednocześnie ketaminę i teofilinę może dojść do obniżenia progu drgawkowego.^{13 14}

Interakcje farmakokinetyczne

Metabolizm teofiliny może być spowolniony przez niektóre leki, co prowadzi do zwiększenia jej stężenia w osoczu i może nasilać ryzyko przedawkowania oraz działań niepożądanych.¹⁵

Do leków zwiększających stężenie teofiliny w osoczu należą:

• Antybiotyki:
  • Makrolidy (szczególnie erytromycyna, klarytromycyna i troleandomycyna)
  • Fluorochinolony (cyprofloksacyna, enoksacyna, norfloksacyna, ofloksacyna, lomefloksacyna)
  • Klindamycyna, linkomycyna
• Leki przeciwgrzybicze: flukonazol
• Antagoniści receptora H2: cymetydyna, ranitydyna
• Blokery kanału wapniowego: werapamil, diltiazem
• Leki przeciwarytmiczne: meksyletyna, propafenon
• Beta-blokery: propranolol
• Leki przeciwgruźlicze: izoniazyd
• Leki przeciwpadaczkowe: kwas walproinowy
• Inne: allopurinol, febuksostat, disulfiram, tiabendazol, tyklopidyna, fluwoksamina, interferon-α, peginterferon α-2, zafirlukast, szczepionki przeciw grypie, metotreksat, doustne środki antykoncepcyjne, etyntydyna, idrocylamid, zileuton

^{16 17}

W takich przypadkach może być konieczne zmniejszenie dawki teofiliny.¹⁸

Szczególną uwagę należy zwrócić na jednoczesne stosowanie teofiliny z chinolonami. Dawkę teofiliny należy zmniejszyć do nie więcej niż 60% zalecanej dawki w przypadku jednoczesnego podawania z cyprofloksacyną i do nie więcej niż 30% zalecanej dawki w przypadku podawania z enoksacyną.^{19 20}

Inne chinolony (np. pefloksacyna lub kwas pipemidowy) mogą również nasilić działanie produktów zawierających teofilinę. W związku z tym w czasie jednoczesnego leczenia chinolonami bezwzględnie zaleca się częste kontrolowanie stężenia teofiliny.²¹

Metabolizm teofiliny może być przyspieszony, a jej stężenie w osoczu i skuteczność mogą być zmniejszone podczas jednoczesnego stosowania następujących leków:²²

• Barbiturany: fenobarbital, pentobarbital, prymidon
• Leki przeciwpadaczkowe: karbamazepina, fenytoina, fosfenytoina
• Leki przeciwgruźlicze: ryfampicyna, ryfapentyna
• Leki stosowane w dnie moczanowej: sulfinpirazon
• Inne: aminoglutetymid, izoprenalina, sukralfat, produkty zawierające ziele dziurawca zwyczajnego (Hypericum perforatum), rytonawir, nikotyna

^{23 24 25}

W niektórych przypadkach może być konieczne zwiększenie dawki teofiliny.²⁶

Metabolizm teofiliny jest również przyspieszony u osób palących tytoń, co może prowadzić do zmniejszenia jej stężenia we krwi.^{27 28}

Interakcje z żywnością i dietą

Klirens teofiliny może być modyfikowany przez dietę. Zwiększa się on w przypadku stosowania diety niskowęglowodanowej a wysokobiałkowej, odżywiania parenteralnego oraz wysokiego dziennego spożycia grilowanego mięsa wołowego. Natomiast dieta wysokowęglowodanowa a niskobiałkowa może prowadzić do zmniejszenia klirensu teofiliny.²⁹

Interakcje z alkoholem

Alkohol powoduje zwiększenie stężenia teofiliny we krwi, co może prowadzić do nasilenia działań niepożądanych teofiliny, w tym kardiotoksyczności i toksycznego wpływu na ośrodkowy układ nerwowy.³⁰

Mechanizm tej interakcji polega na hamowaniu przez alkohol metabolizmu teofiliny w wątrobie poprzez konkurencję o enzymy cytochromu P450. Efekt ten jest szczególnie istotny przy regularnym spożywaniu alkoholu lub spożyciu jednorazowym dużych ilości alkoholu.

Pacjenci przyjmujący teofilinę powinni zostać poinformowani o ryzyku związanym z jednoczesnym spożywaniem alkoholu i zaleca się unikanie alkoholu podczas terapii teofilinią.

Interakcje wpływające na badania laboratoryjne

Kawa, herbata, cola, czekolada oraz paracetamol mogą powodować zafałszowania w oznaczaniu stężenia teofiliny we krwi metodami spektrofotometrycznymi lub radioimmunologicznymi.³¹

Tabela interakcji teofiliny z innymi lekami

Postępowanie w przypadku interakcji teofiliny

Ze względu na liczne interakcje teofiliny z innymi lekami, zaleca się następujące postępowanie:^{32 33}

• Przed rozpoczęciem leczenia teofiliną należy dokładnie zebrać wywiad dotyczący stosowanych leków oraz używek (alkohol, tytoń)
• W przypadku konieczności jednoczesnego stosowania leków wchodzących w interakcje z teofiliną, należy monitorować stężenie teofiliny w surowicy
• Podczas stosowania leków zwiększających stężenie teofiliny we krwi, należy rozważyć zmniejszenie jej dawki
• Podczas stosowania leków zmniejszających stężenie teofiliny we krwi, może być konieczne zwiększenie jej dawki
• U osób stosujących fluorochinolony należy znacząco zredukować dawkę teofiliny: do 60% w przypadku cyprofloksacyny i do 30% w przypadku enoksacyny
• Szczególną ostrożność należy zachować przy stosowaniu leków mogących nasilać kardiotoksyczność teofiliny
• Należy poinformować pacjenta o konieczności unikania alkoholu podczas terapii teofiliną
• Należy rozważyć monitorowanie stężenia potasu w przypadku jednoczesnego stosowania teofiliny z lekami moczopędnymi

³⁴