Działania niepożądane
Sód amidotryzoinian

Sód amidotryzoinian, składnik środka kontrastowego Gastrografin, może wywoływać działania niepożądane o nasileniu od łagodnego do ciężkiego, w tym reakcje anafilaktoidalne i wstrząs anafilaktyczny, które stanowią bezpośrednie zagrożenie życia. Najczęściej obserwuje się wymioty, nudności oraz biegunkę (>1/100 do <1/10), związane z hipertonicznym charakterem roztworu. U pacjentów z zapaleniem jelita cienkiego lub okrężnicy może dojść do nasilenia objawów, a u osób z zaparciami – do poważnych powikłań, takich jak nadżerki czy martwica jelita. Rzadkie, ale krytyczne powikłania obejmują zatrzymanie serca, wstrząs, perforację ściany jelita oraz martwicę toksyczno-rozpływną naskórka. Ponadto, aspiracja środka może prowadzić do obrzęku płuc i zachłystowego zapalenia płuc, co wymaga natychmiastowej interwencji.

  1. Działania niepożądane sodu amidotryzoinianu
    1. Charakterystyka działań niepożądanych
    2. Reakcje z zakresu układu immunologicznego
    3. Szczegółowa tabela działań niepożądanych
    4. Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi
    5. Monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych
    6. Kolejne rozdziały

Działania niepożądane sodu amidotryzoinianu

Sód amidotryzoinian (Natrii amidotrizoas), składnik produktu leczniczego Gastrografin, może powodować szereg działań niepożądanych, które personel medyczny powinien wziąć pod uwagę podczas stosowania tego środka kontrastowego. Działania niepożądane związane ze stosowaniem środków kontrastowych zawierających jod są zwykle o nasileniu od łagodnego do umiarkowanego i mają charakter przejściowy. Jednakże opisywano również reakcje ciężkie, zagrażające życiu, a nawet przypadki śmiertelne.1

Najczęściej raportowanymi działaniami niepożądanymi podczas stosowania produktu zawierającego sód amidotryzoinian są: wymioty, nudności oraz biegunka.2

Charakterystyka działań niepożądanych

Częstość występowania działań niepożądanych sodu amidotryzoinianu opisano na podstawie zgłoszeń spontanicznych i publikacji naukowych. Należy zwrócić szczególną uwagę na możliwość wystąpienia reakcji nadwrażliwości, które choć występują rzadko, mogą przybrać poważną postać.3

W obrębie układu pokarmowego hipertoniczny roztwór zawierający sód amidotryzoinian może wywoływać biegunkę, która zwykle ustępuje po opróżnieniu jelita. U pacjentów ze współistniejącym zapaleniem jelita cienkiego lub okrężnicy może dojść do przejściowego nasilenia objawów chorobowych. Szczególnie niebezpieczna sytuacja może wystąpić u pacjentów z zaparciami, gdzie przedłużony kontakt środka kontrastowego z błoną śluzową jelita może prowadzić do nadżerek, a nawet martwicy jelita.4

Reakcje z zakresu układu immunologicznego

Uogólniona reakcja nadwrażliwości na sód amidotryzoinian występuje rzadko i najczęściej przejawia się w postaci łagodnych reakcji skórnych. Niemniej jednak, nie można całkowicie wykluczyć możliwości wystąpienia ciężkich reakcji nadwrażliwości, które mogą stanowić bezpośrednie zagrożenie dla życia pacjenta.5

W skrajnych przypadkach może dojść do wstrząsu anafilaktoidalnego, który jest stanem bezpośredniego zagrożenia życia wymagającym natychmiastowej interwencji medycznej. Dlatego tak istotne jest, aby przed podaniem preparatu zawierającego sód amidotryzoinian zebrać dokładny wywiad w kierunku możliwych alergii oraz zapewnić odpowiednie monitorowanie pacjenta po podaniu środka.6

Szczegółowa tabela działań niepożądanych

Poniższa tabela przedstawia działania niepożądane sodu amidotryzoinianu uporządkowane według klasyfikacji układów narządowych MedDRA (MedDRA SOCs) wraz z częstością ich występowania oraz szczegółowym opisem.7

Układ narządowy Działanie niepożądane Częstość występowania Opis
Zaburzenia układu immunologicznego Wstrząs anafilaktoidalny Rzadko (>1/10 000 do <1/1000) Stan nagłego zagrożenia życia z gwałtownym spadkiem ciśnienia, zaburzeniami oddychania i świadomości, wymagający natychmiastowej interwencji
Reakcje anafilaktoidalne/nadwrażliwości Częstość nieznana Spektrum reakcji od łagodnych objawów skórnych po poważne reakcje ogólnoustrojowe
Zaburzenia endokrynologiczne Nadczynność tarczycy Częstość nieznana Może wystąpić szczególnie u pacjentów z istniejącymi zaburzeniami tarczycy
Niedoczynność tarczycy Częstość nieznana Może wystąpić szczególnie u pacjentów z istniejącymi zaburzeniami tarczycy
Zaburzenia metabolizmu i odżywiania Zaburzenia równowagi wodnej i elektrolitowej Częstość nieznana Szczególnie istotne u pacjentów z chorobami nerek, serca lub z odwodnieniem
Zaburzenia układu nerwowego Zaburzenia świadomości Częstość nieznana Od niewielkiego splątania po utratę przytomności
Ból głowy Częstość nieznana Zwykle o charakterze przejściowym
Zawroty głowy Częstość nieznana Mogą wiązać się ze zmianami ciśnienia tętniczego
Zaburzenia serca Zatrzymanie serca Częstość nieznana Stan bezpośredniego zagrożenia życia
Tachykardia Częstość nieznana Przyspieszenie akcji serca, może być objawem reakcji nadwrażliwości
Zaburzenia naczyniowe Wstrząs Częstość nieznana Stan zagrożenia życia z niezdolnością układu krążenia do zapewnienia prawidłowej perfuzji tkanek
Niedociśnienie tętnicze Częstość nieznana Spadek ciśnienia tętniczego, może wymagać interwencji
Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia Skurcz oskrzeli Częstość nieznana Nagłe zwężenie dróg oddechowych utrudniające oddychanie
Duszność Częstość nieznana Subiektywne uczucie braku powietrza, może być objawem reakcji nadwrażliwości
Aspiracja produktu Częstość nieznana Przedostanie się produktu do dróg oddechowych, może prowadzić do poważnych powikłań
Obrzęk płuc następujący po aspiracji Częstość nieznana Gromadzenie się płynu w pęcherzykach płucnych po aspiracji, stan zagrożenia życia
Zachłystowe zapalenie płuc Częstość nieznana Zapalenie płuc spowodowane aspiracją treści do dróg oddechowych
Zaburzenia żołądka i jelit Wymioty Często (>1/100 do <1/10) Jedna z najczęstszych reakcji, zwykle o charakterze przejściowym
Nudności Często (>1/100 do <1/10) Często występują razem z wymiotami, mają charakter przejściowy
Biegunka Często (>1/100 do <1/10) Związana z hipertonicznym charakterem roztworu, ustępuje po opróżnieniu jelita
Perforacja ściany jelita Częstość nieznana Poważne powikłanie, potencjalnie zagrażające życiu
Ból brzucha Częstość nieznana Może być objawem podrażnienia śluzówki jelita
Pęcherze na śluzówce jamy ustnej Częstość nieznana Mogą powodować dyskomfort i ból podczas jedzenia i mówienia
Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej Martwica toksyczno-rozpływna naskórka Częstość nieznana Ciężka reakcja skórna z oddzielaniem się dużych płatów naskórka, stan zagrożenia życia
Pokrzywka Częstość nieznana Typowa manifestacja reakcji alergicznej, z charakterystycznymi bąblami i świądem
Wysypka Częstość nieznana Może przybierać różne formy: plamistą, grudkową lub pęcherzykową
Świąd Częstość nieznana Nieprzyjemne odczucie prowokujące chęć drapania, często towarzyszy reakcjom skórnym
Rumień Częstość nieznana Zaczerwienienie skóry spowodowane rozszerzeniem naczyń krwionośnych
Obrzęk twarzy Częstość nieznana Może być objawem reakcji alergicznej, szczególnie niebezpieczny w przypadku zajęcia dróg oddechowych
Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania Gorączka Częstość nieznana Podwyższona temperatura ciała jako reakcja na środek kontrastowy
Potliwość Częstość nieznana Nadmierne pocenie się, może być objawem reakcji układowej

1/100 do 1/10 000 do 8

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Reakcje zagrażające życiu

Wśród działań niepożądanych sodu amidotryzoinianu szczególnie niebezpieczne są te, które mogą bezpośrednio zagrażać życiu pacjenta. Należą do nich:

  • Wstrząs anafilaktoidalny – stan nagłego zagrożenia życia wymagający natychmiastowej interwencji medycznej, obejmującej podanie adrenaliny, płynów, steroidów oraz zabezpieczenie drożności dróg oddechowych
  • Zatrzymanie serca – wymaga natychmiastowej resuscytacji krążeniowo-oddechowej
  • Wstrząs – stan niewydolności krążenia wymagający intensywnego leczenia
  • Perforacja ściany jelita – powikłanie wymagające natychmiastowej interwencji chirurgicznej
  • Martwica toksyczno-rozpływna naskórka – ciężka reakcja skórna wymagająca leczenia jak w przypadku rozległych oparzeń

9

Powikłania płucne

Szczególną grupę działań niepożądanych stanowią powikłania związane z aspiracją sodu amidotryzoinianu do dróg oddechowych. Mogą one prowadzić do:

  • Obrzęku płuc – gromadzenie się płynu w pęcherzykach płucnych upośledzające wymianę gazową
  • Zachłystowego zapalenia płuc – stan zapalny spowodowany drażniącym działaniem środka kontrastowego na tkankę płucną

10

Powikłania jelitowe

Hipertoniczny charakter roztworu Gastrografin zawierającego sód amidotryzoinian może prowadzić do szeregu powikłań jelitowych:

  • Biegunka – zwykle przejściowa, ustępująca po opróżnieniu jelita
  • Nasilenie objawów zapalnych – u pacjentów z istniejącym zapaleniem jelita cienkiego lub okrężnicy
  • Nadżerki i martwica jelita – szczególnie u pacjentów z zaparciami, gdzie dochodzi do przedłużonego kontaktu środka z błoną śluzową

11

Monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych

Ze względu na możliwość wystąpienia poważnych działań niepożądanych po zastosowaniu produktów zawierających sód amidotryzoinian, niezbędne jest odpowiednie monitorowanie pacjenta po podaniu środka, szczególnie w pierwszych 30 minutach, gdy ryzyko wystąpienia reakcji nadwrażliwości jest największe.

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.12

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 12.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl