Działania niepożądane
Sertralina

Działania niepożądane sertraliny – wprowadzenie

Sertralina jest substancją czynną należącą do grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), szeroko stosowaną w leczeniu depresji, zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych (ZO-K), lęku napadowego, zespołu lęku pourazowego (PTSD) oraz zespołu lęku społecznego. Podobnie jak w przypadku innych leków psychotropowych, stosowanie sertraliny wiąże się z ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych, które mogą znacząco wpływać na jakość życia pacjentów oraz ich compliance w trakcie terapii. Niniejszy artykuł szczegółowo przedstawia profil działań niepożądanych związanych ze stosowaniem sertraliny, z uwzględnieniem ich częstości występowania, nasilenia oraz potencjalnych zagrożeń dla pacjenta.¹

Najczęstsze działania niepożądane

Podczas badań klinicznych z użyciem sertraliny zaobserwowano, że najczęściej występującym działaniem niepożądanym są nudności. Inne często zgłaszane działania niepożądane to zaburzenia seksualne, szczególnie u mężczyzn. W leczeniu zespołu lęku społecznego u 14% mężczyzn leczonych sertraliną występowały zaburzenia ejakulacji, w porównaniu z brakiem takich przypadków w grupie placebo. Warto podkreślić, że intensywność działań niepożądanych sertraliny jest zależna od dawki, a większość z nich ma charakter przemijający podczas kontynuacji leczenia.²

Profil działań niepożądanych często obserwowanych w podwójnie zaślepionych, kontrolowanych placebo badaniach z udziałem pacjentów z zaburzeniami obsesyjno-kompulsyjnymi (ZO-K), lękiem napadowym, zespołem stresu pourazowego (PTSD) i zespołem lęku społecznego był podobny do zaobserwowanego w badaniach klinicznych pacjentów z depresją.³

Klasyfikacja działań niepożądanych według częstości występowania

Działania niepożądane sertraliny są klasyfikowane według częstości występowania na podstawie badań klinicznych kontrolowanych placebo oraz doniesień po wprowadzeniu leku do obrotu. Klasyfikacja ta pozwala na lepszą ocenę ryzyka wystąpienia poszczególnych działań niepożądanych podczas terapii.⁴

Bardzo częste działania niepożądane (≥1/10)

Do bardzo częstych działań niepożądanych sertraliny zalicza się:

• Zaburzenia psychiczne: bezsenność (występująca u około 19% pacjentów)⁵
• Zaburzenia układu nerwowego: zawroty głowy, bóle głowy (21%), senność (13%)⁶
• Zaburzenia żołądka i jelit: nudności (24%), biegunka (18%), suchość w ustach (14%)⁷
• Zaburzenia układu rozrodczego i piersi: zaburzenia wytrysku (14%)⁸
• Zaburzenia ogólne: zmęczenie (10%)⁹

Częste działania niepożądane (≥1/100 do <1/10)

Wśród częstych działań niepożądanych sertraliny znajdują się:

• Zakażenia i zarażenia pasożytnicze: zapalenie górnych dróg oddechowych, zapalenie gardła, nieżyt nosa<sup data-drug="Sertraline Medreg" data-section="Działania niepożądane" title="Zakażenia i zarażenia pasożytnicze: Bardzo często (≥ 1/10) Często (≥ 1/100 do 10
• Zaburzenia metabolizmu i odżywiania: zmniejszenie lub zwiększenie apetytu¹¹
• Zaburzenia psychiczne: lęk, depresja, pobudzenie, zmniejszenie libido, nerwowość, depersonalizacja, koszmary senne, bruksizm¹²
• Zaburzenia układu nerwowego: drżenie, zaburzenia ruchowe (w tym objawy pozapiramidowe), parestezje, wzmożone napięcie mięśni, zaburzenia smaku i koncentracji¹³
• Zaburzenia oka: zaburzenia widzenia¹⁴
• Zaburzenia ucha i błędnika: szumy uszne¹⁵
• Zaburzenia serca: kołatanie serca¹⁶
• Zaburzenia naczyniowe: uderzenia gorąca¹⁷
• Zaburzenia układu oddechowego: ziewanie¹⁸
• Zaburzenia żołądkowo-jelitowe: niestrawność, zaparcia, ból brzucha, wymioty, wzdęcia¹⁹
• Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej: nadmierne pocenie się, wysypka²⁰
• Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe: bóle pleców, ból stawów, ból mięśni²¹
• Zaburzenia układu rozrodczego: nieregularne miesiączkowanie, zaburzenia wzwodu²²
• Zaburzenia ogólne: złe samopoczucie, ból w klatce piersiowej, astenia, gorączka²³

Niezbyt częste działania niepożądane (≥1/1000 do <1/100)

Do niezbyt częstych działań niepożądanych sertraliny należą:

• Zakażenia i zarażenia pasożytnicze: zapalenie żołądka i jelit, zapalenie ucha środkowego<sup data-drug="Sertraline Medreg" data-section="Działania niepożądane" title="Niezbyt często (≥ 1/1 000 do 24
• Zaburzenia psychiczne: myśli i (lub) zachowania samobójcze, zaburzenia psychotyczne, nieprawidłowe myślenie, apatia, omamy, agresja, nastrój euforyczny, paranoja²⁵
• Zaburzenia układu nerwowego: niepamięć, niedoczulica, mimowolne skurcze mięśni, omdlenia, hiperkineza, migrena, drgawki, ułożeniowe zawroty głowy, zaburzenia koordynacji, zaburzenia mowy²⁶
• Zaburzenia oka: rozszerzenie źrenic²⁷
• Zaburzenia ucha i błędnika: ból ucha²⁸
• Zaburzenia serca: tachykardia, zaburzenia serca²⁹
• Zaburzenia naczyniowe: nieprawidłowe krwawienia (takie jak krwawienia z przewodu pokarmowego), nadciśnienie tętnicze, nagłe zaczerwienienie skóry, krwiomocz³⁰
• Zaburzenia układu oddechowego: duszność, krwawienie z nosa, skurcz oskrzeli³¹
• Zaburzenia żołądkowo-jelitowe: smoliste stolce, choroby zębów, zapalenie przełyku, zapalenie języka, hemoroidy, nadmierne wydzielanie śliny, dysfagia, odbijanie, zaburzenia języka³²
• Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej: obrzęk okołooczodołowy, pokrzywka, łysienie, świąd, plamica, zapalenie skóry, suchość skóry, obrzęk twarzy, zimne poty³³
• Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe: choroba zwyrodnieniowa stawów, tiki mięśniowe, bolesne skurcze mięśni, osłabienie mięśniowe³⁴
• Zaburzenia nerek i dróg moczowych: częstomocz, zaburzenia oddawania moczu, zatrzymanie moczu, nietrzymanie moczu, wielomocz, oddawanie moczu w nocy³⁵
• Zaburzenia układu rozrodczego: zaburzenia czynności seksualnych, krwotok miesiączkowy, krwotok z dróg rodnych, zaburzenia czynności seksualnych u kobiet³⁶
• Zaburzenia ogólne: obrzęki obwodowe, dreszcze, zaburzenia chodu, nadmierne pragnienie³⁷
• Badania diagnostyczne: zwiększenie aktywności aminotransferazy alaninowej, zwiększenie aktywności aminotransferazy asparaginianowej, zmniejszenie masy ciała³⁸

Rzadkie działania niepożądane (≥1/10 000 do <1/1 000)

Rzadkie działania niepożądane sertraliny obejmują:

• Zakażenia i zarażenia pasożytnicze: zapalenie uchyłków jelita<sup data-drug="Sertraline Medreg" data-section="Działania niepożądane" title="Zakażenia i zarażenia pasożytnicze: Rzadko (≥ 10 000 do 39
• Zaburzenia krwi i układu chłonnego: powiększenie węzłów chłonnych, małopłytkowość, leukopenia⁴⁰
• Zaburzenia układu immunologicznego: reakcje anafilaktoidalne⁴¹
• Zaburzenia endokrynologiczne: hiperprolaktynemia, nieprawidłowe wydzielanie hormonu antydiuretycznego⁴²
• Zaburzenia metabolizmu i odżywiania: hipercholesterolemia, cukrzyca, hipoglikemia, hiperglikemia, hiponatremia⁴³
• Zaburzenia psychiczne: zaburzenia konwersyjne, dziwaczne sny, uzależnienie od leków, lunatyzm, przedwczesny wytrysk⁴⁴
• Zaburzenia układu nerwowego: śpiączka, akatyzja, dyskineza, przeczulica, skurcz naczyń mózgowych, niepokój psychoruchowy, zespół serotoninowy lub złośliwy zespół neuroleptyczny^{45 46}
• Zaburzenia oka: ubytki pola widzenia, jaskra, podwójne widzenie, światłowstręt, krwawienie do komory przedniej oka, anizokoria, zaburzenia wydzielania łez⁴⁷
• Zaburzenia serca: zawał mięśnia sercowego, częstoskurcz komorowy (typu torsade de pointes), bradykardia, wydłużenie odstępu QTc⁴⁸
• Zaburzenia naczyniowe: niedokrwienie obwodowe⁴⁹
• Zaburzenia układu oddechowego: śródmiąższowa choroba płuc, skurcz krtani, dysfonia, świst krtaniowy, hipowentylacja, czkawka⁵⁰
• Zaburzenia żołądkowo-jelitowe: owrzodzenie ust, zapalenie trzustki, obecność świeżej krwi w kale, owrzodzenie języka, zapalenie jamy ustnej⁵¹
• Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych: zaburzenia czynności wątroby, ciężkie zdarzenia wątrobowe (w tym zapalenie wątroby, żółtaczka oraz niewydolność wątroby)⁵²
• Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej: rzadkie zgłoszenia ciężkich działań niepożądanych ze strony skóry (CDNS), np. zespół Stevensa-Johnsona oraz martwica naskórka, reakcje skórne, nadwrażliwość na światło, obrzęk naczynioruchowy, nieprawidłowa struktura włosów, nieprawidłowy zapach skóry, pęcherzowe zapalenie skóry, wysypka grudkowa⁵³
• Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe: rabdomioliza, zaburzenia kości⁵⁴
• Zaburzenia nerek i dróg moczowych: opóźnienie w oddawaniu moczu, skąpomocz⁵⁵
• Zaburzenia układu rozrodczego: mlekotok, zanikowe zapalenie sromu i pochwy, upławy, zapalenie żołędzi i napletka, ginekomastia, bolesny wzwód prącia⁵⁶
• Zaburzenia ogólne: przepuklina, zmniejszenie tolerancji lekowej⁵⁷
• Badania diagnostyczne: zwiększone stężenie cholesterolu we krwi, nieprawidłowe wyniki badań laboratoryjnych, nieprawidłowości w wynikach badań nasienia, zaburzenia czynności płytek krwi⁵⁸

Działania niepożądane o nieznanej częstości

Do działań niepożądanych o częstości nieznanej należą:

• Zaburzenia żołądkowo-jelitowe: mikroskopowe zapalenie jelita grubego⁵⁹
• Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej: szczękościsk⁶⁰
• Zaburzenia układu rozrodczego: krwotok poporodowy⁶¹
• Zaburzenia oka: makulopatia⁶²

Działania niepożądane w specyficznych grupach pacjentów

Objawy odstawienia po przerwaniu leczenia sertraliną

Odstawienie sertraliny, szczególnie gdy jest nagłe, często powoduje objawy odstawienia. Najczęściej zgłaszanymi objawami są: zawroty głowy, zaburzenia czuciowe (w tym parestezje), zaburzenia snu (w tym bezsenność i intensywne sny), pobudzenie lub lęk, nudności i (lub) wymioty, drżenie i bóle głowy. Objawy te zazwyczaj mają łagodne lub umiarkowane nasilenie i charakter samoograniczający; jednak u niektórych pacjentów mogą być ciężkie i (lub) utrzymywać się dłużej. Dlatego zaleca się, aby gdy leczenie sertraliną nie jest już konieczne, stopniowe zmniejszać dawkę, a nie odstawiać lek nagle.⁶³

Osoby w podeszłym wieku

Leki z grup SSRI lub SNRI, w tym sertralina, mogą być związane z przypadkami klinicznie istotnej hiponatremii u osób w podeszłym wieku, które mogą być bardziej narażone na to działanie niepożądane.⁶⁴

Dzieci i młodzież

U ponad 600 dzieci i młodzieży leczonych sertraliną ogólny profil działań niepożądanych był zazwyczaj podobny do zaobserwowanego w badaniach z udziałem osób dorosłych. W kontrolowanych badaniach zaobserwowano następujące działania niepożądane:⁶⁵

Bardzo często (≥1/10):

• Bóle głowy (22%)
• Bezsenność (21%)
• Biegunka (11%)
• Nudności (15%)

Często (≥1/100 do <1/10):

• Bóle w klatce piersiowej
• Mania
• Gorączka
• Wymioty
• Anoreksja
• Labilność emocjonalna
• Agresja
• Pobudzenie
• Nerwowość
• Zaburzenia uwagi
• Zawroty głowy
• Hiperkinezja
• Migrena
• Senność
• Drżenia
• Zaburzenia widzenia
• Suchość w jamie ustnej
• Niestrawność
• Koszmary nocne
• Zmęczenie
• Nietrzymanie moczu
• Wysypka
• Trądzik
• Krwawienie z nosa
• Wzdęcia

Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100):

• Wydłużenie odcinka QT w EKG
• Próby samobójcze
• Drgawki
• Zaburzenia pozapiramidalne
• Parestezje
• Depresja
• Omamy
• Plamica
• Hiperwentylacja
• Niedokrwistość
• Zaburzenia czynności wątroby
• Podwyższony poziom aminotransferazy alaninowej
• Inne (zapalenie pęcherza, opryszczka, zapalenie ucha zewnętrznego, bóle uszu, bóle oczu, rozszerzenie źrenicy, złe samopoczucie, krwiomocz, wysypka krostkowa, katar)

Częstość nieznana: mimowolne oddawanie moczu.⁶⁶

Działania niepożądane związane z klasą leków

W badaniach epidemiologicznych przeprowadzonych głównie wśród osób po 50. roku życia wykazano wzrost ryzyka złamań kości u pacjentów przyjmujących leki z grup SSRI i TCA (trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne). Mechanizm prowadzący do takiego ryzyka nie jest znany.⁶⁷

Tabela działań niepożądanych związanych z sertraliną

Znaczenie kliniczne działań niepożądanych i zagrożenia dla pacjenta

Niektóre z działań niepożądanych sertraliny mogą stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia pacjenta i wymagają szczególnej uwagi ze strony lekarza prowadzącego. Do najpoważniejszych zagrożeń można zaliczyć:

Zaburzenia psychiczne

Myśli i zachowania samobójcze są szczególnie istotnym zagrożeniem, zwłaszcza na początku leczenia lub podczas zmiany dawkowania. Należy dokładnie monitorować stan pacjentów, szczególnie tych z wysokim ryzykiem zachowań samobójczych.⁶⁸

Zaburzenia układu nerwowego

Zespół serotoninowy, akatyzja oraz złośliwy zespół neuroleptyczny to stany zagrażające życiu, które mogą wystąpić w trakcie leczenia sertraliną, szczególnie przy jednoczesnym stosowaniu innych leków serotoninergicznych. Objawy te obejmują: pobudzenie, splątanie, obfite pocenie się, biegunkę, gorączkę, nadciśnienie tętnicze, sztywność mięśni i tachykardię.⁶⁹

Zaburzenia serca

Sertralina może powodować wydłużenie odstępu QTc, co może prowadzić do zagrażających życiu arytmii, takich jak częstoskurcz komorowy typu torsade de pointes. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z wrodzonymi lub nabytymi czynnikami ryzyka wydłużenia odstępu QT.⁷⁰

Zaburzenia wątroby

Ciężkie dolegliwości wątrobowe, w tym zapalenie wątroby, żółtaczka i niewydolność wątroby, mogą wystąpić podczas leczenia sertraliną. W przypadku wystąpienia objawów zaburzeń czynności wątroby należy przerwać leczenie i przeprowadzić odpowiednią diagnostykę.⁷¹

Ciężkie reakcje skórne

Rzadko zgłaszano przypadki ciężkich działań niepożądanych ze strony skóry (CDNS), takich jak zespół Stevensa-Johnsona i martwica naskórka, które mogą zagrażać życiu. W przypadku wystąpienia wysypki, zmian na błonach śluzowych lub innych objawów nadwrażliwości należy natychmiast przerwać leczenie sertraliną.⁷²

Zaburzenia krwi

Małopłytkowość i leukopenia mogą zwiększać ryzyko krwawień i zakażeń. Należy monitorować morfologię krwi u pacjentów z objawami sugerującymi zaburzenia hematologiczne.⁷³

Krwotok poporodowy

Stosowanie sertraliny w okresie okołoporodowym może zwiększać ryzyko krwotoku poporodowego. Należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania sertraliny u kobiet w ciąży, zwłaszcza w trzecim trymestrze.⁷⁴

Zagrożenia związane z odstawieniem sertraliny

Nagłe przerwanie leczenia sertraliną może prowadzić do wystąpienia zespołu odstawienia, charakteryzującego się zawrotami głowy, zaburzeniami czuciowymi (w tym parestezjami), zaburzeniami snu, pobudzeniem, lękiem, nudnościami, wymiotami, drżeniem mięśni oraz bólami głowy. W celu minimalizacji ryzyka wystąpienia objawów odstawienia zaleca się stopniowe zmniejszanie dawki sertraliny przed całkowitym odstawieniem leku.⁷⁵