Właściwości farmakodynamiczne
Ranitydyna

Ranitydyna jest selektywnym, kompetycyjnym antagonistą receptorów histaminowych H2, działającym poprzez blokadę receptorów w komórkach okładzinowych żołądka, co prowadzi do obniżenia stężenia cyklicznego AMP i w konsekwencji hamowania pompy protonowej H,K-ATPazy. Efektem farmakodynamicznym jest istotne zmniejszenie wydzielania kwasu solnego, zarówno podstawowego, jak i stymulowanego czynnikami takimi jak histamina, gastryna, acetylocholina, drażnienie nerwu błędnego, kofeina czy pokarm. Ranitydyna wykazuje większą skuteczność w hamowaniu wydzielania podstawowego i nocnego niż stymulowanego pentagastryną i pokarmem. Dawkowanie wpływa na stopień redukcji kwaśności soku żołądkowego: 25 mg zmniejsza kwaśność o 45%, 75 mg o 71%, a 125 mg o 84% po 5 godzinach od podania. Dawka 150 mg zapewnia hamowanie wydzielania kwasu przez 12 godzin. Ponadto ranitydyna obniża wydzielanie pepsyny, co ogranicza proteolityczną aktywność soku żołądkowego.

  1. Mechanizm działania ranitydyny
  2. Efekty farmakodynamiczne
    1. Wpływ na wydzielanie kwasu solnego i pepsyny
    2. Zależność dawka-odpowiedź
    3. Czas działania
  3. Skuteczność kliniczna ranitydyny
    1. Skuteczność w leczeniu objawowym
    2. Czynniki wpływające na skuteczność
    3. Stosowanie zapobiegawcze
  4. Klasyfikacja farmakoterapeutyczna
    1. Kolejne rozdziały

Mechanizm działania ranitydyny

Ranitydyna jest specyficznym, szybko działającym antagonistą receptorów histaminowych H2, wykazującym działanie kompetycyjne i odwracalne. Blokuje receptory H2 histaminowe, w tym receptory zawarte w komórkach okładzinowych żołądka.12

Na poziomie molekularnym, ranitydyna działa poprzez konkurencyjne i selektywne blokowanie wiązania histaminy z receptorem H2, co prowadzi do zmniejszenia wewnątrzkomórkowego stężenia cyklicznego AMP. Jest to kluczowy mechanizm, gdyż cykliczny AMP stanowi stymulator działania pompy protonowej H+, K+, ATPazy, która odgrywa zasadniczą rolę w wydzielaniu jonów wodorowych przez komórki okładzinowe żołądka.3

Efekty farmakodynamiczne

Wpływ na wydzielanie kwasu solnego i pepsyny

Głównym efektem farmakodynamicznym ranitydyny jest hamowanie wydzielania kwasu solnego w żołądku. Substancja ta wykazuje zdolność hamowania zarówno podstawowego, jak i stymulowanego wydzielania kwasu solnego.456

Ranitydyna hamuje wydzielanie żołądkowe stymulowane przez różne czynniki, w tym:7

8

Warto podkreślić, że ranitydyna w większym stopniu hamuje wydzielanie podstawowe i nocne, niż stymulowane pentagastryną i pokarmem.9

Oprócz blokowania wydzielania kwasu solnego, ranitydyna zmniejsza także wydzielanie pepsyny w soku żołądkowym, co ma istotne znaczenie w hamowaniu aktywności proteolitycznej soku żołądkowego.1011

Zależność dawka-odpowiedź

Efekt hamowania wydzielania kwasu solnego wykazuje zależność od dawki ranitydyny. Badania kliniczne wykazały, że zmniejszenie kwaśności soku żołądkowego obserwuje się już po podaniu ranitydyny w dawkach:12

  • 25 mg – zmniejszenie kwaśności o 45% po 5 godzinach od podania
  • 75 mg – zmniejszenie kwaśności o 71% po 5 godzinach od podania
  • 125 mg – zmniejszenie kwaśności o 84% po 5 godzinach od podania

13

W badaniu obejmującym 15 mężczyzn, którym podawano ranitydynę, zaobserwowano, że:14

  • dawka 20 mg obniżała wydzielanie kwasu solnego o 58% w ciągu 4 godzin po pierwszym posiłku (śniadanie) oraz o 31% po drugim posiłku
  • dawka 80 mg obniżała wydzielanie kwasu solnego o 93% w ciągu 4 godzin po pierwszym posiłku (śniadanie) oraz o 43% po drugim posiłku

15

Czas działania

Charakterystyczną cechą ranitydyny jest jej względnie długi okres półtrwania, co przekłada się na długotrwały efekt hamowania wydzielania kwasu żołądkowego. Pojedyncza dawka 150 mg ranitydyny efektywnie hamuje wydzielanie kwasu żołądkowego przez okres 12 godzin.1617181920

Skuteczność kliniczna ranitydyny

Skuteczność w leczeniu objawowym

Ranitydyna w dawce 75 mg wykazuje statystycznie i klinicznie istotnie większą niż placebo skuteczność w leczeniu objawowym zgagi i niestrawności, występujących bez choroby organicznej. W badaniu klinicznym obejmującym 985 osób (491 w grupie leczonych ranitydyną 75 mg do 4 razy na dobę przez okres 2 tygodni i 494 w grupie stosujących placebo), ustąpienie objawów zgagi zaobserwowano u:21

  • 57% pacjentów leczonych ranitydyną
  • 42% pacjentów otrzymujących placebo

22

Ponadto, u około 30% pacjentów leczonych ranitydyną i około 20% otrzymujących placebo ustąpienie objawów obserwowano już w czasie 30 minut po przyjęciu leku, co wskazuje na szybki początek działania.23

Czynniki wpływające na skuteczność

Skuteczność ranitydyny w łagodzeniu objawów zgagi jest niezależna od płci i wieku pacjenta oraz pory dnia wystąpienia objawów zgagi.24

U pacjentów leczonych ranitydyną w dawce 75 mg do całkowitego ustąpienia objawów zgagi wystarczała mniejsza dawka leków zobojętniających sok żołądkowy niż u pacjentów otrzymujących placebo. Ustępowanie objawów zgagi obserwowane było wcześniej w grupie stosującej ranitydynę niż w grupie placebo.25

Stosowanie zapobiegawcze

Badania wykazały, że ranitydyna w dawce 75 mg stosowana profilaktycznie 30-60 minut przed posiłkiem znacząco zmniejsza ryzyko wystąpienia zgagi w czasie do 4,5 godzin po posiłku. Zgaga wystąpiła tylko u 16% pacjentów w grupie leczonych ranitydyną w porównaniu do 55% w grupie otrzymującej placebo. W przypadkach, gdy zgaga wystąpiła mimo zastosowania profilaktycznego ranitydyny, jej nasilenie było mniejsze.26

Klasyfikacja farmakoterapeutyczna

Ranitydyna należy do grupy farmakoterapeutycznej: leki stosowane w chorobie wrzodowej i chorobie refluksowej przełyku, antagoniści receptora H2. Kod ATC produktów zawierających ranitydynę to A02BA02.27282930

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 17.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl