Przeciwwskazania stosowania
Potasu diwodorofosforan

Przeciwwskazania stosowania potasu diwodorofosforan

Potasu diwodorofosforan, będący główną substancją czynną w produkcie leczniczym Addiphos, wraz z innymi substancjami czynnymi (disodu fosforan dwuwodny i potasu wodorotlenek) stanowi koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Ze względu na specyficzne działanie farmakologiczne tej substancji, istnieją określone stany kliniczne, w których stosowanie potasu diwodorofosforanu jest przeciwwskazane, a lekarz powinien rozważyć alternatywne metody leczenia.¹

Stany patologiczne wykluczające stosowanie

Potasu diwodorofosforan, jako substancja dostarczająca jony potasu (w ilości 1,5 mmol K odpowiadającego 59 mg na 1 ml koncentratu), nie może być stosowany w określonych stanach klinicznych związanych z zaburzeniami gospodarki elektrolitowej. Przeciwwskazania do stosowania tej substancji obejmują przede wszystkim:²

• Hiperkaliemia związana z niewydolnością nadnerczy – w przypadku niewydolności nadnerczy dochodzi do zaburzeń w wydzielaniu aldosteronu, co prowadzi do zatrzymania potasu w organizmie
• Niewydolność nerek – zaburzenie czynności nerek ogranicza wydalanie potasu, co może prowadzić do rozwoju hiperkaliemii
• Stany wstrząsowe – podczas wstrząsu dochodzi do zaburzeń perfuzji tkankowej i uwalniania potasu z komórek
• Stan odwodnienia – odwodnienie może prowadzić do względnego wzrostu stężenia potasu w przestrzeni pozakomórkowej

³

Ryzyko hiperkaliemii jako główne przeciwwskazanie

Głównym przeciwwskazaniem do stosowania potasu diwodorofosforanu jest istniejąca hiperkaliemia lub zwiększone ryzyko jej wystąpienia. Należy pamiętać, że produkt leczniczy Addiphos zawiera znaczącą ilość potasu (1,5 mmol K/ml, co odpowiada 59 mg/ml). Podanie tego preparatu pacjentom z już istniejącą hiperkaliemią lub predysponowanym do jej wystąpienia może prowadzić do poważnych zaburzeń rytmu serca, włącznie z zatrzymaniem krążenia.^{4 5}

Przeciwwskazania związane z własnościami fizykochemicznymi

Potasu diwodorofosforan w postaci koncentratu do sporządzania roztworu do infuzji (Addiphos) charakteryzuje się wysoką osmolalnością wynoszącą 3200 mOsm/kg wody, co może stanowić dodatkowe przeciwwskazanie do bezpośredniego podania dożylnego bez uprzedniego rozcieńczenia. Wartość pH preparatu (6,2-6,5) również może wpływać na decyzję o zastosowaniu leku u pacjentów z zaburzeniami równowagi kwasowo-zasadowej.⁶

Szczególne sytuacje kliniczne wykluczające stosowanie

Niewydolność nadnerczy

U pacjentów z niewydolnością nadnerczy dochodzi do zmniejszonego wydzielania aldosteronu, hormonu odpowiedzialnego za regulację gospodarki sodowo-potasowej. Niedobór aldosteronu prowadzi do zatrzymania potasu w organizmie i rozwoju hiperkaliemii. Podanie potasu diwodorofosforanu w tej sytuacji klinicznej może nasilić istniejącą hiperkaliemię i doprowadzić do poważnych powikłań kardiologicznych.⁷

Niewydolność nerek

Nerki odgrywają kluczową rolę w regulacji gospodarki potasowej organizmu. W przypadku niewydolności nerek dochodzi do upośledzenia wydalania potasu, co prowadzi do jego kumulacji w organizmie. Podanie potasu diwodorofosforanu pacjentom z niewydolnością nerek może skutkować szybkim wzrostem stężenia potasu w surowicy do wartości zagrażających życiu. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z przewlekłą chorobą nerek oraz u pacjentów z ostrym uszkodzeniem nerek.⁸

Stany wstrząsowe

W stanach wstrząsowych dochodzi do zaburzeń perfuzji tkankowej, co prowadzi do niedotlenienia komórek i ich uszkodzenia. W konsekwencji może dochodzić do uwalniania potasu z przestrzeni wewnątrzkomórkowej do płynu pozakomórkowego. Dodatkowo stany wstrząsowe często wiążą się z zaburzeniami czynności nerek i zmniejszonym wydalaniem potasu przez nerki. Podanie potasu diwodorofosforanu w tych okolicznościach może prowadzić do gwałtownego wzrostu kalcemii i zagrożenia życia pacjenta.⁹

Odwodnienie

Stan odwodnienia prowadzi do zmniejszenia objętości płynu pozakomórkowego, co może skutkować względnym wzrostem stężenia potasu w surowicy, nawet przy niezmienionej całkowitej zawartości potasu w organizmie. Dodatkowo odwodnienie często prowadzi do upośledzenia czynności nerek i zmniejszonego wydalania potasu. Podanie potasu diwodorofosforanu pacjentom odwodnionym może prowadzić do nasilenia hiperkaliemii.¹⁰

Zalecenia dla lekarzy przy odradzaniu stosowania

Podczas konsultacji z pacjentem, u którego rozważane jest zastosowanie preparatu zawierającego potasu diwodorofosforan (np. Addiphos), lekarz powinien przeprowadzić dokładną ocenę kliniczną stanu pacjenta, ze szczególnym uwzględnieniem funkcji nerek, równowagi elektrolitowej i stanu nawodnienia. W przypadku stwierdzenia przeciwwskazań do stosowania potasu diwodorofosforanu, lekarz powinien:¹¹

• Wyjaśnić pacjentowi przyczyny odradzenia stosowania substancji
• Przedstawić alternatywne metody leczenia
• Zalecić monitorowanie stężenia elektrolitów w surowicy
• W przypadku hiperkaliemii, zalecić odpowiednią dietę i ewentualnie leki zmniejszające stężenie potasu w surowicy

¹²

Monitorowanie parametrów laboratoryjnych

Przed podjęciem decyzji o zastosowaniu potasu diwodorofosforanu niezbędne jest wykonanie badań laboratoryjnych obejmujących: stężenie elektrolitów w surowicy (ze szczególnym uwzględnieniem potasu, sodu i fosforanów), parametry czynności nerek (kreatynina, GFR), równowagę kwasowo-zasadową oraz stan nawodnienia pacjenta. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w zakresie tych parametrów, należy odradzić stosowanie potasu diwodorofosforanu i zalecić ponowną ocenę po wyrównaniu zaburzeń.^{13 14}

Alternatywne metody leczenia

W przypadku stwierdzenia przeciwwskazań do stosowania potasu diwodorofosforanu, lekarz powinien rozważyć alternatywne metody leczenia hipofosfatemii i/lub hipokaliemii, takie jak:

• Stosowanie preparatów fosforanowych bez zawartości potasu
• Modyfikacja diety w celu zwiększenia podaży fosforanów
• W przypadku konieczności suplementacji potasu – stosowanie innych preparatów potasu po wyrównaniu zaburzeń będących przeciwwskazaniem do jego podawania
• Korekta innych zaburzeń elektrolitowych i kwasowo-zasadowych mogących wpływać na gospodarkę potasową i fosforanową

¹⁵