Przeciwwskazania stosowania
Penicylamina

Przeciwwskazania stosowania penicylaminy

Penicylamina, stosowana w leczeniu chorób autoimmunologicznych i zatruć metalami ciężkimi, posiada szereg istotnych przeciwwskazań, które należy uwzględnić przed rozpoczęciem terapii. Znajomość tych przeciwwskazań jest kluczowa dla bezpiecznego stosowania tego leku, dostępnego na polskim rynku m.in. pod nazwą Cuprenil w postaci tabletek powlekanych po 250 mg.¹

Nadwrażliwość na składniki preparatu

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania penicylaminy jest nadwrażliwość na substancję czynną lub którąkolwiek z substancji pomocniczych zawartych w preparacie. W przypadku produktu Cuprenil należy zwrócić szczególną uwagę na zawartość laktozy jednowodnej (166,25 mg) oraz laku azorubiny (E 122), które mogą wywoływać reakcje alergiczne u predysponowanych pacjentów.²

Choroby autoimmunologiczne

Toczeń rumieniowaty stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania penicylaminy. Ze względu na mechanizm działania leku i jego potencjał do indukowania reakcji autoimmunologicznych, podawanie penicylaminy pacjentom z toczniem może prowadzić do zaostrzenia objawów choroby i pogorszenia stanu klinicznego.³

Zaburzenia hematologiczne

Penicylamina jest przeciwwskazana u pacjentów, u których w przeszłości wystąpiła niedokrwistość aplastyczna lub agranulocytoza podczas stosowania tego leku. Te poważne zaburzenia hematologiczne stanowią istotne ryzyko ponownego wystąpienia po ekspozycji na penicylaminę i mogą zagrażać życiu pacjenta.⁴

Zaburzenia czynności nerek

Ze względu na potencjalne nefrotoksyczne działanie penicylaminy, nie należy jej stosować u pacjentów z reumatoidalnym zapaleniem stawów, u których występują jednocześnie zaburzenia czynności nerek – zarówno obecnie, jak i w przeszłości. Nefrotoksyczność penicylaminy może prowadzić do pogorszenia istniejącej dysfunkcji nerek lub indukcji nowych uszkodzeń u pacjentów z wcześniejszymi zaburzeniami.⁵

Zatrucie ołowiem z obecnością złogów

Cuprenil nie powinien być podawany pacjentom z przewlekłym zatruciem ołowiem, u których stwierdzono badaniem RTG w przewodzie pokarmowym obecność substancji zawierających ołów. Podawanie leku można rozpocząć dopiero po usunięciu tych substancji z przewodu pokarmowego. Badania na zwierzętach wykazały, że penicylamina może być nieskuteczna, a nawet niebezpieczna, jeśli ma miejsce nadmierne spożywanie ołowiu podczas jej podawania.⁶

Interakcje z lekami o potencjale toksycznym

Przeciwwskazane jest równoczesne stosowanie penicylaminy z następującymi lekami, które podobnie jak ona wywołują działania niepożądane ze strony układu krwiotwórczego i nerek:⁷

• Preparaty złota
• Leki przeciwmalaryczne
• Cytostatyki
• Oksyfenylobutazon
• Fenylobutazon

⁸

Warunki odradzenia stosowania penicylaminy

Poza bezwzględnymi przeciwwskazaniami, istnieją również sytuacje kliniczne, w których należy szczególnie rozważyć korzyści i ryzyko stosowania penicylaminy, a w wielu przypadkach odradzić jej stosowanie ze względu na potencjalne zagrożenia dla pacjenta.

Pacjenci z predyspozycją do reakcji immunologicznych

U pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi innymi niż toczeń rumieniowaty, ale z potencjałem do rozwoju krzyżowych reakcji immunologicznych, stosowanie penicylaminy powinno być dokładnie rozważone. Ze względu na mechanizm działania leku istnieje ryzyko zaostrzenia istniejących procesów autoimmunologicznych lub indukcji nowych.⁹

Stany zagrożenia zmianami hematologicznymi

Pacjenci z istniejącymi zaburzeniami hematologicznymi, nawet jeśli nie są one związane z wcześniejszym stosowaniem penicylaminy, stanowią grupę o podwyższonym ryzyku wystąpienia poważnych powikłań podczas terapii. Dotyczy to szczególnie pacjentów z:¹⁰

• Zaburzeniami szpiku kostnego
• Thrombocytopenią
• Leukopenią
• Innymi cytopeniami

Pacjenci z upośledzoną czynnością nerek

Poza bezwzględnym przeciwwskazaniem u pacjentów z RZS i jednoczesnym uszkodzeniem nerek, należy zachować szczególną ostrożność przy rozważaniu podawania penicylaminy pacjentom z jakimikolwiek innymi schorzeniami, którym towarzyszy nawet niewielkie upośledzenie funkcji nerek. Ryzyko pogorszenia funkcji nerek w takich przypadkach jest znaczące.¹¹

Leczenie skojarzone lekami o zbliżonym profilu działań niepożądanych

Należy odradzić stosowanie penicylaminy u pacjentów, którzy wymagają równoczesnej terapii lekami o potencjale nefrotoksycznym lub hematotoksycznym, nawet jeśli nie należą one do grupy bezwzględnie przeciwwskazanych. Skojarzenie takich leków z penicylaminą może znacząco zwiększyć ryzyko wystąpienia ciężkich działań niepożądanych.¹²

Pacjenci z planowaną ciążą

Ze względu na potencjalne ryzyko działania teratogennego, stosowanie penicylaminy powinno być odradzane u kobiet planujących ciążę lub u których nie można wykluczyć możliwości zajścia w ciążę podczas terapii. W takich przypadkach należy rozważyć alternatywne metody leczenia o lepszym profilu bezpieczeństwa dla płodu.

Pacjenci z zatruciami metalami ciężkimi

U pacjentów z zatruciem ołowiem należy odradzić stosowanie penicylaminy przed usunięciem złogów ołowiu z przewodu pokarmowego. Stosowanie leku w takich okolicznościach może być nie tylko nieskuteczne, ale wręcz niebezpieczne dla pacjenta.¹³