Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Penicylamina

Specjalne ostrzeżenia dotyczące stosowania penicylaminy

Podczas terapii penicylaminą obserwowano występowanie poważnych zaburzeń hematologicznych oraz innych ciężkich powikłań, które wymagają szczególnej uwagi. Do najgroźniejszych należą: niedokrwistość aplastyczna, agranulocytoza, trombocytopenia, zespół Goodpasture’a oraz miastenia rzekomoporaźna. Powikłania te mogą wystąpić w różnym czasie od rozpoczęcia leczenia i wymagają ścisłego monitorowania pacjenta.¹

Monitorowanie parametrów hematologicznych

W trakcie leczenia penicylaminą konieczne jest regularne monitorowanie parametrów hematologicznych. Zaleca się wykonywanie badania ogólnego moczu, morfologii krwi z rozmazem oraz oznaczanie liczby płytek krwi co 2 tygodnie w pierwszych 6 miesiącach terapii, a następnie w odstępach miesięcznych.²

Pacjent powinien zostać poinformowany o możliwości wystąpienia objawów granulocytopenii i/lub trombocytopenii, takich jak gorączka, ból gardła, dreszcze, krwawe wybroczyny czy krwawienia. W przypadku zaobserwowania któregokolwiek z tych objawów, należy niezwłocznie powtórzyć badania hematologiczne.³

Nefrotoksyczność i monitorowanie funkcji nerek

Podczas terapii penicylaminą może wystąpić proteinuria i/lub hematuria, które mogą stanowić wczesne objawy ostrzegawcze rozwijającego się kłębuszkowego zapalenia nerek. To z kolei może prowadzić do zespołu nerczycowego. Pacjenci z takimi objawami wymagają szczególnej obserwacji. U niektórych chorych proteinuria może ustąpić pomimo kontynuowania leczenia, u innych konieczne będzie przerwanie podawania penicylaminy. Lekarz musi każdorazowo ocenić, czy objawy uszkodzenia kłębuszków nerkowych mają związek z prowadzoną terapią.⁴

W przypadku chorych z chorobą Wilsona lub cystynurią leczonych penicylaminą, u których wystąpiły zmiany w moczu, należy starannie rozważyć stosunek ryzyka do korzyści wynikających z kontynuowania terapii.⁵

Specjalne monitorowanie pacjentów z cystynurią

U pacjentów z cystynurią leczonych penicylaminą zaleca się coroczne wykonywanie badania RTG układu moczowego, co umożliwi wczesne wykrycie kamieni nerkowych. Kamienie cystynowe mogą formować się bardzo szybko, nawet w ciągu 6 miesięcy od rozpoczęcia terapii.⁶

Monitorowanie funkcji wątroby

Pomimo nielicznych doniesień dotyczących występowania wewnątrzwątrobowej cholestazy i toksycznego zapalenia wątroby, zaleca się wykonywanie kontrolnych badań funkcji wątroby co 6 miesięcy w trakcie terapii penicylaminą.⁷

Monitorowanie funkcji układu oddechowego

Chociaż ostre zapalenie oskrzeli występuje rzadko podczas leczenia penicylaminą, pacjenci powinni być poinstruowani, aby natychmiast zgłaszali lekarzowi objawy takie jak: duszność powysiłkowa, niewyjaśniony kaszel czy świszczący oddech. W takich przypadkach należy rozważyć wykonanie badań czynnościowych płuc.⁸

Zespół miasteniczny

U pacjentów leczonych penicylaminą opisywano przypadki zespołu miastenicznego, który czasami może prowadzić do rozwoju pełnoobjawowej miastenii. Wczesne objawy tego zespołu to często opadanie powiek, podwójne widzenie z osłabieniem mięśni gałek ocznych. W większości przypadków objawy miastenii ustępują po odstawieniu leku.⁹

Pęcherzyca

W przypadku wystąpienia pęcherzycy należy natychmiast przerwać leczenie penicylaminą. Leczenie tego powikłania polega na podawaniu dużych dawek kortykosteroidów, w niektórych przypadkach w połączeniu z lekami immunosupresyjnymi. Terapia zwykle trwa kilka tygodni lub miesięcy, choć w niektórych przypadkach może być konieczne kontynuowanie leczenia przez ponad rok.¹⁰

Reakcje alergiczne i nadwrażliwość

Ryzyko u pacjentów po terapii złotem

Pacjenci, którzy przerwali terapię złotem z powodu wystąpienia poważnych działań niepożądanych, mogą znajdować się w grupie zwiększonego ryzyka wystąpienia działań niepożądanych również podczas leczenia penicylaminą.¹¹

Ponowne rozpoczęcie leczenia

Jeżeli leczenie penicylaminą zostało przerwane z jakiejkolwiek przyczyny, ponowną terapię należy rozpoczynać od małych dawek, stopniowo je zwiększając aż do osiągnięcia skutecznej dawki terapeutycznej.¹²

Reakcje alergiczne typu wczesnego

U niektórych pacjentów w drugim lub trzecim tygodniu od rozpoczęcia leczenia penicylaminą może wystąpić gorączka jako reakcja na lek. Gorączce często towarzyszy wysypka. Reakcja alergiczna typu wczesnego w postaci wysypki zwykle ustępuje w ciągu kilku dni po odstawieniu leku i rzadko występuje po ponownym rozpoczęciu podawania małych dawek preparatu. W przypadku wystąpienia świądu i wysypki można zastosować leki przeciwhistaminowe.¹³

Reakcje alergiczne typu późnego

Znacznie rzadziej, zwykle po 6 miesiącach terapii lub później, obserwuje się tzw. reakcję alergiczną typu późnego w postaci wysypki, co zazwyczaj wymaga odstawienia leku. Wystąpienie wysypki polekowej z gorączką, bólami stawów, powiększeniem węzłów chłonnych i innymi objawami alergicznymi zwykle powoduje konieczność przerwania leczenia penicylaminą.¹⁴

Nadwrażliwość krzyżowa

Pacjenci z nadwrażliwością na penicylinę mogą wykazywać również uczulenie na penicylaminę (nadwrażliwość krzyżowa). Warto jednak podkreślić, że obecnie penicylamina jest wytwarzana syntetycznie, a nie drogą degradacji penicyliny, co eliminuje ryzyko wystąpienia objawów niepożądanych spowodowanych zanieczyszczeniem penicylaminy śladowymi ilościami penicyliny w procesie produkcji.¹⁵

Specjalne sytuacje kliniczne

Zabiegi chirurgiczne

Ze względu na wpływ penicylaminy na kolagen i elastynę, przed planowanym zabiegiem chirurgicznym należy zmniejszyć dawkę dobową leku do 250 mg. Leczenie większą dawką można wznowić dopiero po całkowitym zagojeniu się ran pooperacyjnych.¹⁶

Informacje dotyczące substancji pomocniczych

Produkt Cuprenil zawiera laktozę jednowodną i nie powinien być stosowany u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy. Ponadto, ze względu na obecność laku azorubiny (E122), lek może powodować reakcje alergiczne.¹⁷