Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Oksymetazolina

Wpływ oksymetazoliny na płodność, ciążę i laktację

Oksymetazolina jest substancją czynną powszechnie stosowaną w preparatach do nosa o działaniu obkurczającym błonę śluzową. Jako lekarz prowadzący pacjentkę w ciąży lub karmiącą piersią, należy rozważyć potencjalne korzyści oraz ryzyko płynące ze stosowania leków zawierających oksymetazolinę. Poniższe informacje powinny ułatwić podejmowanie decyzji klinicznych i przekazanie niezbędnych informacji pacjentkom.¹

Dane dotyczące stosowania w okresie ciąży

Obecnie dostępne są jedynie ograniczone dane kliniczne dotyczące stosowania oksymetazoliny u kobiet w ciąży. Z danych uzyskanych od ponad 250 kobiet, które zastosowały oksymetazolinę w pierwszym trymestrze ciąży, nie wynika szkodliwe działanie tej substancji na przebieg ciąży lub stan zdrowia płodu. Dotychczas brak jest innych istotnych danych epidemiologicznych w tym zakresie.²

Badania przeprowadzone na modelach zwierzęcych nie wykazały bezpośredniego ani pośredniego szkodliwego wpływu oksymetazoliny na:

• przebieg ciąży
• rozwój zarodka i/lub płodu
• przebieg porodu
• rozwój pourodzeniowy

³

Szczególne zalecenia dla kobiet w ciąży

Należy przekazać pacjentce następujące informacje dotyczące stosowania oksymetazoliny w okresie ciąży:

• Zachować szczególną ostrożność podczas stosowania preparatów z oksymetazoliną w okresie ciąży
• Nie zwiększać zalecanej dawki produktu leczniczego
• Unikać częstego lub długotrwałego stosowania leku

⁴

Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentki z nadciśnieniem tętniczym lub objawami zmniejszonej perfuzji łożyskowej. W tych przypadkach ryzyko stosowania oksymetazoliny może być podwyższone.⁵

Częste lub długotrwałe stosowanie dużych dawek oksymetazoliny może prowadzić do zmniejszenia perfuzji łożyskowej, co potencjalnie może mieć niekorzystny wpływ na rozwijający się płód.⁶

Stosowanie podczas karmienia piersią

Nie ma wystarczających danych dotyczących przenikania oksymetazoliny do mleka kobiecego. Brak jest jednoznacznych informacji, czy substancja ta przenika do mleka matki, a jeśli tak, to w jakim stężeniu.⁷

Ze względu na ograniczone dane dotyczące bezpieczeństwa, większość charakterystyk produktów leczniczych zawierających oksymetazolinę podaje, że:

• Należy zachować ostrożność podczas stosowania leku w okresie karmienia piersią
• Nie należy zwiększać zalecanej dawki produktu
• W przypadku niektórych preparatów (Afrin ND, Afrin ND Glicerol, Afrin ND Mentol, Sinuzolin) nie zaleca się stosowania w okresie laktacji

⁸

Przedawkowanie leku może potencjalnie zmniejszać wydzielanie mleka u matek karmiących piersią.⁹

Wpływ na płodność

Obecnie brak jest danych klinicznych dotyczących wpływu oksymetazoliny na płodność zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn.¹⁰ W dostępnych badaniach na zwierzętach nie wykazano toksycznego wpływu oksymetazoliny na reprodukcję.¹¹

Zalecenia dla lekarzy przepisujących preparaty z oksymetazoliną

Podczas rozmowy z pacjentką w ciąży lub karmiącą piersią lekarz powinien przekazać następujące informacje:

1. W okresie ciąży i karmienia piersią preparat może być stosowany jedynie po dokładnym rozważeniu stosunku korzyści do ryzyka¹²
2. Zalecana dawka nie powinna być zwiększana¹³
3. Należy unikać długotrwałego stosowania leku¹⁴
4. W przypadku nadciśnienia tętniczego lub objawów zmniejszonej perfuzji łożyskowej należy zachować szczególną ostrożność¹⁵

W przypadku konieczności stosowania preparatów z oksymetazoliną u kobiet w ciąży, rozważ wybór produktów o niższym stężeniu substancji czynnej (np. 0,25 mg/ml zamiast 0,5 mg/ml).¹⁶

Niektóre preparaty (np. Oxyrin Apteo Med) mają bardziej restrykcyjne zalecenia, wskazując, że oksymetazoliny nie należy podawać w trakcie ciąży z uwagi na ryzyko ogólnoustrojowego wchłaniania, chyba że stosunek korzyści do ryzyka uzasadnia jej zastosowanie.¹⁷

W przypadku produktu leczniczego Afrin, charakterystyka produktu leczniczego wskazuje, że lek może być stosowany w ciąży jedynie na zalecenie lekarza.¹⁸

Podsumowanie dla praktyki klinicznej

Stosowanie oksymetazoliny w okresie ciąży i laktacji wymaga indywidualnej oceny stosunku korzyści do ryzyka. Dotychczasowe dane nie wskazują na wyraźne ryzyko dla płodu, jednak brak jest obszernych badań klinicznych. Należy zawsze stosować najmniejszą skuteczną dawkę przez możliwie najkrótszy czas, a w przypadku kobiet karmiących piersią rozważyć alternatywne metody leczenia, szczególnie w przypadku preparatów, które nie są zalecane podczas laktacji.^{19 20}