Przedawkowanie
Kozłek lekarski

Przedawkowanie kozłka lekarskiego

Kozłek lekarski (Valeriana officinalis L.) jest substancją roślinną powszechnie stosowaną w preparatach o działaniu uspokajającym i nasennym. Pomimo ogólnie dobrego profilu bezpieczeństwa, przedawkowanie kozłka lekarskiego może prowadzić do wystąpienia szeregu objawów niepożądanych. Znajomość symptomatologii oraz potencjalnych zagrożeń związanych z nadmiernym przyjmowaniem preparatów zawierających tę substancję jest istotna z punktu widzenia praktyki klinicznej.¹

Dawki toksyczne

Dawką, która najczęściej wymieniana jest jako potencjalnie toksyczna, jest około 20 g korzenia kozłka lekarskiego. W zależności od preparatu, odpowiada to różnej liczbie form dawkowania:^{2 3 4}

• ok. 6-7 tabletek preparatu Baldivian Noc⁵
• ok. 7 tabletek preparatu Valerin max⁶
• ok. 10-13 tabletek preparatu Kalms Noc⁷
• ok. 16 tabletek preparatu Valdispert⁸
• ok. 13 kapsułek preparatu Neospasmina Extra⁹
• ok. 26-43 tabletek preparatu Valused Noc Plus¹⁰
• ok. 40 kapsułek preparatu Persen forte lub Vamelan^{11 12}
• ok. 110 ml preparatu Krople walerianowe¹³

Objawy przedawkowania

Przedawkowanie kozłka lekarskiego charakteryzuje się najczęściej łagodnym przebiegiem, a objawy zazwyczaj ustępują samoistnie w ciągu 24 godzin. Należy jednak mieć na uwadze, że w przypadku znacznego przekroczenia dawki lub u pacjentów szczególnie wrażliwych, symptomatologia może być bardziej nasilona.^{14 15}

^{16 17 18}

Interakcje z etanolem w przypadku przedawkowania

Wiele preparatów zawierających kozłek lekarski, szczególnie w postaci kropli i nalewek, zawiera znaczne ilości etanolu jako rozpuszczalnika. W przypadku przedawkowania takich produktów należy uwzględnić dodatkowe ryzyko związane z intoksykacją alkoholową.^{19 20}

Preparaty zawierające wysokie stężenia etanolu (przykładowe zawartości):

• Krople walerianowe – 62,7-69,3% V/V etanolu²¹
• Krople żołądkowe T – ok. 70% obj. etanolu²²
• Valused (płyn doustny) – 55-65% (v/v) etanolu²³
• Krople żołądkowe forte – 65%-75% (V/V) etanolu²⁴

Sytuacje szczególne przy przedawkowaniu

W przypadku preparatów zawierających jednocześnie inne substancje aktywne oprócz kozłka lekarskiego, należy uwzględnić możliwość wystąpienia dodatkowych objawów związanych z przedawkowaniem tych komponentów.²⁵

Przykładowe dodatkowe objawy przy przedawkowaniu złożonych preparatów:

• Preparaty z nalewką z pokrzyku wilczej jagody (Belladonnae tinctura): suchość w ustach, zmniejszenie wydzielania gruczołów potowych i ślinowych, zmniejszenie czynności wydzielniczych żołądka, suchość i zaczerwienienie skóry, hipertermia, przyśpieszenie akcji serca, trudności w oddawaniu moczu, halucynacje i drgawki²⁶
• Preparaty zawierające sorbitol: działanie przeczyszczające, zaburzenia trawienia²⁷

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W większości przypadków przedawkowanie kozłka lekarskiego wymaga jedynie leczenia objawowego i wspomagającego, ponieważ objawy zazwyczaj ustępują samoistnie w ciągu 24 godzin.^{28 29}

Zalecane postępowanie obejmuje:

• Leczenie wspomagające i objawowe³⁰
• W przypadku znacznego przedawkowania można rozważyć sprowokowanie wymiotów³¹
• Podanie węgla aktywowanego³²
• Monitorowanie funkcji życiowych w przypadku wystąpienia zaburzeń rytmu serca lub trudności w oddychaniu³³
• W przypadku przedawkowania preparatów zawierających wysokie stężenia etanolu – postępowanie jak w ostrej intoksykacji alkoholowej³⁴

Prognozy i rokowania

Przedawkowanie kozłka lekarskiego ma zazwyczaj łagodny przebieg, a objawy ustępują samoistnie w ciągu 24 godzin bez pozostawienia trwałych następstw.^{35 36}

Dotychczas nie opisano przypadków ciężkich zatruć kozłkiem lekarskim z poważnymi powikłaniami, co wskazuje na wysoki profil bezpieczeństwa tej substancji, nawet przy znacznym przekroczeniu zalecanych dawek. Należy jednak zachować ostrożność w przypadku preparatów złożonych, zawierających dodatkowo inne substancje czynne o potencjalnie większej toksyczności.^{37 38}