Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Kozłek lekarski

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania kozłka lekarskiego

Kozłek lekarski (Valeriana officinalis L.) jest substancją roślinną stosowaną w wielu produktach leczniczych. Podczas zalecania pacjentom leczenia preparatami zawierającymi kozłek lekarski należy zachować określone środki ostrożności oraz uwzględnić specjalne ostrzeżenia dotyczące ich stosowania.¹

Ograniczenia wiekowe w stosowaniu preparatów z kozłkiem lekarskim

Istotnym ograniczeniem w stosowaniu preparatów zawierających kozłek lekarski jest ich nieprzeznaczenie dla dzieci poniżej określonego wieku. Większość produktów leczniczych zawierających kozłek lekarski nie powinna być stosowana u dzieci poniżej 12 lat ze względu na brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności w tej grupie wiekowej.^{1 2 3}

W przypadku niektórych preparatów złożonych zawierających kozłek lekarski, takich jak Cholitol, ograniczenia wiekowe mogą być inne – np. nie zaleca się podawania dzieciom poniżej 14 lat.⁴ Natomiast w przypadku preparatów takich jak Neospasmina Extra czy Sonna Stres, nie zaleca się stosowania u dzieci i młodzieży ze względu na brak wystarczających danych.^{5 6}

Ostrzeżenia dotyczące substancji pomocniczych w preparatach z kozłkiem lekarskim

Wiele preparatów zawierających kozłek lekarski zawiera substancje pomocnicze, które mogą powodować działania niepożądane u osób z określonymi zaburzeniami metabolicznymi:⁷

• Sacharoza – występuje w wielu preparatach, np. Baldivian Noc (145,8 mg w tabletce), Persen Noc (95,6 mg na tabletkę), Kalms (248 mg), Valdispert (122 mg). Pacjenci z rzadkimi dziedzicznymi zaburzeniami związanymi z nietolerancją fruktozy, zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy lub niedoborem sacharazy-izomaltazy nie powinni przyjmować tych produktów leczniczych.^{7 8 9}
• Laktoza – występuje w produktach takich jak Hova (7,92 mg), Valdispert (22 mg), Valdispert Stres (14,45 mg) czy Valerin max (179,43 mg). Pacjenci z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy typu Lapp lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy nie powinni przyjmować tych produktów.^{10 11}
• Glukoza – występuje w preparatach takich jak Hova (19,5 mg), Neospasmina Extra, Valdispert Stres (46,5 mg) czy Valused Noc Plus (84 mg). Pacjenci z zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy nie powinni przyjmować tych produktów.^{10 12 13}
• Sorbitol – występuje w preparatach płynnych, np. Sonna Stres, Valused. Pacjenci z nietolerancją niektórych cukrów powinni przed przyjęciem produktu skonsultować się z lekarzem.¹⁴
• Barwniki – niektóre preparaty zawierają barwniki, które mogą wywoływać reakcje alergiczne u osób wrażliwych, np. brąz HT w Valerin max, żółcień chinolinowa w Vamelan, azorubina w Neospasmina Extra.^{15 16 17}

Ostrzeżenia dotyczące zawartości etanolu w preparatach płynnych

Szczególnej uwagi wymagają płynne postaci preparatów zawierających kozłek lekarski ze względu na wysoką zawartość etanolu. W przypadku takich preparatów należy poinformować pacjenta o zawartości alkoholu i potencjalnych zagrożeniach:¹⁸

• Krople walerianowe – zawierają 62,7-69,3% V/V etanolu. Dawka 1,5 ml płynu zawiera 832 mg etanolu, co odpowiada 21 ml piwa lub 8 ml wina. Dawka ta podana młodzieży w wieku 12 lat o masie ciała 40 kg może spowodować zwiększenie stężenia alkoholu we krwi o około 3,5 mg/100 ml.¹⁸
• Krople żołądkowe forte – zawierają 65%-75% (V/V) etanolu. Dawka 2,5 ml płynu zawiera 1500 mg alkoholu, co odpowiada 38 ml piwa lub 15 ml wina. Dawka ta podana młodzieży w wieku 12 lat o masie ciała 40 kg może spowodować zwiększenie stężenia alkoholu we krwi o około 6,3 mg/100 ml.¹⁹
• Cholitol – zawiera 58-63% (V/V) etanolu, tj. 370 mg etanolu w 25 kroplach, co odpowiada 9,38 ml piwa lub 3,91 ml wina.²⁰
• Valused (płyn doustny) – zawiera ok. 60% etanolu, nie więcej niż 2,56 g etanolu w 5 ml, co odpowiada 65 ml piwa i 27 ml wina.²¹

Ze względu na zawartość etanolu, płynne postaci leków zawierających kozłek lekarski są przeciwwskazane lub wymagają szczególnej ostrożności u następujących grup pacjentów:^{22 23}

• Osoby z chorobą alkoholową
• Pacjenci z chorobami wątroby
• Pacjenci z padaczką
• Kobiety w ciąży lub karmiące piersią
• Osoby prowadzące pojazdy mechaniczne (alkohol w produkcie może wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn)

Interakcje z innymi lekami i alkoholem

Podczas terapii preparatami zawierającymi kozłek lekarski należy zwrócić uwagę na potencjalne interakcje:^{24 25}

• Należy unikać jednoczesnego spożywania napojów alkoholowych podczas przyjmowania preparatów zawierających kozłek lekarski, np. tabletek Hova.²⁴
• Nie zaleca się jednoczesnego stosowania z innymi produktami zawierającymi przetwory z korzenia kozłka.²⁵
• Alkohol zawarty w płynnych postaciach leków może zmieniać działanie innych leków – w takim przypadku pacjent powinien skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.^{26 27}

Specjalne środki ostrożności dla pacjentów z określonymi schorzeniami

Niektóre preparaty zawierające kozłek lekarski wymagają zachowania szczególnej ostrożności u pacjentów z określonymi schorzeniami:^{28 29 30}

• Pacjenci z refluksem żołądkowo-przełykowym (zgagą) powinni unikać stosowania preparatów złożonych zawierających miętę, gdyż może ona nasilać zgagę. Dotyczy to takich produktów jak Persen forte, Vamelan, Krople żołądkowe forte, które oprócz kozłka zawierają także wyciąg z mięty.^{28 29 30}
• Pacjenci z kamicą żółciową i innymi schorzeniami dróg żółciowych powinni zachować szczególną ostrożność podczas stosowania preparatów zawierających liście mięty pieprzowej lub jej przetwory.^{31 32 33}
• W przypadku produktów zawierających dziurawiec (np. Krople żołądkowe forte), podczas leczenia należy unikać intensywnej ekspozycji na promieniowanie UV.³⁴
• Nie stosować u pacjentów z uszkodzeniem mózgu i chorobami umysłowymi (dotyczy Kropli żołądkowych forte).³⁵

Dodatkowe ostrzeżenia i zalecenia

Podczas stosowania preparatów zawierających kozłek lekarski należy również uwzględnić następujące zalecenia:^{36 37 38}

• Nie należy przekraczać zalecanej dawki.^{36 37}
• W przypadku poważniejszych zaburzeń (np. nerwice wegetatywne, stany neurotyczne) lub gdy stan ulega pogorszeniu, należy zasięgnąć porady lekarza.³⁹
• Należy zalecić pacjentowi, aby skonsultował się z lekarzem lub farmaceutą w przypadku nasilenia się objawów podczas stosowania produktu leczniczego.⁴⁰
• Nadużywanie przyjmowania produktu leczniczego może doprowadzić do nadmiernej senności (dotyczy preparatu Valuherb).³⁸
• Cholitol powinien być stosowany doraźnie w niestrawności.⁴¹
• Osoby z niewielką niewydolnością nerek lub wątroby, chorzy dializowani oraz diabetycy nie wymagają specjalnego sposobu dawkowania leku Hova. Lek nie ma wpływu na wyniki podstawowych badań laboratoryjnych.⁴²
• Informacja dla diabetyków: preparaty zawierające kozłek lekarski mogą być przyjmowane przez diabetyków, jednak należy uwzględnić zawartość sacharozy czy glukozy w poszczególnych preparatach, np. jedna tabletka Kalms zawiera 248 mg sacharozy (0,02 jednostki chlebowej).⁴³
• Nie zaleca się stosowania preparatu Valerin max przez osoby, u których może wystąpić złe samopoczucie po przyjęciu suchego wyciągu wodno-alkoholowego z korzenia kozłka.⁴⁴