Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Insulina

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania insuliny

Leczenie insuliną wymaga szczególnej uwagi ze względu na możliwość wystąpienia powikłań związanych z jej stosowaniem. Prawidłowe stosowanie preparatów insuliny oraz odpowiednie monitorowanie terapii pozwalają na zminimalizowanie ryzyka wystąpienia działań niepożądanych.¹

Zmiana typu lub marki insuliny

Zmianę typu lub marki stosowanej u pacjenta insuliny należy przeprowadzać pod ścisłym nadzorem lekarza. Modyfikacji dawki mogą wymagać zmiany: mocy, marki (producenta), typu (rozpuszczalna, izofanowa, mieszanka), pochodzenia (insulina zwierzęca, ludzka, analog insuliny ludzkiej) oraz metody produkcji (rekombinacja DNA lub insulina pochodzenia zwierzęcego).²

W przypadku zmiany z insuliny pochodzenia zwierzęcego na insulinę ludzką, u niektórych pacjentów może być konieczna zmiana dawki. Zmiana dawki powinna nastąpić przy podaniu pierwszej dawki nowej insuliny lub w ciągu pierwszych kilku tygodni lub miesięcy jej stosowania.³

Rozpoznawanie objawów hipoglikemii

U niektórych pacjentów, po zmianie insuliny pochodzenia zwierzęcego na insulinę ludzką, wczesne objawy ostrzegawcze hipoglikemii mogą być mniej wyraźnie zaznaczone lub zupełnie różne od tych występujących podczas stosowania insuliny pochodzenia zwierzęcego. Ponadto, w przypadku uzyskania u pacjenta lepszej kontroli glikemii (np. przez zastosowanie intensywnej insulinoterapii) objawy ostrzegawcze hipoglikemii mogą być mniej wyraźne lub wcale się nie pojawić. O tych zmianach należy poinformować pacjentów.⁴

Inne sytuacje, które mogą spowodować zmianę lub osłabienie wczesnych objawów ostrzegawczych hipoglikemii to:

• długotrwała cukrzyca
• neuropatia cukrzycowa
• przyjmowanie niektórych leków, np. β-adrenolityków

⁵

Należy pamiętać, że niewyrównana hipoglikemia lub hiperglikemia może prowadzić do poważnych powikłań, w tym utraty przytomności, śpiączki, a nawet zgonu.⁶

Objawy hipoglikemii oraz postępowanie

Hipoglikemia może wystąpić, gdy dawka insuliny jest zbyt duża w stosunku do zapotrzebowania, w przypadku opóźnienia lub pominięcia posiłku, przy zmniejszonej zawartości węglowodanów w posiłku, zwiększonej aktywności fizycznej bądź zwiększonej szybkości wchłaniania insuliny (np. w wyniku podwyższonej temperatury skóry w czasie opalania lub kąpieli w gorącej wodzie).⁷

Do objawów hipoglikemii o lekkim i umiarkowanym nasileniu należy:

• nadmierne pocenie się
• osłabienie
• głód
• przyspieszona czynność serca
• uczucie zimna
• uczucie niepokoju
• drżenie rąk
• zaburzenia ostrości widzenia
• bóle głowy

⁸

W ciężkiej hipoglikemii występują:

• zaburzenia orientacji
• majaczenie
• pobudzenie psychoruchowe (agresja)
• utrata przytomności (często z drgawkami)
• śpiączka hipoglikemiczna

⁹

Ciężka hipoglikemia może doprowadzić do śmierci, dlatego wymaga natychmiastowej interwencji medycznej.¹⁰

Objawy hiperglikemii i jej konsekwencje

Hiperglikemia pojawiająca się w trakcie leczenia insuliną najczęściej jest wynikiem:

• nieprzestrzegania diety cukrzycowej
• niewłaściwej insulinoterapii (zbyt mała dawka insuliny)
• zwiększonego zapotrzebowania organizmu na insulinę (choroby zakaźne, operacje, urazy)
• zmiany trybu życia (zmniejszenie aktywności fizycznej)
• przyjmowania innych leków (np. doustne środki antykoncepcyjne, glikokortykosteroidy, tiazydowe leki moczopędne)

¹¹

Do objawów hiperglikemii należą:

• nadmierne pragnienie
• utrata apetytu
• oddawanie dużych ilości moczu
• uczucie zmęczenia
• senność
• suchość skóry i śluzówek

¹²

Długotrwała hiperglikemia może spowodować wystąpienie kwasicy ketonowej (objawiającej się zapachem acetonu z ust, przyspieszeniem i pogłębieniem oddechu, obecnością ciał ketonowych w moczu) lub śpiączki hiperglikemicznej. Stwierdzenie tych objawów wymaga natychmiastowej interwencji lekarskiej.¹³

Nieodpowiednie dawkowanie lub przerwanie leczenia

Stosowanie nieodpowiednich dawek lub przerwanie leczenia, zwłaszcza w przypadku cukrzycy insulinozależnej, może prowadzić do hiperglikemii i kwasicy ketonowej – stanów, które potencjalnie mogą być śmiertelne.¹⁴

Wytwarzanie przeciwciał przeciwinsulinowych

Stosowanie ludzkiej insuliny może spowodować wytworzenie przeciwciał, jednak ich miano jest niższe niż w przypadku stosowania oczyszczonej insuliny pochodzenia zwierzęcego.¹⁵

Zmiany zapotrzebowania na insulinę

Zapotrzebowanie na insulinę może ulec znacznej zmianie w przypadku:

• chorób trzustki
• chorób nadnerczy
• chorób przysadki mózgowej
• chorób tarczycy
• zaburzeń czynności nerek
• zaburzeń czynności wątroby

¹⁶

Zapotrzebowanie na insulinę może być także zwiększone podczas choroby lub zaburzeń emocjonalnych. Modyfikacja dawki może być również konieczna w przypadku zmiany aktywności fizycznej pacjenta lub sposobu odżywiania.¹⁷

Zmiana miejsca wstrzyknięcia

Pacjentów należy poinformować o konieczności ciągłego zmieniania miejsca wstrzyknięcia, w celu zmniejszenia ryzyka lipodystrofii i amyloidozy skórnej. Po wstrzyknięciu insuliny w obszarze występowania takich odczynów, może być opóźnione wchłanianie insuliny i pogorszona możliwość kontroli glikemii.¹⁸

Zgłaszano, że nagła zmiana miejsca wstrzyknięcia na obszar niedotknięty zmianami może skutkować wystąpieniem hipoglikemii. Po zmianie miejsca wstrzyknięcia zaleca się kontrolę stężenia glukozy we krwi; można też rozważyć dostosowanie dawki leków przeciwcukrzycowych.¹⁹

Monitorowanie leczenia

W trakcie leczenia konieczna jest systematyczna kontrola stężenia glukozy we krwi i/lub w moczu. Pacjenci z cukrzycą powinni mieć kilkakrotnie w roku oznaczane stężenie hemoglobiny glikowanej (HbA1C) – jako wskaźnika skuteczności leczenia.²⁰

Jednoczesne stosowanie z pioglitazonem

Zgłaszano przypadki niewydolności serca w czasie jednoczesnego stosowania insuliny i pioglitazonu, szczególnie u pacjentów z czynnikami ryzyka niewydolności serca. Należy o tym pamiętać przed zastosowaniem leczenia skojarzonego insuliną z pioglitazonem.²¹

W przypadku leczenia skojarzonego należy obserwować, czy u pacjentów nie występują objawy przedmiotowe i podmiotowe niewydolności serca, zwiększenie masy ciała i obrzęki. Jeśli wystąpi nasilenie objawów ze strony układu krążenia, należy przerwać stosowanie pioglitazonu.²²

Szczególne grupy pacjentów

U pacjentów z niewydolnością wątroby i nerek należy odpowiednio zmniejszyć dawkę insuliny. Współistniejąca niedoczynność przysadki i nadnerczy zwiększa ryzyko wystąpienia hipoglikemii.²³

Podróże i zmiany strefy czasowej

Przed podróżą do innej strefy czasowej pacjent powinien skonsultować się z lekarzem, ponieważ w takim przypadku pory posiłków i pory wstrzyknięć insuliny mogą ulec zmianie.²⁴

Zalecenia dotyczące użytkowania

Aby uniknąć ewentualnego przeniesienia chorób, każdy wkład może być używany tylko przez jedną osobę, nawet gdy igła na wstrzykiwaczu została zmieniona.²⁵

Wkłady niektórych preparatów insuliny (np. Gensulin M40, Gensulin M50) są przeznaczone do stosowania wyłącznie ze wstrzykiwaczem insulinowym wielokrotnego użytku firmy Bioton i nie mogą być używane z żadnym innym wstrzykiwaczem wielokrotnego użytku, ponieważ dokładność dawkowania z innym wstrzykiwaczem nie została ustalona.²⁶

Identyfikowalność produktów insulinowych

W celu poprawienia identyfikowalności biologicznych produktów leczniczych należy czytelnie zapisać nazwę i numer serii podawanego produktu leczniczego.²⁷

Droga podania insuliny

Produkty lecznicze zawierające insulinę, takie jak Polhumin Mix-2, Polhumin Mix-3 czy Polhumin N we wstrzykiwaczu napełnionym, przeznaczone są wyłącznie do podawania we wstrzyknięciach podskórnych.²⁸

Informacje o substancjach pomocniczych

Niektóre produkty insulinowe zawierają mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu na dawkę, co oznacza, że produkt leczniczy uznaje się za „wolny od sodu”.²⁹