Działania niepożądane
Glatiramer octan

Działania niepożądane glatirameru octanu – wprowadzenie

Octan glatirameru jest substancją czynną stosowaną w leczeniu stwardnienia rozsianego, dostępną w produktach leczniczych takich jak Glatiramer acetate Teva oraz Remurel. Substancja ta jest dostępna w dwóch schematach dawkowania: 20 mg/ml podawane raz na dobę oraz 40 mg/ml podawane trzy razy w tygodniu. Octan glatirameru jest solą octanową syntetycznych polipeptydów zawierających cztery naturalnie występujące aminokwasy: kwas L-glutaminowy, L-alaninę, L-tyrozynę i L-lizynę, o średniej masie cząsteczkowej w zakresie 5000-9000 daltonów.¹²

Dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania octanu glatirameru pochodzą głównie z badań klinicznych z zastosowaniem dawki 20 mg/ml podawanej podskórnie raz na dobę oraz z badań z zastosowaniem dawki 40 mg/ml podawanej trzy razy w tygodniu. Należy zaznaczyć, że nie przeprowadzono bezpośredniego porównania bezpieczeństwa stosowania obu dawek w tym samym badaniu klinicznym.³⁴

Najczęstsze działania niepożądane octanu glatirameru

Reakcje w miejscu wstrzyknięcia były najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi u pacjentów leczonych octanem glatirameru. W przypadku dawki 20 mg/ml odsetek pacjentów zgłaszających te reakcje był znacząco wyższy w grupie leczonej (70%) w porównaniu z grupą placebo (37%). Do najczęstszych reakcji miejscowych należały: rumień, ból, stwardnienie tkanek, świąd, obrzęk, zapalenie i nadwrażliwość.⁵⁶

Drugą charakterystyczną grupą działań niepożądanych są natychmiastowe reakcje po wstrzyknięciu, które mogą wystąpić w ciągu kilku minut po podaniu leku. Obejmują one co najmniej jeden z następujących objawów: rozszerzenie naczyń (uderzenia gorąca), ból w klatce piersiowej, duszność, kołatanie serca lub częstoskurcz. Wystąpienie co najmniej jednego z tych objawów zgłaszało 31% pacjentów leczonych octanem glatirameru w dawce 20 mg/ml w porównaniu do 13% w grupie placebo.⁷⁸

W przypadku dawki 40 mg/ml podawanej trzy razy w tygodniu, profile działań niepożądanych były podobne, jednak z niższą częstością występowania. Reakcje w miejscu wstrzyknięcia zgłaszano u 36% pacjentów (w porównaniu do 5% w grupie placebo), a natychmiastowe reakcje po wstrzyknięciu u 8% pacjentów (w porównaniu do 2% w grupie placebo).⁹

Szczegółowe zestawienie działań niepożądanych glatirameru octanu

Poniżej przedstawiono szczegółowe zestawienie działań niepożądanych związanych ze stosowaniem glatirameru octanu w podziale na układy narządów i częstość występowania. Dane pochodzą z czterech kluczowych badań klinicznych z zastosowaniem podwójnie ślepej próby, obejmujących 512 pacjentów leczonych octanem glatirameru w dawce 20 mg/dobę i 509 pacjentów przyjmujących placebo przez okres do 36 miesięcy.¹⁰¹¹

¹²

Reakcje w miejscu wstrzyknięcia

Reakcje w miejscu wstrzyknięcia stanowią najczęstsze działania niepożądane związane ze stosowaniem octanu glatirameru. Manifestują się one pod wieloma postaciami, wśród których do najczęstszych należą: rumień, ból, stwardnienie tkanki podskórnej, świąd, obrzęk, zapalenie i nadwrażliwość.¹³¹⁴

Szczególnie istotnym powikłaniem, które może wystąpić w miejscu wstrzyknięcia, jest zanik tkanki tłuszczowej (lipoatrofia), co może powodować widoczne deformacje tkanek. W rzadkich przypadkach może dojść do martwicy w miejscu wstrzyknięcia.¹⁵

Warto zauważyć, że przy stosowaniu octanu glatirameru w dawce 40 mg/ml podawanego trzy razy w tygodniu, częstość występowania reakcji w miejscu wstrzyknięcia jest niższa (36%) w porównaniu do dawki 20 mg/ml podawanej codziennie (70%).¹⁶

Natychmiastowe reakcje po wstrzyknięciu

Charakterystycznym zjawiskiem związanym ze stosowaniem octanu glatirameru są natychmiastowe reakcje po wstrzyknięciu, które mogą wystąpić w ciągu kilku minut po podaniu leku. Obejmują one co najmniej jeden z następujących objawów:¹⁷¹⁸

• Rozszerzenie naczyń krwionośnych (uderzenia gorąca)
• Ból w klatce piersiowej
• Duszność
• Kołatanie serca
• Tachykardia (częstoskurcz)

¹⁹

Te reakcje są zazwyczaj krótkotrwałe i ustępują samoistnie bez następstw. W badaniach klinicznych z zastosowaniem dawki 20 mg/ml, wystąpienie co najmniej jednego z objawów natychmiastowej reakcji po wstrzyknięciu zgłaszało 31% pacjentów leczonych octanem glatirameru, w porównaniu do 13% w grupie placebo.²⁰²¹

W przypadku dawki 40 mg/ml podawanej trzy razy w tygodniu, częstość występowania natychmiastowych reakcji po wstrzyknięciu jest znacząco niższa – 8% pacjentów w grupie leczonej w porównaniu do 2% w grupie placebo.²²

Reakcje anafilaktyczne i anafilaktoidalne

Reakcje anafilaktyczne i anafilaktoidalne stanowią rzadkie, ale potencjalnie zagrażające życiu działania niepożądane związane ze stosowaniem octanu glatirameru. W badaniach klinicznych i doświadczeniach po wprowadzeniu leku do obrotu reakcje anafilaktoidalne obserwowano rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) u pacjentów leczonych octanem glatirameru w dawce 20 mg/ml.²³

Natomiast w przypadku dawki 40 mg/ml podawanej trzy razy w tygodniu, reakcje te zgłaszano u 0,3% pacjentów, co klasyfikuje je jako występujące niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100).²⁴

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Stosowanie octanu glatirameru wiąże się z potencjalnym ryzykiem wystąpienia zaburzeń czynności wątroby. Wśród nich zgłaszano:²⁵

• Nieprawidłowe wyniki testów czynnościowych wątroby (niezbyt często)
• Kamicę żółciową, powiększenie wątroby (rzadko)
• Toksyczne zapalenie wątroby, uszkodzenie wątroby (częstość nieznana)
• Niewydolność wątroby (częstość nieznana) – odnotowano nieliczne przypadki przeszczepu wątroby

²⁶

W przypadku dawki 40 mg/ml, polekowe uszkodzenie wątroby oraz toksyczne zapalenie wątroby zgłoszono u jednego pacjenta (0,1%), co klasyfikuje te działania jako występujące niezbyt często.²⁷

Inne istotne działania niepożądane

Zaburzenia neurologiczne

Bóle głowy są bardzo częstym działaniem niepożądanym związanym ze stosowaniem octanu glatirameru. Ponadto, często zgłaszane są: zaburzenia smaku, wzmożone napięcie mięśniowe, migrena, zaburzenia mowy, omdlenie i drżenie. Rzadziej mogą wystąpić poważniejsze zaburzenia neurologiczne, takie jak drgawki, zaburzenia poznawcze, dystonia czy zaburzenia ruchowe.²⁸

Zaburzenia psychiczne

Wśród zaburzeń psychicznych często występują lęk i depresja. W rzadkich przypadkach mogą wystąpić poważniejsze zaburzenia, takie jak stany splątania, euforia, omamy, wrogość, mania, zaburzenia osobowości, a nawet próby samobójcze.²⁹

Zaburzenia sercowo-naczyniowe

Wśród zaburzeń sercowo-naczyniowych często występują kołatanie serca i tachykardia. Niezbyt często mogą wystąpić skurcze dodatkowe serca, bradykardia zatokowa i napadowa tachykardia. W obrębie układu naczyniowego obserwuje się często rozszerzenie naczyń, a niezbyt często żylaki.³⁰

Działania niepożądane specyficzne dla dawki 40 mg/ml

Profil działań niepożądanych octanu glatirameru w dawce 40 mg/ml podawanego trzy razy w tygodniu jest generalnie podobny do tego obserwowanego dla dawki 20 mg/ml podawanej raz na dobę, jednak z niższą częstością występowania. Istnieją jednak pewne działania niepożądane specyficzne dla dawki 40 mg/ml, które nie były opisywane dla dawki 20 mg/ml:³¹

• Rumień skóry i ból w kończynach – zgłaszane u 2,1% pacjentów (często: ≥1/100 do <1/10)
• Polekowe uszkodzenie wątroby oraz toksyczne zapalenie wątroby – zgłoszone u jednego pacjenta (0,1%) (niezbyt często: ≥1/1 000 do <1/100)

³²

Bezpieczeństwo stosowania octanu glatirameru

Octan glatirameru jest ogólnie dobrze tolerowanym lekiem o dość charakterystycznym profilu działań niepożądanych. Najczęściej występujące działania niepożądane to reakcje w miejscu wstrzyknięcia oraz natychmiastowe reakcje po wstrzyknięciu, których częstość jest wyższa w przypadku dawki 20 mg/ml podawanej codziennie niż przy dawce 40 mg/ml podawanej trzy razy w tygodniu.³³

Większość działań niepożądanych ma łagodny lub umiarkowany charakter i ustępuje samoistnie. Jednak należy zwrócić szczególną uwagę na potencjalnie ciężkie działania niepożądane, takie jak reakcje anafilaktyczne czy zaburzenia wątroby, które chociaż występują rzadko, mogą stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia lub życia pacjenta. Odnotowano nieliczne przypadki przeszczepu wątroby.³⁴

W przypadku wystąpienia jakichkolwiek działań niepożądanych ważne jest ich zgłaszanie, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania octanu glatirameru.³⁵