Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Gancyklowir

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania gancyklowiru

Gancyklowir jest lekiem przeciwwirusowym stosowanym głównie w leczeniu zakażeń wywołanych przez cytomegalowirusa (CMV). Ze względu na jego potencjalne działania niepożądane, stosowanie gancyklowiru wiąże się z szeregiem specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności, które personel medyczny powinien uwzględnić podczas kwalifikacji pacjentów do leczenia i monitorowania terapii.^{1 2}

Nadwrażliwość krzyżowa

Ze względu na podobieństwo budowy chemicznej gancyklowiru oraz acyklowiru i pencyklowiru istnieje możliwość wystąpienia reakcji nadwrażliwości krzyżowej między tymi substancjami. Dlatego należy zachować szczególną ostrożność podczas przepisywania gancyklowiru (Cymevene, Ganciclovir Accord) pacjentom ze stwierdzoną nadwrażliwością na acyklowir lub pencyklowir, a także na ich proleki – odpowiednio walacyklowir i famcyklowir.^{3 4}

Potencjał mutagenny, teratogenny i karcynogenny

Przed rozpoczęciem terapii gancyklowirem kluczowe jest poinformowanie pacjentów o potencjalnych zagrożeniach związanych z tym lekiem. W badaniach przeprowadzonych na zwierzętach gancyklowir wykazywał działanie mutagenne, teratogenne i karcynogenne oraz zaburzał płodność. Na podstawie badań klinicznych i nieklinicznych uważa się, że gancyklowir może powodować przemijające lub trwałe zahamowanie spermatogenezy.^{5 6}

Należy wziąć pod uwagę, że gancyklowir jest potencjalnie teratogenny i karcynogenny u ludzi oraz może powodować wady wrodzone lub nowotwory. W związku z tym konieczne jest poinformowanie pacjentów o zasadach stosowania antykoncepcji:

• Kobiety w wieku rozrodczym muszą stosować skuteczne metody antykoncepcji w okresie leczenia oraz przez co najmniej 30 dni po zakończeniu terapii
• Mężczyźni powinni stosować antykoncepcję mechaniczną w trakcie leczenia oraz przez co najmniej 90 dni po jego zakończeniu, chyba że nie jest możliwe, aby ich partnerka zaszła w ciążę

^{7 8}

Szczególne ostrzeżenia dotyczące stosowania u dzieci i młodzieży

Stosowanie gancyklowiru wymaga szczególnej ostrożności u dzieci i młodzieży ze względu na możliwość odległego działania karcynogennego i toksycznego wpływu na reprodukcję. W każdym przypadku należy dokładnie rozważyć korzyści z leczenia, które powinny wyraźnie przeważać nad ryzykiem. Przy podejmowaniu decyzji terapeutycznych zaleca się zapoznanie z aktualnymi wytycznymi terapeutycznymi.⁹

Mielosupresja

Mielosupresja to jedno z najpoważniejszych działań niepożądanych związanych ze stosowaniem gancyklowiru. U pacjentów leczonych tym lekiem obserwowano ciężką leukopenię, neutropenię, niedokrwistość, małopłytkowość, pancytopenię oraz niewydolność szpiku. Z tego powodu należy zachować szczególną ostrożność przy stosowaniu gancyklowiru u pacjentów z:

• Wcześniej istniejącym niedoborem krwinek
• Polekowym niedoborem krwinek w wywiadzie
• Poddawanych radioterapii

^{10 11}

Nie należy rozpoczynać leczenia gancyklowirem u pacjentów, u których wartości parametrów hematologicznych nie osiągają minimalnych wymaganych wartości:

• Bezwzględna liczba neutrofilów mniejsza niż 500 komórek/µl
• Liczba płytek krwi mniejsza niż 25 000 komórek/µl
• Stężenie hemoglobiny mniejsze niż 8 g/dl

^{12 13}

Monitorowanie parametrów hematologicznych

Podczas leczenia gancyklowirem zaleca się regularne kontrolowanie pełnej morfologii krwi, w tym liczby płytek krwi. Szczególnie istotne jest to u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek oraz u noworodków i niemowląt, u których uzasadniona może być bardziej dokładna kontrola parametrów hematologicznych.^{14 15}

Zalecany schemat monitorowania obejmuje:

• W ciągu pierwszych 14 dni podawania leku: oznaczanie liczby białych krwinek (najlepiej jako test różnicowania) co drugi dzień
• Codzienna kontrola parametrów hematologicznych u pacjentów z wyższym ryzykiem mielosupresji:
  • Pacjenci z małą wyjściową liczbą neutrofilów (<1000 neutrofili/µl)
  • Pacjenci, u których wystąpiła leukopenia podczas poprzedniego leczenia innymi lekami o działaniu mielotoksycznym
  • Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

<sup data-drug="Cymevene" data-section="Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania" title="Zaleca się, aby w ciągu pierwszych 14 dni podawania leku oznaczanie liczby białych krwinek (najlepiej jako test różnicowania) przeprowadzano co drugi dzień; u pacjentów z małą wyjściową liczbą neutrofili (16 <sup data-drug="Ganciclovir Accord" data-section="Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania" title="Zaleca się, aby w ciągu pierwszych 14 dni podawania leku oznaczanie liczby białych krwinek (najlepiej jako test różnicowania) przeprowadzano co drugi dzień; u pacjentów z małą wyjściową liczbą neutrofili (17

U pacjentów z ciężką leukopenią, neutropenią, niedokrwistością lub małopłytkowością zaleca się rozważenie zastosowania krwiotwórczych czynników wzrostu lub przerwanie leczenia gancyklowirem.^{18 19}

Zaburzenia czynności nerek

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek są szczególnie narażeni na zwiększone ryzyko toksyczności gancyklowiru, zwłaszcza toksyczności hematologicznej. U tych pacjentów konieczne jest odpowiednie dostosowanie dawki leku do stopnia niewydolności nerek.^{20 21}

Interakcje z innymi lekami

Interakcja z imipenemem-cylastatyną

Zgłaszano występowanie napadów drgawkowych u pacjentów przyjmujących równocześnie imipenem z cylastatyną oraz gancyklowir. Z tego powodu nie należy stosować gancyklowiru równocześnie z imipenemem i cylastatyną, chyba że potencjalne korzyści z takiego połączenia przeważają nad potencjalnym ryzykiem.^{22 23}

Inne istotne interakcje

Pacjentów, u których gancyklowir jest stosowany równocześnie z następującymi lekami, należy dokładnie monitorować w kierunku potencjalnych dodatkowych działań toksycznych:

• Dydanozyna
• Leki hamujące czynność szpiku
• Leki zaburzające czynność nerek

^{24 25}

Informacje o substancjach pomocniczych

Produkty zawierające gancyklowir zawierają sód, co należy uwzględnić u pacjentów kontrolujących zawartość sodu w diecie:

• Cymevene zawiera około 43 mg (2 mEq) sodu w jednej fiolce 500 mg, co odpowiada 2% zalecanej przez WHO maksymalnej dobowej dawki sodu u osób dorosłych (2 g)
• Ganciclovir Accord zawiera około 46 mg sodu w jednej fiolce 500 mg, co odpowiada 2,3% zalecanej przez WHO maksymalnej dobowej dawki sodu u osób dorosłych (2 g)

^{26 27}

Specjalne ostrzeżenia dotyczące gancyklowiru w postaci żelu do oczu

W przypadku żelu do oczu zawierającego gancyklowir (Virgan) należy pamiętać o dodatkowych ostrzeżeniach:

• Produkt nie jest wskazany w leczeniu zakażeń siatkówki spowodowanych przez cytomegalowirusy (CMV)
• Nie potwierdzono skuteczności produktu w leczeniu stanów zapalnych rogówki i spojówki spowodowanych przez inne wirusy
• Nie prowadzono badań klinicznych u pacjentów o osłabionej odporności

²⁸

Substancje pomocnicze w żelu do oczu

Virgan zawiera benzalkoniowy chlorek (75 μg/g), co wiąże się z dodatkowymi ostrzeżeniami:

• Benzalkoniowy chlorek może być wchłaniany przez miękkie soczewki kontaktowe i zmieniać ich zabarwienie
• Należy zdjąć soczewki kontaktowe przed zastosowaniem produktu i założyć je ponownie po upływie 15 minut
• Benzalkoniowy chlorek może powodować podrażnienie oczu, szczególnie w przypadku zespołu suchego oka lub zaburzeń rogówki
• Pacjentów należy poinstruować, aby skonsultowali się z lekarzem, jeśli po zastosowaniu tego produktu leczniczego odczują nietypowe reakcje ze strony oka, kłucie lub ból oka

²⁹