Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Flukonazol

Wpływ flukonazolu na płodność, ciążę i laktację

Flukonazol jest powszechnie stosowanym lekiem przeciwgrzybiczym z grupy azoli. Lekarz musi dokładnie rozważyć korzyści i ryzyko związane z zastosowaniem flukonazolu u kobiet w wieku rozrodczym, kobiet ciężarnych oraz matek karmiących piersią. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące wpływu flukonazolu na płodność, przebieg ciąży oraz laktację, które powinny być przekazane pacjentkom przez personel medyczny.¹

Kobiety w wieku rozrodczym

Przed rozpoczęciem terapii flukonazolem u kobiet w wieku rozrodczym, lekarz ma obowiązek poinformować pacjentkę o potencjalnym zagrożeniu dla płodu w przypadku zajścia w ciążę podczas leczenia.²

Należy zalecić pacjentce stosowanie odpowiedniego okresu wypłukiwania leku z organizmu przed planowaną ciążą. Po podaniu pojedynczej dawki flukonazolu, a przed zajściem w ciążę, zaleca się co najmniej tygodniowy okres wypłukiwania leku, który odpowiada 5-6 okresom półtrwania substancji czynnej.³

W przypadku długotrwałej terapii z wykorzystaniem flukonazolu u kobiet w wieku rozrodczym, należy rozważyć zastosowanie skutecznej antykoncepcji w okresie leczenia oraz przez tydzień po przyjęciu ostatniej dawki leku.⁴

Wpływ na przebieg ciąży

Ryzyko poronienia

Badania obserwacyjne dostarczyły dowodów wskazujących na zwiększone ryzyko poronienia samoistnego w pierwszym i/lub drugim trymestrze ciąży u kobiet leczonych flukonazolem. Ryzyko to jest podwyższone w porównaniu zarówno do kobiet niestosujących takiego leczenia, jak i do kobiet stosujących w tym samym okresie miejscowe preparaty azolowe.⁵

Wady rozwojowe – ryzyko ogólne

Dane uzyskane od kilku tysięcy kobiet w ciąży, którym podawano flukonazol w skumulowanej dawce ≤150 mg w pierwszym trymestrze, nie wskazują na zwiększone ogólne ryzyko wad rozwojowych u płodu.⁶

Jednakże w jednym dużym, obserwacyjnym badaniu kohortowym wykazano, że narażenie na flukonazol podawany doustnie w pierwszym trymestrze ciąży wiązało się z niewielkim zwiększeniem ryzyka wad rozwojowych układu mięśniowo-szkieletowego. Obserwowano wzrost ryzyka o około:⁷

• 1 dodatkowy przypadek na 1000 kobiet leczonych dawkami skumulowanymi wynoszącymi ≤450 mg (w porównaniu z kobietami leczonymi azolami stosowanymi miejscowo)
• 4 dodatkowe przypadki na 1000 kobiet leczonych dawkami skumulowanymi większymi niż 450 mg

⁸

Skorygowane ryzyko względne wyniosło:⁹

• 1,29 (95% CI: od 1,05 do 1,58) w przypadku flukonazolu podawanego doustnie w dawce 150 mg
• 1,98 (95% CI: od 1,23 do 3,17) w przypadku dawek flukonazolu większych niż 450 mg

¹⁰

Malformacje serca

Dostępne badania epidemiologiczne dotyczące malformacji serca związanych ze stosowaniem flukonazolu w okresie ciąży dostarczają niejednoznacznych wyników. Jednakże metaanaliza pięciu badań obserwacyjnych, obejmujących kilka tysięcy kobiet w ciąży narażonych na działanie flukonazolu w pierwszym trymestrze, wskazuje na 1,8 do 2-krotnego zwiększenie ryzyka malformacji serca w porównaniu z niestosowaniem flukonazolu i/lub miejscowym stosowaniem leków azolowych.¹¹

Stosowanie wysokich dawek flukonazolu w leceniu kokcydioidomikozy

W opisach przypadków podawano schemat wad wrodzonych u niemowląt, których matki otrzymywały w ciąży — w ramach leczenia kokcydioidomykozy — flukonazol w dużych dawkach (400–800 mg na dobę) przez co najmniej 3 miesiące. Obserwowane wady wrodzone obejmowały:¹²

• krótkogłowie (brachycefalia)
• dysplazję uszu
• duże ciemiączko przednie
• wygięcie kości udowej
• zrost ramienno-promieniowy

¹³

Należy podkreślić, że związek przyczynowo-skutkowy między stosowaniem flukonazolu a występowaniem tych wad wrodzonych jest niepewny.¹⁴

Podsumowanie zaleceń dotyczących stosowania flukonazolu w ciąży

Flukonazolu w standardowych dawkach i krótkotrwale nie należy stosować w okresie ciąży, chyba że jest to bezwzględnie konieczne.¹⁵

Flukonazolu w dużych dawkach i/lub długotrwale nie należy stosować w okresie ciąży, z wyjątkiem zakażeń zagrażających życiu.¹⁶

Karmienie piersią

Flukonazol przenika do mleka ludzkiego, osiągając stężenia zbliżone do tych występujących w osoczu matki.¹⁷ W niektórych preparatach zaznaczono jednak, że stężenia w mleku mogą być niższe niż w surowicy.¹⁸

Zalecenia dotyczące karmienia piersią w zależności od dawki flukonazolu:¹⁹

• Karmienie piersią można kontynuować po podaniu pojedynczej dawki flukonazolu wynoszącej 150-200 mg lub mniejszej
• Nie zaleca się karmienia piersią po przyjęciu wielu dawek flukonazolu
• Nie zaleca się karmienia piersią po zastosowaniu dużej dawki flukonazolu

²⁰

Podejmując decyzję o kontynuowaniu lub zaprzestaniu karmienia piersią podczas leczenia flukonazolem, lekarz powinien rozważyć:²¹

• Korzystny wpływ karmienia piersią na rozwój i zdrowie dziecka
• Korzyści z leczenia flukonazolem dla matki
• Potencjalne działania niepożądane, które mogą wystąpić u dziecka karmionego piersią
• Negatywne skutki choroby matki dla dziecka

²²

Wpływ na płodność

Wyniki badań na modelach zwierzęcych wykazały, że flukonazol nie miał wpływu na płodność zarówno samic, jak i samców szczurów.²³ Brak jest jednak bezpośrednich danych dotyczących wpływu flukonazolu na płodność u ludzi.