Właściwości farmakodynamiczne
Felodypina

Właściwości farmakodynamiczne felodypiny

Felodypina należy do grupy farmakoterapeutycznej antagonistów wapnia, pochodnych dihydropirydyny (kod ATC: C08C A02). Jest substancją czynną wchodzącą w skład produktu leczniczego Plendil, dostępnego w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu w dawkach 5 mg i 10 mg.¹

Mechanizm działania

Felodypina jest antagonistą wapnia charakteryzującym się wybiórczym działaniem naczyniowym. Jej podstawowy mechanizm działania polega na obniżaniu ciśnienia tętniczego krwi poprzez zmniejszenie oporu naczyń obwodowych. Dzięki wysokiej selektywności w stosunku do mięśni gładkich w tętniczkach, felodypina w dawkach terapeutycznych nie wywiera bezpośredniego wpływu na kurczliwość serca ani na przewodnictwo elektryczne w obrębie mięśnia sercowego. Lek ten nie powoduje również niedociśnienia ortostatycznego, co wynika z braku wpływu na mięśnie gładkie naczyń żylnych oraz mechanizmy kontroli adrenergicznej.²

Należy podkreślić, że felodypina wykazuje łagodne działanie natriuretyczne i/lub diuretyczne, jednocześnie nie powodując zatrzymania płynów w organizmie, co stanowi korzystny profil działania w kontekście leczenia nadciśnienia tętniczego.³

Skuteczność w leczeniu nadciśnienia tętniczego

Felodypina wykazuje skuteczność w leczeniu nadciśnienia tętniczego każdego stopnia. Może być stosowana zarówno w monoterapii, jak i w leczeniu skojarzonym z innymi lekami przeciwnadciśnieniowymi, takimi jak leki blokujące receptory β-adrenergiczne, leki moczopędne czy inhibitory konwertazy angiotensyny, co pozwala na uzyskanie silniejszego efektu hipotensyjnego. Istotną zaletą felodypiny jest jej zdolność do zmniejszania zarówno skurczowego, jak i rozkurczowego ciśnienia tętniczego, co umożliwia jej zastosowanie również w przypadkach izolowanego nadciśnienia skurczowego.⁴

Działanie przeciwdusznicowe i przeciwniedokrwienne

Oprócz właściwości przeciwnadciśnieniowych, felodypina wykazuje działanie przeciwdusznicowe oraz przeciwniedokrwienne. Efekt ten wynika z poprawy równowagi między podażą a zapotrzebowaniem na tlen w mięśniu sercowym. Pod wpływem felodypiny dochodzi do:⁵

• Zmniejszenia oporu naczyń wieńcowych
• Zwiększenia wieńcowego przepływu krwi
• Poprawy zaopatrzenia mięśnia sercowego w tlen, wynikającej z rozszerzenia zarówno tętnic nasierdziowych, jak i tętniczek
• Zmniejszenia obciążenia następczego lewej komory serca z powodu obniżenia ciśnienia tętniczego
• Redukcji zapotrzebowania mięśnia sercowego na tlen

⁶

Dzięki tym właściwościom, felodypina poprawia tolerancję wysiłku i zmniejsza częstość występowania napadów dusznicy bolesnej u pacjentów ze stabilną dusznicą bolesną wywoływaną wysiłkiem fizycznym. W leczeniu stabilnej dusznicy bolesnej felodypina może być stosowana zarówno w monoterapii, jak i w skojarzeniu z lekami blokującymi receptory β-adrenergiczne.⁷

Działanie hemodynamiczne

Głównym efektem hemodynamicznym felodypiny jest zmniejszenie całkowitego obwodowego oporu naczyniowego, co w konsekwencji prowadzi do obniżenia ciśnienia tętniczego krwi. Efekt ten jest zależny od dawki. Zmniejszenie ciśnienia tętniczego jest zazwyczaj obserwowane po upływie około dwóch godzin od przyjęcia pierwszej dawki doustnej i utrzymuje się przez co najmniej 24 godziny. Istotnym parametrem farmakokinetycznym jest stosunek stężenia minimalnego do maksymalnego, który przy stosowaniu felodypiny jest zwykle znacznie większy niż 50%, co zapewnia stabilny efekt terapeutyczny.⁸

Wykazano istnienie dodatniej korelacji między stężeniem felodypiny w osoczu a zmniejszeniem całkowitego oporu obwodowego oraz ciśnienia tętniczego krwi.⁹

Wpływ na serce

W dawkach terapeutycznych felodypina nie wywiera wpływu na kurczliwość mięśnia sercowego, przewodnictwo przedsionkowo-komorowe ani czas trwania okresu refrakcji. To selektywne działanie naczyniowe przy braku bezpośredniego wpływu na funkcję serca stanowi istotną zaletę felodypiny w porównaniu z innymi lekami przeciwnadciśnieniowymi.¹⁰

Co istotne, długoterminowa terapia przeciwnadciśnieniowa z zastosowaniem felodypiny wiąże się z istotną regresją istniejącego uprzednio przerostu lewej komory serca, co ma korzystne znaczenie prognostyczne u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym.¹¹

Wpływ na nerki

Felodypina wykazuje działanie natriuretyczne i diuretyczne, które wynika ze zmniejszenia wchłaniania zwrotnego sodu filtrowanego w kłębuszkach nerkowych na poziomie kanalików nerkowych. Istotną cechą działania felodypiny jest brak wpływu na dobowe wydalanie potasu, co minimalizuje ryzyko zaburzeń elektrolitowych.¹²

Pod wpływem felodypiny dochodzi do zmniejszenia nerkowego oporu naczyniowego. Lek nie wpływa na wydalanie albumin z moczem, co świadczy o braku niekorzystnego wpływu na selektywną przepuszczalność błony filtracyjnej kłębuszków nerkowych.¹³

Szczególne korzyści ze stosowania felodypiny obserwuje się u pacjentów po przeszczepie nerki leczonych cyklosporyną. W tej grupie pacjentów felodypina nie tylko zmniejsza ciśnienie tętnicze krwi, ale również poprawia zarówno nerkowy przepływ krwi, jak i szybkość filtracji kłębuszkowej. Co więcej, felodypina może korzystnie wpływać na czynność przeszczepionej nerki we wczesnym okresie po transplantacji, co ma istotne znaczenie dla długoterminowego funkcjonowania przeszczepu.¹⁴

Skuteczność kliniczna – kluczowe badania

Badanie HOT (Hypertension Optimal Treatment)

W tym istotnym badaniu klinicznym oceniano wpływ felodypiny na główne zdarzenia sercowo-naczyniowe (ostra faza zawału mięśnia sercowego, udar mózgu oraz zgon z przyczyn krążeniowych) w zależności od docelowych wartości rozkurczowego ciśnienia tętniczego krwi (≤90 mmHg, ≤85 mmHg oraz ≤80 mmHg) oraz osiągniętego ciśnienia tętniczego krwi przy zastosowaniu felodypiny jako terapii podstawowej.¹⁵

Badaniem objęto łącznie 18790 pacjentów z nadciśnieniem tętniczym (z rozkurczowym ciśnieniem tętniczym krwi w zakresie 100-115 mmHg), w wieku 50-80 lat. Średni okres obserwacji wyniósł 3,8 roku (od 3,3 do 4,9). Felodypina była stosowana w monoterapii lub w skojarzeniu z β-adrenolitykiem i/lub z inhibitorem konwertazy angiotensyny i/lub z lekiem moczopędnym. Badanie wykazało korzyści polegające na obniżeniu ciśnienia skurczowego oraz rozkurczowego odpowiednio do 139 oraz 83 mmHg.¹⁶

Badanie STOP-2 (Swedish Trial in Old Patients with Hypertension-2)

W badaniu STOP-2, przeprowadzonym z udziałem 6614 pacjentów w wieku od 70 do 84 lat, antagoniści wapnia z grupy dihydropirydyny (felodypina i isradypina) wykazywały taki sam wpływ zapobiegający zachorowalności i śmiertelności z powodu chorób sercowo-naczyniowych, jak inne powszechnie stosowane grupy leków przeciwnadciśnieniowych – inhibitory konwertazy angiotensyny, β-adrenolityki i leki moczopędne. Wyniki tego badania potwierdziły skuteczność i bezpieczeństwo felodypiny w leczeniu nadciśnienia tętniczego u osób w podeszłym wieku.¹⁷

Stosowanie w populacji pediatrycznej

Doświadczenie ze stosowaniem felodypiny w badaniach klinicznych u dzieci i młodzieży z nadciśnieniem tętniczym jest ograniczone. W randomizowanym, podwójnie zaślepionym, 3-tygodniowym badaniu klinicznym przeprowadzonym w grupach równoległych u dzieci i młodzieży w wieku 6-16 lat z pierwotnym nadciśnieniem tętniczym, porównywano działanie przeciwnadciśnieniowe felodypiny stosowanej raz na dobę w różnych dawkach:

• 2,5 mg (n=33)
• 5 mg (n=33)
• 10 mg (n=31)
• placebo (n=35)

¹⁸

Badanie to nie wykazało skuteczności felodypiny w zmniejszaniu ciśnienia tętniczego u dzieci i młodzieży w wieku 6-16 lat. Należy również podkreślić, że nie badano długoterminowego wpływu felodypiny na wzrost, dojrzewanie i rozwój ogólny w populacji pediatrycznej. Podobnie, nie określono długoterminowej skuteczności terapii przeciwnadciśnieniowej zastosowanej w wieku dziecięcym w kontekście redukcji zachorowalności na choroby układu krążenia oraz śmiertelności w wieku dorosłym.¹⁹