Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Dutasteryd

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania dutasterydu

Dutasteryd, jako inhibitor 5α-reduktazy, jest stosowany w leczeniu łagodnego rozrostu gruczołu krokowego (BPH). Lek ten wymaga szczególnej uwagi w zakresie bezpieczeństwa stosowania ze względu na swoje specyficzne działanie i potencjalne zagrożenia. Poniżej przedstawiono najważniejsze ostrzeżenia i środki ostrożności, które należy uwzględnić podczas prowadzenia terapii z wykorzystaniem tej substancji czynnej.¹

Terapia skojarzona z lekami alfa-adrenolitycznymi

Terapię skojarzoną dutasterydu z alfa-adrenolitykami (zwłaszcza z tamsulosyną) należy zalecać wyłącznie po starannej analizie stosunku korzyści do ryzyka. Szczególną uwagę należy zwrócić na możliwość zwiększenia ryzyka działań niepożądanych, w tym niewydolności serca. Przed podjęciem decyzji o rozpoczęciu leczenia skojarzonego, lekarz powinien rozważyć wszystkie dostępne opcje terapeutyczne, w tym również monoterapię.^{1 2}

Działania niepożądane związane z układem sercowo-naczyniowym

W dwóch, trwających 4 lata badaniach klinicznych, zaobserwowano, że częstość występowania niewydolności serca (wspólna nazwa określająca zgłoszone zdarzenia, głównie niewydolność serca i zastoinową niewydolność serca) była większa wśród pacjentów przyjmujących w skojarzeniu dutasteryd i produkt leczniczy blokujący receptory α adrenolityczne, głównie tamsulozynę, niż wśród pacjentów, u których nie stosowano leczenia skojarzonego. Należy jednak podkreślić, że częstość występowania niewydolności serca w tych badaniach była niższa we wszystkich grupach aktywnie leczonych w porównaniu z grupą placebo. Co istotne, inne dostępne dane dotyczące dutasterydu lub alfa-adrenolityków nie potwierdzają wniosku o zwiększonym ryzyku sercowo-naczyniowym.^{3 4}

Swoisty antygen sterczowy (PSA) i diagnostyka raka gruczołu krokowego

Oznaczenie stężenia swoistego antygenu sterczowego (PSA) w surowicy jest ważnym elementem diagnostyki raka gruczołu krokowego. Po 6 miesiącach przyjmowania dutasterydu dochodzi do zmniejszenia średniego stężenia PSA w surowicy o około 50%.^{5 6}

Ustalenie nowej wartości wyjściowej PSA

Po 6 miesiącach leczenia za pomocą dutasterydu należy wyznaczyć nowe stężenie wyjściowe PSA. Zaleca się regularne monitorowanie stężenia PSA w trakcie późniejszego leczenia. Każde potwierdzone zwiększenie stężenia PSA, w odniesieniu do stężenia najniższego, w trakcie stosowania dutasterydu może sygnalizować obecność raka gruczołu krokowego (szczególnie o dużym stopniu złośliwości) lub nieprzestrzeganie przez pacjenta zaleceń dotyczących stosowania dutasterydu. Taka sytuacja wymaga dokładnej oceny, nawet jeżeli wartości te wciąż znajdują się w zakresie normy dla mężczyzn nieprzyjmujących inhibitorów 5α-reduktazy.^{7 8}

W ocenie wartości stężenia PSA u pacjentów przyjmujących dutasteryd, należy wziąć pod uwagę wcześniejsze wartości stężenia PSA. Stosowanie dutasterydu nie wpływa na wykorzystanie stężenia PSA jako narzędzia pomocniczego w rozpoznaniu raka gruczołu krokowego po wyznaczeniu nowego stężenia wyjściowego.⁹

Powrót PSA do wartości wyjściowych

Po upływie 6 miesięcy od przerwania leczenia całkowite stężenie PSA w surowicy powraca do wartości wyjściowych. Stosunek stężeń wolnego do całkowitego PSA nie zmienia się pod wpływem dutasterydu. Zastosowanie oznaczenia zawartości procentowej wolnego PSA w diagnostyce raka gruczołu krokowego u pacjentów leczonych za pomocą dutasterydu nie powoduje konieczności korygowania otrzymanych wartości.^{10 11}

Badania w kierunku raka prostaty

Przed rozpoczęciem leczenia dutasterydem, a następnie okresowo, u pacjentów stosujących dutasteryd należy przeprowadzić badanie palpacyjne odbytnicy, a także inne badania w kierunku raka gruczołu krokowego oraz innych chorób dających podobne objawy jak BPH.^{12 13}

Rak gruczołu krokowego i nowotwory o wysokim stopniu złośliwości

Szczególną uwagę należy zwrócić na potencjalne ryzyko związane z rozwojem raka gruczołu krokowego o wysokim stopniu złośliwości podczas stosowania dutasterydu. W badaniu REDUCE, będącym 4-letnim, wieloośrodkowym, randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniem kontrolowanym placebo, oceniano wpływ dutasterydu w dawce 0,5 mg na dobę u pacjentów z wysokim ryzykiem zachorowania na raka gruczołu krokowego (mężczyźni w wieku 50-75 lat ze stężeniem PSA 2,5-10 ng/ml i negatywnym wynikiem biopsji gruczołu krokowego 6 miesięcy przed włączeniem do badania).^{14 15}

Wyniki tego badania wykazały zwiększoną częstość występowania raka gruczołu krokowego w skali Gleasona 8-10 u mężczyzn leczonych dutasterydem (n=29, 0,9%) w porównaniu z placebo (n=19, 0,6%). Związek pomiędzy dutasterydem a rakiem gruczołu krokowego 8-10 w skali Gleasona nie jest jasny. Dlatego mężczyźni przyjmujący dutasteryd powinni być regularnie badani pod kątem raka gruczołu krokowego.^{16 17}

Uszkodzone kapsułki

Dutasteryd wchłaniany jest przez skórę, dlatego kobiety, dzieci i młodzież muszą unikać kontaktu z uszkodzonymi kapsułkami. W przypadku kontaktu z uszkodzonymi kapsułkami, powierzchnię kontaktu należy natychmiast przemyć wodą z mydłem.^{18 19}

Zaburzenia czynności wątroby

Nie badano działania dutasterydu u pacjentów z chorobami wątroby. Należy zachować ostrożność podczas stosowania dutasterydu u pacjentów z łagodnymi do umiarkowanych zaburzeniami czynności wątroby.^{20 21}

Nowotwory gruczołu sutkowego

W badaniach klinicznych oraz po wprowadzeniu produktu do obrotu rzadko zgłaszano przypadki raka piersi u mężczyzn przyjmujących dutasteryd. Jednak badania epidemiologiczne nie wykazały zwiększenia ryzyka wystąpienia raka piersi u mężczyzn podczas stosowania inhibitorów 5-alfa reduktazy. Lekarze powinni poinstruować swoich pacjentów, aby niezwłocznie zgłaszali wszelkie zmiany w tkankach piersi, takie jak guzki lub wydzielina z sutków.^{22 23}

Informacje o substancjach pomocniczych

Niektóre produkty lecznicze zawierające dutasteryd zawierają lecytynę, która może zawierać olej sojowy. Produkt leczniczy nie powinien być stosowany u pacjentów z nadwrażliwością na orzeszki ziemne albo soję.^{24 25}

Ponadto, niektóre produkty zawierają znaczne ilości glikolu propylenowego monokaprylan. Na przykład, lek Adadut zawiera 299,46 mg tej substancji w każdej kapsułce.^{26 27}

Dodatkowe środki ostrożności przy terapii skojarzonej dutasterydu z tamsulosyną

W przypadku stosowania dutasterydu w skojarzeniu z tamsulosyną (jak w lekach Duodart, Dutrozen, Landulosin, Marumax, Twinpros, Unisol) należy wziąć pod uwagę dodatkowe ostrzeżenia związane z tamsulosyną:²⁸

Niedociśnienie

• Podobnie jak w przypadku innych antagonistów receptora α1-adrenergicznego, podczas leczenia tamsulosyną mogą wystąpić spadki ciśnienia tętniczego, w wyniku których rzadko mogą pojawić się omdlenia
• Pacjentom rozpoczynającym terapię skojarzoną należy zalecić, aby w przypadku wystąpienia pierwszych objawów niedociśnienia ortostatycznego (zawroty głowy, uczucie osłabienia) przyjęli pozycję siedzącą lub leżącą, do czasu ustąpienia objawów
• Zalecana jest ostrożność w przypadku jednoczesnego stosowania antagonistów receptora α1-adrenergicznego z inhibitorami PDE5 (np. sildenafil, tadalafil, wardenafil), gdyż oba typy leków mają działanie rozszerzające naczynia krwionośne, co może prowadzić do objawowego niedociśnienia²⁹

Śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki

• Podczas operacji usunięcia zaćmy u niektórych pacjentów przyjmujących aktualnie lub w przeszłości tamsulosynę zaobserwowano śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki (ang. Intraoperative Floppy Iris Syndrome, IFIS)
• IFIS może zwiększać ryzyko powikłań okulistycznych podczas oraz po operacji
• Nie zaleca się rozpoczynania leczenia skojarzonego u pacjentów, u których planowana jest operacja usunięcia zaćmy
• Przed operacją zaćmy chirurdzy i okuliści powinni ustalić, czy pacjent przyjmuje lub przyjmował w przeszłości leki zawierające tamsulosynę, aby podjąć odpowiednie środki ostrożności
• Istnieją doniesienia o celowości zaprzestania stosowania tamsulosyny na 1-2 tygodnie przed zabiegiem usunięcia zaćmy, jednak korzyści z tego postępowania oraz optymalny czas zaprzestania leczenia nie zostały jednoznacznie określone³⁰

Inhibitory CYP3A4 i CYP2D6

• Równoczesne stosowanie tamsulosyny chlorowodorku z silnymi inhibitorami CYP3A4 (np. ketokonazolem) lub silnymi inhibitorami CYP2D6 (np. paroksetyną) może zwiększyć ekspozycję na tamsulosynę
• Nie zaleca się stosowania tamsulosyny chlorowodorku u pacjentów przyjmujących silne inhibitory CYP3A4
• Należy zachować ostrożność u pacjentów stosujących umiarkowane inhibitory CYP3A4, silne bądź umiarkowane inhibitory CYP2D6, kombinację inhibitorów CYP3A4 i CYP2D6, oraz u pacjentów będących tzw. „wolnymi metabolizerami” CYP2D6³¹

Zaburzenia czynności nerek

W przypadku stosowania terapii skojarzonej dutasterydu z tamsulosyną należy zachować ostrożność podczas leczenia pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek (klirens kreatyniny poniżej 10 ml/min), ponieważ nie prowadzono badań w tej grupie pacjentów.^{32 33}