Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Donepezyl

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania donepezylu

Donepezyl, substancja czynna stosowana w leczeniu otępienia w chorobie Alzheimera, wymaga szczególnej uwagi lekarzy ze względu na potencjalne zagrożenia związane z jej stosowaniem. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności, które należy uwzględnić przy zalecaniu pacjentom leczenia tą substancją.¹

Ograniczenia stosowania donepezylu

Należy podkreślić, że stosowanie donepezylu nie zostało zbadane u pacjentów z ciężką postacią otępienia w chorobie Alzheimera, innymi rodzajami otępienia lub innymi typami zaburzeń pamięci, takimi jak pogorszenie funkcji poznawczych związane z wiekiem.² Leczenie powinno być prowadzone przez lekarza posiadającego doświadczenie w rozpoznawaniu i leczeniu otępienia w chorobie Alzheimera. Rozpoznanie powinno być dokonane zgodnie z zatwierdzonymi wytycznymi (np. kryteria rozpoznawania otępienia wg DSM-5, ICD 10).³

Leczenie donepezylem należy podejmować tylko wówczas, gdy możliwa jest regularna kontrola przyjmowania leku przez pacjenta. Leczenie podtrzymujące należy kontynuować tak długo, dopóki utrzymuje się korzystne dla pacjenta działanie produktu. Należy regularnie przeprowadzać ocenę korzyści terapeutycznych ze stosowania donepezylu.⁴ W przypadku ustania korzystnego działania, należy rozważyć przerwanie leczenia. Nie jest możliwe przewidzenie indywidualnej wrażliwości pacjenta na terapię donepezylem.⁵

Znieczulenie ogólne

Donepezyl, jako inhibitor cholinesterazy, może nasilać zwiotczenie mięśni wywołane przez pochodne sukcynylocholiny stosowane w trakcie znieczulenia ogólnego.⁶ Ten efekt należy uwzględnić przy planowaniu zabiegów operacyjnych wymagających znieczulenia ogólnego u pacjentów przyjmujących donepezyl.⁷

Choroby sercowo-naczyniowe

Ze względu na działanie farmakologiczne, inhibitory cholinesterazy mogą wywierać działanie wagotoniczne na częstość akcji serca, powodując na przykład bradykardię.⁸ Jest to szczególnie istotne u pacjentów z zespołem chorego węzła zatokowego lub innymi zaburzeniami przewodzenia nadkomorowego, takimi jak blok zatokowo-przedsionkowy lub przedsionkowo-komorowy.⁹

Podczas stosowania donepezylu informowano o występowaniu omdleń i drgawek. W trakcie badania pacjentów należy uwzględnić możliwość wystąpienia bloku serca lub zahamowania zatokowego.¹⁰

W okresie po wprowadzeniu donepezylu do obrotu zgłaszano przypadki wydłużenia odstępu QTc i częstoskurczu komorowego typu torsade de pointes.¹¹ Zaleca się zachowanie ostrożności w przypadku leczenia pacjentów:

• ze stwierdzonym wcześniej wydłużeniem odstępu QTc lub z wydłużeniem odstępu QTc stwierdzonym w wywiadzie,¹²
• leczonych lekami wpływającymi na odstęp QTc,¹³
• ze stwierdzoną wcześniej chorobą serca (np. niewyrównaną niewydolnością serca, przebytym niedawno zawałem serca, bradyarytmiami),¹⁴
• z zaburzeniami elektrolitowymi (hipokaliemią, hipomagnezemią).¹⁵

¹⁶

W takich przypadkach może być wymagane monitorowanie stanu klinicznego pacjenta, w tym wykonanie badania EKG.¹⁷

Choroby przewodu pokarmowego

Pacjenci o zwiększonym ryzyku rozwoju choroby wrzodowej, na przykład z chorobą wrzodową w wywiadzie lub przyjmujący jednocześnie niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), powinni być monitorowani w kierunku objawów choroby wrzodowej.¹⁸ Należy jednak podkreślić, że w badaniach klinicznych z zastosowaniem donepezylu nie wykazano zwiększenia, w porównaniu z placebo, częstości występowania choroby wrzodowej przewodu pokarmowego ani krwawień z przewodu pokarmowego.¹⁹

Choroby układu moczowo-płciowego

Cholinomimetyki mogą powodować niedrożność ujścia pęcherza moczowego, chociaż działania takiego nie obserwowano w badaniach klinicznych z donepezylem.²⁰ Podczas leczenia donepezylem należy więc monitorować pacjentów pod kątem ewentualnych objawów zaburzeń ze strony układu moczowo-płciowego.²¹

Choroby neurologiczne

Napady drgawkowe: Należy mieć na uwadze, że cholinomimetyki mogą w pewnym stopniu być przyczyną uogólnionych napadów drgawkowych.²² Należy jednak pamiętać, że drgawki mogą być również objawem samej choroby Alzheimera.²³

Objawy pozapiramidowe: Cholinomimetyki mogą nasilać lub wywoływać objawy pozapiramidowe.²⁴ Należy obserwować pacjentów pod kątem tych objawów, szczególnie tych otrzymujących leki przeciwpsychotyczne.²⁵

Złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN)

ZZN to potencjalnie zagrażający życiu stan, charakteryzujący się następującymi objawami:

• hipertermia (bardzo wysoka gorączka),²⁶
• sztywność mięśni,²⁷
• niestabilność autonomicznego układu nerwowego (objawiająca się np. tachykardią, nieregularnym tętnem, wahaniami ciśnienia tętniczego, hipertermią, obfitym poceniem się i przyspieszeniem oddechu),²⁸
• zaburzenia świadomości,²⁹
• zwiększenie aktywności fosfokinazy kreatynowej w surowicy.³⁰

³¹

Dodatkowo mogą wystąpić objawy takie jak mioglobinuria (rabdomioliza) i ostra niewydolność nerek.³²

Bardzo rzadko zgłaszano występowanie ZZN w związku ze stosowaniem donepezylu, szczególnie u pacjentów jednocześnie otrzymujących leki przeciwpsychotyczne.³³

Jeśli u pacjenta wystąpią objawy podmiotowe i przedmiotowe wskazujące na ZZN lub wysoka gorączka o niewyjaśnionej przyczynie bez dodatkowych objawów klinicznych ZZN, leczenie donepezylem należy przerwać.³⁴

Choroby płuc

Ze względu na działanie cholinomimetyczne należy zachować ostrożność przy przepisywaniu inhibitorów cholinesterazy pacjentom z astmą lub obturacyjną chorobą płuc w wywiadzie.³⁵

Interakcje z innymi lekami

Nie należy stosować donepezylu jednocześnie z innymi inhibitorami acetylocholinesterazy, agonistami lub antagonistami układu cholinergicznego.³⁶

Ciężka niewydolność wątroby

Brak danych dotyczących stosowania donepezylu u pacjentów z ciężką niewydolnością wątroby.³⁷ Z tego powodu należy zachować szczególną ostrożność w przypadku pacjentów z zaawansowanymi chorobami wątroby.³⁸

Dane dotyczące śmiertelności w badaniach klinicznych otępienia naczyniopochodnego

Przeprowadzono trzy badania kliniczne trwające 6 miesięcy u pacjentów spełniających kryteria NINDS-AIREN dla prawdopodobnego lub możliwego otępienia naczyniopochodnego.³⁹ Kryteria te pomagają rozpoznać pacjentów z otępieniem wyłącznie pochodzenia naczyniowego oraz wykluczyć pacjentów z otępieniem w chorobie Alzheimera.⁴⁰

Współczynnik śmiertelności obliczony łącznie dla trzech badań dotyczących otępienia naczyniopochodnego w grupie chorych leczonych chlorowodorkiem donepezylu (1,7%) był liczbowo wyższy niż w grupie placebo (1,1%), jednak różnica ta nie była istotna statystycznie.⁴¹

Większość zgonów zarówno u pacjentów stosujących chlorowodorek donepezylu, jak i placebo, nastąpiła z przyczyn pochodzenia naczyniowego, które mogą wystąpić w populacji pacjentów w podeszłym wieku z chorobą naczyniową.⁴²

Analiza wszystkich ciężkich zdarzeń naczyniopochodnych, w tym także zakończonych zgonem, nie wykazała różnicy w częstości ich występowania w grupie przyjmującej chlorowodorek donepezylu w porównaniu z grupą placebo.⁴³

Co ciekawe, w badaniach zbiorczych pacjentów z chorobą Alzheimera (n=4146) oraz po zestawieniu ich z badaniami dotyczącymi innych postaci zespołu otępiennego, w tym otępienia naczyniopochodnego (ogółem n=6888), współczynnik umieralności w grupach placebo był większy niż w grupach stosujących chlorowodorek donepezylu.⁴⁴

Substancje pomocnicze o znanym działaniu

Produkty zawierające donepezyl często zawierają laktozę. Pacjenci z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, całkowitym niedoborem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy nie powinni przyjmować tego produktu.⁴⁵

W przypadku niektórych preparatów mogą występować również inne substancje pomocnicze, takie jak aspartam, sód, potas, których zawartość należy uwzględnić u pacjentów z określonymi ograniczeniami dietetycznymi.⁴⁶