Właściwości farmakokinetyczne
Doksycyklina

Właściwości farmakokinetyczne doksycykliny

Doksycyklina jest antybiotykiem z grupy tetracyklin, charakteryzującym się specyficznymi właściwościami farmakokinetycznymi, które determinują jej skuteczność kliniczną. Poniżej przedstawiono szczegółowy opis właściwości farmakokinetycznych tej substancji aktywnej, uwzględniający jej wchłanianie, dystrybucję, metabolizm oraz eliminację z organizmu.^{1 2}

Wchłanianie

Doksycyklina szybko wchłania się z przewodu pokarmowego po podaniu doustnym, a proces ten zachodzi proporcjonalnie do zastosowanej dawki. Warto zauważyć, że wchłanianie może być hamowane przez treść pokarmową, szczególnie przez produkty mleczne i leki zawierające jony metali. Po doustnym podaniu 200 mg doksycykliny, maksymalne stężenie w osoczu występuje po około 2 godzinach i wynosi około 2,6 μg/ml.^{3 4}

W przypadku preparatu Efracea (40 mg, kapsułki o zmodyfikowanym uwalnianiu), średnie maksymalne stężenia w osoczu wynosiły 510 ng/ml po podaniu pojedynczej dawki oraz 600 ng/ml w stanie stacjonarnym (dzień 7). Maksymalne stężenia w osoczu były zazwyczaj osiągane po 2-3 godzinach po podaniu. Istotne jest, że podawanie leku wraz z bogatym w tłuszcze i białka posiłkiem, zawierającym produkty nabiałowe, zmniejsza dostępność biologiczną (AUC) doksycykliny z produktu Efracea o około 20%, a maksymalne stężenie w osoczu o 43%.⁵

Dla postaci dożylnej, jak Doxyclinum TZF (20 mg/ml, roztwór do infuzji), po podaniu doksycykliny w dawce 100 mg lub 200 mg w infuzji dożylnej trwającej godzinę lub 2 godziny, maksymalne stężenie antybiotyku w surowicy krwi wynosi odpowiednio 2,5 μg/ml lub 3,6 μg/ml.⁶

Dystrybucja

Doksycyklina wiąże się z białkami krwi w około 80-90%. Jej okres półtrwania wynosi od 18 do 22 godzin i ulega wydłużeniu do około 25 godzin u pacjentów z niewydolnością nerek. Dzięki długiemu okresowi półtrwania lek może być podawany raz na dobę, co stanowi istotną zaletę terapeutyczną.^{7 8 9}

Charakterystyczną cechą doksycykliny jest jej dobra rozpuszczalność w tłuszczach, co umożliwia łatwe przenikanie do tkanek i płynów ustrojowych. Antybiotyk osiąga wysokie stężenia w następujących strukturach:

• gruczole krokowym
• jajnikach
• macicy
• pęcherzu moczowym
• żółci
• wątrobie
• mięśniach
• zawiązkach zębów i kości
• oskrzelach i płucach
• węzłach chłonnych
• zatokach
• migdałkach podniebiennych

^{10 11 12}

Ponadto doksycyklina przenika przez barierę łożyska i do mleka matki, co ma istotne znaczenie przy stosowaniu leku u kobiet w ciąży i w okresie laktacji.^{13 14 15}

W przypadku preparatu Efracea, doksycyklina w ponad 90% wiąże się z białkami osocza, a objętość dystrybucji wynosi 50 l.¹⁶

Metabolizm

Metabolizm doksycykliny zachodzi głównie w wątrobie. Według danych dla preparatu Doxycyclinum TZF, doksycyklina jest metabolizowana w wątrobie w około 50%.¹⁷ Należy jednak zauważyć, że jak wskazują dane dla preparatu Efracea, główna droga przemian metabolicznych doksycykliny nie została jeszcze w pełni poznana, choć wiadomo, że induktory enzymów mogą zmniejszać okres półtrwania doksycykliny.¹⁸

Eliminacja

Doksycyklina jest wydalana z organizmu dwiema drogami – przez nerki i z kałem. U pacjentów z prawidłową czynnością nerek około 40% leku wydalane jest z moczem w postaci niezmienionej, natomiast pozostała część leku wydalana jest z kałem, głównie w postaci metabolitów.^{19 20 21}

W przypadku preparatu Efracea, doksycyklina jest wydalana z moczem i kałem w postaci niezmienionej substancji czynnej. Można założyć, że od 40 do 60% podanej dawki jest wydalane z moczem w ciągu 92 godzin, a około 30% z kałem. Końcowy okres półtrwania doksycykliny po podaniu leku Efracea wynosił około 21 godzin po podaniu pojedynczej dawki i około 23 godzin w stanie stacjonarnym.²²

Właściwości u pacjentów ze szczególnymi stanami klinicznymi

Pacjenci z niewydolnością nerek

Doksycyklina nie kumuluje się w organizmie pacjentów z niewydolnością nerek, dlatego u tych pacjentów nie ma konieczności zmiany dawkowania. Okres półtrwania i wartość AUC doksycykliny nie ulegają zmianie w niewydolności nerek.^{23 24 25}

U pacjentów z niewydolnością nerek zwiększa się stężenie doksycykliny w żółci, co prowadzi do zwiększonego wydalania antybiotyku z kałem.^{26 27 28}

Według danych dla preparatu Efracea, okres półtrwania doksycykliny nie jest znacząco zmieniony u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek.²⁹

Hemodializa

Hemodializa nie zmienia okresu półtrwania doksycykliny w surowicy, co ma istotne znaczenie kliniczne u pacjentów poddawanych tej procedurze.^{30 31 32} Doksycyklina nie jest w znaczącym stopniu usuwana podczas hemodializy.³³

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

Dla preparatu Efracea odnotowano brak danych dotyczących farmakokinetyki doksycykliny u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby.³⁴

Właściwości farmakokinetyczne specyficznych preparatów

Ligosan – żel okołozębowy

W przypadku preparatu Ligosan (140 mg/g, żel okołozębowy), przeprowadzono badania stężenia doksycykliny w płynie dziąsłowym (ang. gingivial crevicular fluid, GCF), ślinie oraz surowicy po podaniu produktu leczniczego 20 pacjentom. Wyniki wskazują, że:

• W ciągu pierwszych 5 godzin po podaniu, stężenie doksycykliny w płynie dziąsłowym (stężenie maksymalne po 15 minutach: 19,97 ± 5,85 mg/ml) i w ślinie (maksymalne stężenie po 15 minutach: 17,83 ± 2,84 mg/ml) było podobne.
• Stężenie doksycykliny w ślinie następnie zmniejszyło się (28,90 ± 19,44 µg/ml po 3 dniach) w porównaniu ze stężeniem w płynie dziąsłowym (577,41 ± 127,34 µg/ml po 3 dniach).
• Po podaniu poddziąsłowym średnie stężenie doksycykliny w płynie dziąsłowym utrzymywało się na poziomie większym niż 16 µg/ml przez co najmniej 12 dni.
• Stężenie doksycykliny w surowicy było poniżej poziomu wykrywalności (50 ng/ml).

³⁵