Przeciwwskazania stosowania
Apiksaban

Przeciwwskazania stosowania apiksabanu: Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie tej substancji?

Apiksaban, będący doustnym bezpośrednim inhibitorem czynnika Xa, jest substancją o działaniu przeciwzakrzepowym stosowaną w profilaktyce i leczeniu chorób zakrzepowo-zatorowych. Preparaty zawierające apiksaban (Aboxoma, Apixaban Aurovitas, Apixaban Orion, Axipio, Banxiol, Baxiren, Treftenin) posiadają ściśle określone przeciwwskazania, których znajomość jest niezbędna dla zapewnienia bezpieczeństwa farmakoterapii. Poniżej przedstawiono szczegółowy przegląd sytuacji klinicznych, w których stosowanie apiksabanu jest przeciwwskazane.¹

Nadwrażliwość na składniki preparatu

Przeciwwskazaniem do stosowania apiksabanu jest nadwrażliwość na substancję czynną lub na którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w preparacie. Warto zaznaczyć, że tabletki powlekane zawierające apiksaban zawierają laktozę: Aboxoma 2,5 mg zawiera 45 mg laktozy, a Aboxoma 5 mg – 91 mg laktozy; Apixaban Aurovitas 2,5 mg zawiera 51,64 mg laktozy, a w dawce 5 mg – 103,28 mg laktozy; Axipio 2,5 mg zawiera 0,80 mg laktozy, a Axipio 5 mg – 1,60 mg laktozy; Banxiol 2,5 mg zawiera 52 mg laktozy; Baxiren 2,5 mg zawiera 52,2 mg laktozy, a Baxiren 5 mg – 104,4 mg laktozy; Treftenin 5 mg zawiera 102 mg laktozy.^{1 2 3 4 5 6}

Aktywne krwawienia

Apiksaban jest bezwzględnie przeciwwskazany u pacjentów z czynnym, istotnym klinicznie krwawieniem. Ze względu na mechanizm działania leku, jego stosowanie w takiej sytuacji mogłoby prowadzić do nasilenia krwawienia i pogorszenia stanu pacjenta. Kwalifikacja krwawienia jako „istotnego klinicznie” powinna opierać się na ocenie jego lokalizacji, nasilenia oraz potencjalnego wpływu na stan ogólny chorego.^{1 2 3 4 5 6 7}

Choroby wątroby z koagulopatią

Przeciwwskazaniem do stosowania apiksabanu jest choroba wątroby przebiegająca z koagulopatią i klinicznie istotnym ryzykiem krwawienia. U pacjentów z zaawansowaną chorobą wątroby dochodzi do zaburzeń syntezy czynników krzepnięcia, co może prowadzić do zwiększonego ryzyka powikłań krwotocznych podczas stosowania leków przeciwzakrzepowych. Ponadto apiksaban jest metabolizowany głównie w wątrobie, a jego klirens może być zmniejszony u pacjentów z niewydolnością tego narządu.^{1 2 3 4 5 6 7}

Stany chorobowe związane z wysokim ryzykiem krwawienia

Apiksaban jest przeciwwskazany u pacjentów ze zmianami chorobowymi lub stanami, które stanowią czynnik ryzyka wystąpienia poważnego krwawienia. Do takich stanów zalicza się:^{1 2}

• Owrzodzenia przewodu pokarmowego – występujące aktualnie lub w ostatnim okresie
• Nowotwory złośliwe – obarczone wysokim ryzykiem krwawienia
• Niedawno przebyty uraz mózgu lub rdzenia kręgowego
• Operacje wysokiego ryzyka – niedawno przebyta operacja mózgu, kręgosłupa lub operacja okulistyczna
• Krwawienie śródczaszkowe – niedawno przebyte
• Żylaki przełyku – potwierdzona lub podejrzewana obecność
• Wady naczyniowe – wady rozwojowe układu tętniczo-żylnego, tętniaki naczyniowe lub poważne/duże nieprawidłowości naczyń krwionośnych w obrębie rdzenia kręgowego lub mózgu

^{3 4 5 6 7}

Jednoczesne stosowanie innych leków przeciwzakrzepowych

Apiksaban jest przeciwwskazany u pacjentów otrzymujących jednocześnie inne leki przeciwzakrzepowe, takie jak:^{1 2}

• Heparyna niefrakcjonowana (UFH)
• Heparyny drobnocząsteczkowe (enoksaparyna, dalteparyna, itd.)
• Pochodne heparyny (fondaparynuks, itd.)
• Doustne leki przeciwzakrzepowe (warfaryna, rywaroksaban, dabigatran, itd.)

^{3 4 5 6 7}

Wyjątki od przeciwwskazań dotyczących jednoczesnego stosowania leków przeciwzakrzepowych

Istnieją jednak wyjątki od przeciwwskazań dotyczących jednoczesnego stosowania apiksabanu i innych leków przeciwzakrzepowych. Obejmują one:^{1 2}

• Specyficzne sytuacje zmiany leczenia przeciwzakrzepowego – gdy pacjent przechodzi z jednego leku przeciwzakrzepowego na inny zgodnie z określonym protokołem
• Stosowanie heparyny niefrakcjonowanej (UFH) w celu utrzymania drożności centralnego cewnika żylnego lub tętniczego
• Podawanie heparyny niefrakcjonowanej (UFH) podczas zabiegu ablacji cewnikowej wykonywanego z powodu migotania przedsionków

^{3 4 5 6 7}

Synteza przeciwwskazań do stosowania apiksabanu

Dla przejrzystości, poniżej przedstawiono zestawienie wszystkich przeciwwskazań do stosowania apiksabanu w formie tabeli:

Istotne uwagi kliniczne przy rozważaniu przeciwwskazań do apiksabanu

Ocena ryzyka krwawienia

Podczas kwalifikacji pacjenta do leczenia apiksabanem należy dokładnie ocenić ryzyko powikłań krwotocznych. Kryteria oceny powinny obejmować nie tylko wymienione wyżej przeciwwskazania bezwzględne, ale również czynniki zwiększające ryzyko krwawienia, takie jak wiek pacjenta, współistniejące choroby, stosowane jednocześnie leki (zwłaszcza leki przeciwpłytkowe, niesteroidowe leki przeciwzapalne), parametry funkcji nerek i wątroby oraz wywiad w kierunku wcześniejszych epizodów krwawienia.^{1 2}

Specyficzne sytuacje kliniczne

W pewnych sytuacjach klinicznych, pomimo braku bezwzględnych przeciwwskazań, należy zachować szczególną ostrożność przy stosowaniu apiksabanu. Przykładowo, u pacjentów poddawanych zabiegom inwazyjnym lub chirurgicznym, u pacjentów z niewydolnością nerek, u pacjentów w wieku podeszłym, u pacjentów z niską masą ciała (≤ 60 kg) czy też u pacjentów przyjmujących jednocześnie inhibitory cytochromu P450 3A4 i glikoproteiny P.^{1 2}

Ocena funkcji wątroby i nerek

Przed rozpoczęciem leczenia apiksabanem należy ocenić funkcję wątroby i nerek. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z koagulopatią związaną z chorobą wątroby, u których stosowanie apiksabanu jest przeciwwskazane. Chociaż umiarkowane i łagodne zaburzenia funkcji wątroby bez koagulopatii nie stanowią bezwzględnego przeciwwskazania, to w tych przypadkach należy zachować ostrożność i regularnie monitorować parametry funkcji wątroby.^{1 2}