Właściwości farmakokinetyczne
Amikacyna

Właściwości farmakokinetyczne amikacyny

Amikacyna, jako antybiotyk aminoglikozydowy, charakteryzuje się specyficznymi właściwościami farmakokinetycznymi, które są kluczowe dla jej zastosowania klinicznego. Poniżej przedstawiono szczegółową analizę tych właściwości z uwzględnieniem wchłaniania, dystrybucji, metabolizmu i wydalania substancji.^{1 2}

Wchłanianie

Amikacyna praktycznie nie wchłania się z przewodu pokarmowego, dlatego musi być podawana pozajelitowo. Jest szybko wchłaniana po wstrzyknięciu domięśniowym, osiągając maksymalne stężenie w surowicy po około 1-2 godzinach od podania.^{3 4}

Po domięśniowym podaniu dawki 250 mg i 500 mg, maksymalne stężenia w surowicy wynoszą odpowiednio około 11 mg/l i 23 mg/l. Po 10 godzinach od wstrzyknięcia stężenia te spadają do 0,3 mg/l przy dawce 250 mg i 2,1 mg/l przy dawce 500 mg.^{5 6}

W przypadku podania dożylnego, po infuzji 500 mg w ciągu 30 minut u zdrowych osób dorosłych, średnie stężenie w surowicy w momencie zakończenia infuzji wynosi około 38 mg/l.^{7 8}

Przy dawce 15 mg/kg mc. podanej w 30-minutowej infuzji dożylnej u zdrowych ochotników, stężenie leku w surowicy w momencie zakończenia infuzji wynosiło około 77 µg/ml, a następnie spadało do 47 µg/ml po 1 godzinie i do 1 µg/ml po 12 godzinach od zakończenia infuzji.^{9 10}

Dystrybucja

Pozorna objętość dystrybucji amikacyny wynosi około 24 l, co odpowiada około 28% masy ciała. Amikacyna słabo wiąże się z białkami osocza – wskaźnik wiązania określa się na poziomie 4-20%, przy czym większość źródeł podaje wartość w zakresie 4-10%.^{11 12 13 14}

Po podaniu w zalecanych dawkach terapeutycznych, amikacyna osiąga terapeutyczne stężenia w wielu tkankach i płynach ustrojowych, w tym w:^{15 16}

• kościach
• sercu
• pęcherzyku żółciowym
• tkance płucnej
• moczu
• żółci
• wydzielinie oskrzelowej
• plwocinie
• płynie śródmiąższowym
• płynie opłucnowym
• płynie maziowym
• jamie otrzewnej

^{17 18}

Amikacyna gromadzi się szczególnie w korze nerek i płynie ucha wewnętrznego, skąd jest wolno eliminowana.^{19 20}

Przenikanie przez barierę krew-mózg jest ograniczone, ale wystarczające w stanie zapalnym opon mózgowych. U zdrowych osób amikacyna przenika przez zdrowe opony mózgowe i osiąga około 10-20% stężenia występującego w surowicy. W stanie zapalnym opon mózgowych odsetek ten zwiększa się do 50%.^{21 22}

Amikacyna przenika przez barierę łożyska i do mleka ludzkiego. Stężenia we krwi płodu oraz płynie owodniowym mogą osiągać 20% stężeń występujących u matki.^{23 24}

Metabolizm

Amikacyna nie jest metabolizowana w organizmie ludzkim. Wydalana jest w postaci niezmienionej głównie przez nerki.^{25 26}

Wydalanie

Amikacyna jest wydalana głównie przez nerki w procesie przesączania kłębuszkowego. U pacjentów z prawidłową czynnością nerek, średni klirens amikacyny w surowicy wynosi około 100 ml/min, a klirens nerkowy około 94 ml/min.^{27 28}

Większość leku (60-82%) jest wydalana w postaci niezmienionej w moczu w ciągu pierwszych 6 godzin. Tylko niewielkie ilości wydalane są z żółcią.^{29 30}

Po podaniu domięśniowym dawki 250 mg, około 65% amikacyny jest wydalane w ciągu 6 godzin, a 91% w ciągu 24 godzin. W przypadku podania domięśniowego dawki 500 mg, 95% jest wydalane w ciągu 24 godzin.^{31 32}

Średnie stężenie w moczu po podaniu domięśniowym dawki 250 mg wynosi 563 mg/l w ciągu pierwszych 6 godzin i 163 mg/l w ciągu 6 do 12 godzin. Po podaniu domięśniowym dawki 500 mg średnie stężenie w moczu wynosi 832 mg/l w ciągu pierwszych 6 godzin.^{33 34}

Okres półtrwania amikacyny u osób z prawidłową czynnością nerek wynosi od 2 do 3 godzin (zakres 2-4 godzin).^{35 36}

Eliminacja w specjalnych grupach pacjentów:

Amikacyna może być usunięta poprzez hemodializę. W zależności od rodzaju dializy, 50% (zakres 29-81%) podanej dawki może być usunięte w ciągu 4 godzin hemodializy. Wolniej przebiega eliminacja poprzez dializę otrzewnową, gdzie 40-80% dawki może być usunięte w ciągu 8 godzin.^{37 38}

Farmakokinetyka w szczególnych grupach pacjentów

Pacjenci w podeszłym wieku

U osób w podeszłym wieku ze średnim klirensem kreatyniny wynoszącym 64 ml/min, po podaniu dawki 15 mg/kg mc. w infuzji dożylnej trwającej 30 minut, stężenie amikacyny w surowicy w chwili zakończenia infuzji wynosiło 55 µg/ml, a następnie spadało do 5,4 µg/ml po 12 godzinach i do 1,3 µg/ml po 24 godzinach od zakończenia infuzji.^{39 40}

Noworodki i niemowlęta

U noworodków, a szczególnie u wcześniaków, wydalanie amikacyny przez nerki jest zmniejszone, co wpływa na farmakokinetykę leku.^{41 42}

W badaniu z udziałem noworodków (1-6 dni po urodzeniu), podzielonych na grupy według masy urodzeniowej (<2000 g, 2000-3000 g i >3000 g), amikacynę podawano domięśniowo i/lub dożylnie w dawce 7,5 mg/kg mc. Parametry farmakokinetyczne różniły się w zależności od masy urodzeniowej:<sup data-drug="Amikacin Adamed" data-section="Właściwości farmakokinetyczne" title="W pojedynczym badaniu z udziałem noworodków (1-6 dni po urodzeniu) pogrupowanych w zależności od urodzeniowej masy ciała (3000 g) amikacynę podawano domięśniowo i (lub) dożylnie w dawce 7,5 mg/kg mc. Klirens u noworodków o masie ciała >3000 g wynosił 0,84 mL/min/kg, a okres półtrwania w fazie eliminacji wynosił około 7 godzin. W tej grupie początkowa objętość dystrybucji i objętość dystrybucji w stanie stacjonarnym wynosiła odpowiednio 0,3 mL/kg i 0,5 mg/kg.”>43 <sup data-drug="Biodacyna" data-section="Właściwości farmakokinetyczne" title="W pojedynczym badaniu z udziałem noworodków (1-6 dni po urodzeniu) pogrupowanych według urodzeniowej masy ciała (3000 g) amikacyna była podawana domięśniowo i (lub) dożylnie w dawce 7,5 mg/kg mc. Klirens u noworodków >3000 g wyniósł 0,84 ml/min/kg, a okres półtrwania w fazie eliminacji wynosił około 7 godzin. W tej grupie początkowa objętość dystrybucji i objętość dystrybucji w stanie równowagi wynosiła odpowiednio 0,3 ml/kg i 0,5 mg/kg.”>44

• Noworodki o masie >3000 g: klirens wynosił 0,84 ml/min/kg, okres półtrwania w fazie eliminacji około 7 godzin, początkowa objętość dystrybucji 0,3 ml/kg, a objętość dystrybucji w stanie stacjonarnym 0,5 ml/kg.
• Noworodki o mniejszej masie urodzeniowej: klirens na kg masy ciała był mniejszy, a okres półtrwania dłuższy.

^{45 46}

Wielokrotne podawanie dawek co 12 godzin we wszystkich badanych grupach noworodków nie powodowało kumulacji amikacyny po 5 dniach terapii.^{47 48}

Okres półtrwania u noworodków w pierwszym tygodniu życia wynosi od 5 do 8 godzin, a u dzieci od 2,5 do 4 godzin.⁴⁹

Pacjenci z niewydolnością nerek

U pacjentów z niewydolnością nerek okres półtrwania amikacyny wydłuża się proporcjonalnie do stopnia upośledzenia czynności nerek i może osiągać nawet 100 godzin w ciężkiej niewydolności.⁵⁰

Stężenie w płynie mózgowo-rdzeniowym

Stężenia amikacyny w płynie mózgowo-rdzeniowym u zdrowych niemowląt wynoszą około 10-20% stężeń w surowicy. W stanie zapalnym opon mózgowych odsetek ten może wzrosnąć do 50%.^{51 52}