Interakcje
Amikacyna

Interakcje amikacyny z innymi produktami leczniczymi i inne rodzaje interakcji

Amikacyna, będąca antybiotykiem aminoglikozydowym, wchodzi w liczne interakcje z innymi produktami leczniczymi. Ze względu na potencjalne ryzyko sumowania się działań niepożądanych, konieczne jest zachowanie szczególnej ostrożności podczas jednoczesnego stosowania amikacyny z innymi lekami. Interakcje te mogą prowadzić do nasilenia działań nefro-, neuro- lub ototoksycznych, zmiany stężenia amikacyny w surowicy i tkankach, bądź wpływać na jej aktywność przeciwbakteryjną.¹²

Interakcje z lekami o działaniu nefro-, oto- i neurotoksycznym

Szczególną ostrożność należy zachować przy jednoczesnym stosowaniu amikacyny z lekami o potencjalnym działaniu nefro-, oto- lub neurotoksycznym. Należy unikać jednoczesnego lub następującego po sobie stosowania takich produktów, ponieważ może to prowadzić do sumowania się działań niepożądanych.³

Wśród leków, które mogą nasilać działanie toksyczne amikacyny, znajdują się:

• inne aminoglikozydy podawane pozajelitowo (np. kanamycyna, paromomycyna)⁴
• chemioterapeutyki przeciwzakaźne, takie jak bacytracyna, amfoterycyna B, cefalosporyny (np. cefalorydyna), wankomycyna, polimyksyny (polimyksyna B, kolistyna), wiomycyna⁵⁶
• cytostatyki zawierające związki platyny: karboplatyna (w dużych dawkach), cisplatyna, oksaliplatyna (szczególnie jeśli wcześniej występuje niewydolność nerek)⁷⁸
• leki immunosupresyjne: cyklosporyna, takrolimus⁹
• leki moczopędne o szybkim działaniu, np. furosemid i kwas etakrynowy¹⁰

Interakcje z lekami moczopędnymi

Szczególnej uwagi wymaga jednoczesne podawanie amikacyny z lekami moczopędnymi o szybkim działaniu. Ryzyko ototoksyczności jest znacząco zwiększone, gdy amikacyna stosowana jest razem z takimi lekami, zwłaszcza jeśli lek moczopędny jest podawany dożylnie. Leki moczopędne mogą nasilać toksyczność aminoglikozydów poprzez zmianę stężeń antybiotyku w surowicy i tkankach. Do takich leków zaliczają się furosemid i kwas etakrynowy, które same są substancjami ototoksycznymi. Może to prowadzić do nieodwracalnej utraty słuchu.¹¹¹²

Podczas stosowania amikacyny z szybko działającym lekiem moczopędnym należy ściśle kontrolować stan nawodnienia pacjenta.¹³

Interakcje z antybiotykami beta-laktamowymi

Stosowanie amikacyny z antybiotykami beta-laktamowymi (penicyliny, cefalosporyny) może prowadzić do synergicznego działania przeciwbakteryjnego, ale również do wzajemnej inaktywacji.¹⁴ Dodanie in vitro aminoglikozydów do antybiotyków beta-laktamowych może doprowadzić do istotnej wzajemnej inaktywacji tych substancji. Może również dojść do zmniejszenia aktywności w surowicy w przypadku równoczesnego podania aminoglikozydu lub leku z grupy penicylin podawanych in vivo różnymi drogami.¹⁵

Inaktywacja aminoglikozydów jest istotna klinicznie wyłącznie u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek. Inaktywacja może dalej przebiegać w próbkach płynów ustrojowych pobranych do badań, co może prowadzić do niedokładnych odczytów stężenia aminoglikozydów. Z takimi próbkami należy postępować we właściwy sposób (natychmiast badać, zamrozić lub dodać beta-laktamazy).¹⁶¹⁷

Jednoczesne stosowanie cefalosporyn z amikacyną może fałszywie zawyżać wyniki oznaczenia stężenia kreatyniny w surowicy.¹⁸ Zwiększoną nefrotoksyczność raportowano po jednoczesnym podaniu pozajelitowym antybiotyków aminoglikozydowych i cefalosporyn.¹⁹

Interakcje ze środkami zwiotczającymi mięśnie i znieczulającymi

Jednoczesne podawanie amikacyny z lekami zwiotczającymi mięśnie lub środkami znieczulającymi może spowodować blokadę nerwowo-mięśniową prowadzącą do depresji oddechowej. Dotyczy to takich substancji jak:

• tubokuraryna, sukcynylocholina, dekametonium, atrakurium, rokuronium, wekuronium²⁰
• środki znieczulające (eter, halotan)²¹
• przetoczenie dużych ilości krwi z dodatkiem cytrynianu jako środka przeciwzakrzepowego²²

Przed zabiegiem chirurgicznym należy poinformować anestezjologa, że pacjent otrzymuje amikacynę.²³ Jeżeli dojdzie do blokady nerwowo-mięśniowej, sole wapnia mogą ją odwrócić.²⁴

Interakcje z innymi lekami

Indometacyna może powodować zwiększenie stężenia amikacyny w osoczu u noworodków.²⁵

Podawanie aminoglikozydów jednocześnie z bisfosfonianami wiąże się ze zwiększonym ryzykiem hipokalcemii.²⁶

Równocześnie podawana tiamina (witamina B1) może ulegać rozkładowi w wyniku reakcji z reaktywnym pirosiarczynem sodu zawartym w produkcie.²⁷

Podczas znieczulenia metoksyfluranem, aminoglikozydy mogą nasilać działanie uszkadzające nerki. Podczas jednoczesnego stosowania możliwe jest wystąpienie wyjątkowo ciężkich neuropatii.²⁸

Interakcje amikacyny z alkoholem

W dostępnych charakterystykach produktów leczniczych zawierających amikacynę brak jest bezpośrednich informacji na temat interakcji tego antybiotyku z alkoholem. Niemniej jednak, biorąc pod uwagę potencjalne działanie nefrotoksyczne i ototoksyczne amikacyny, spożywanie alkoholu podczas terapii aminoglikozydami nie jest zalecane. Alkohol może nasilać działanie toksyczne leków, szczególnie w odniesieniu do układu nerwowego, a także zaburzać funkcję nerek, co potencjalnie mogłoby prowadzić do zmiany farmakokinetyki amikacyny i zwiększenia ryzyka działań niepożądanych.

Dodatkowo, pacjenci powinni być świadomi, że alkohol może zmniejszać skuteczność odpowiedzi immunologicznej organizmu na infekcję, co może negatywnie wpływać na skuteczność terapii przeciwbakteryjnej.

Tabela interakcji amikacyny

Rekomendacje kliniczne

Podczas jednoczesnego stosowania amikacyny z lekami o potencjalnym działaniu nefro- lub ototoksycznym, konieczne jest bardzo uważne monitorowanie czynności nerek i słuchu pacjenta.²⁹

Jeśli nie jest możliwe unikanie połączenia amikacyny z cefalosporynami, należy prowadzić staranną kontrolę.³⁰

W przypadku wystąpienia blokady nerwowo-mięśniowej podczas jednoczesnego stosowania amikacyny ze środkami zwiotczającymi mięśnie lub znieczulającymi, podanie soli wapnia może ją odwrócić.³¹