Przeciwwskazania stosowania
Amikacyna

Przeciwwskazania stosowania amikacyny. Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie tej substancji?

Amikacyna, jako antybiotyk aminoglikozydowy, jest substancją o szerokim spektrum działania przeciwbakteryjnego, jednak jej stosowanie podlega określonym ograniczeniom. Przeciwwskazania do stosowania amikacyny obejmują szereg stanów klinicznych i okoliczności, w których jej podawanie może stanowić zagrożenie dla pacjenta. Poniżej przedstawiono szczegółową analizę sytuacji, w których należy odstąpić od stosowania preparatów zawierających amikacynę.^{1 2}

Nadwrażliwość na składniki preparatu

Bezwzględnym przeciwwskazaniem do stosowania amikacyny jest nadwrażliwość na substancję czynną – amikacynę w postaci siarczanu lub disiarczanu amikacyny, w zależności od preparatu. Przeciwwskazanie to dotyczy wszystkich dostępnych postaci leku, zarówno roztworów do wstrzykiwań i infuzji (Amikacin Adamed, Amikacin B.Braun, Amikacin Kabi, Biodacyna), jak i preparatów okulistycznych (Biodacyna Ophthalmicum).^{3 4 5 6 7}

Przeciwwskazaniem jest również nadwrażliwość na którykolwiek ze składników pomocniczych zawartych w poszczególnych preparatach. Warto zwrócić uwagę na obecność potencjalnie alergizujących substancji, takich jak:^{8 9 10}

• Sodu pirosiarczyn (E 223) – występuje w preparacie Amikacin Adamed (6,60 mg/ml) oraz Biodacyna
• Sód – obecny we wszystkich preparatach parenteralnych w różnych stężeniach:
  • Amikacin Adamed: 7,49 mg (0,33 mmola) sodu na ml
  • Amikacin B.Braun: 15 mmol (354 mg) sodu na 100 ml
  • Amikacin Kabi: 3,54 mg (0,154 mmol) sodu na ml
  • Biodacyna 125 mg/ml: 3,73 mg (0,16 mmol) sodu na ml
  • Biodacyna 250 mg/ml: 7,49 mg (0,32 mmol) sodu na ml
• W przypadku kropli do oczu Biodacyna Ophthalmicum należy zwrócić uwagę na obecność buforów fosforanowych (6,34 mg/ml) oraz chlorku benzalkoniowego (0,1 mg/ml)

^{11 12}

Nadwrażliwość na inne aminoglikozydy

Szczególnie istotnym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na inne antybiotyki aminoglikozydowe, takie jak gentamycyna, tobramycyna, neomycyna, kanamycyna czy streptomycyna. Ze względu na podobieństwo budowy chemicznej tych związków, u pacjentów uczulonych na jeden aminoglikozyd może występować nadwrażliwość krzyżowa na pozostałe antybiotyki z tej grupy.^{13 14 15}

Wcześniejsze reakcje toksyczne po aminoglikozydach

Wcześniejsze ciężkie reakcje toksyczności po zastosowaniu jakiegokolwiek aminoglikozydu stanowią istotne przeciwwskazanie do terapii amikacyną. Dotyczy to przede wszystkim sytuacji, gdy u pacjenta wystąpiły w przeszłości poważne działania niepożądane, takie jak:^{16 17 18}

• Ototoksyczność (uszkodzenie nerwu słuchowego)
• Nefrotoksyczność (uszkodzenie nerek)
• Neurotoksyczność

W dokumentacji preparatów Amikacin Adamed, Biodacyna oraz Amikacin B.Braun wyraźnie podkreślono, że obecność wcześniejszych ciężkich reakcji toksycznych po aminoglikozydach wyklucza stosowanie amikacyny ze względu na ryzyko wystąpienia nadwrażliwości krzyżowej.^{19 20 21}

Miastenia

Miastenia (myasthenia gravis) stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania amikacyny w przypadku preparatów Amikacin Adamed oraz Biodacyna, co zostało jednoznacznie określone w charakterystykach tych produktów leczniczych. Jest to spowodowane działaniem aminoglikozydów na złącze nerwowo-mięśniowe, które może nasilać objawy miastenii poprzez blokowanie uwalniania acetylocholiny oraz zmniejszanie wrażliwości receptorów postsynaptycznych.^{22 23}

U pacjentów z miastenią stosowanie amikacyny może prowadzić do nasilenia osłabienia mięśni, pogłębienia zaburzeń oddechowych, a nawet do przełomu miastenicznego zagrażającego życiu. Należy podkreślić, że miastenia jest jednoznacznym przeciwwskazaniem do stosowania wszystkich aminoglikozydów, nie tylko amikacyny.^{24 25}

Podsumowanie przeciwwskazań

Podsumowując, do najważniejszych przeciwwskazań do stosowania amikacyny należą:^{26 27 28}

1. Nadwrażliwość na substancję czynną – amikacynę w postaci siarczanu lub disiarczanu
2. Nadwrażliwość na którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w preparacie
3. Nadwrażliwość na inne antybiotyki aminoglikozydowe (ze względu na możliwość nadwrażliwości krzyżowej)
4. Wcześniejsze ciężkie reakcje toksyczności po podaniu aminoglikozydów
5. Miastenia (w przypadku preparatów Amikacin Adamed i Biodacyna)

Podczas kwalifikacji pacjenta do terapii amikacyną należy dokładnie zebrać wywiad dotyczący wcześniejszych reakcji uczuleniowych na leki, zwłaszcza na antybiotyki aminoglikozydowe, oraz sprawdzić obecność chorób, które mogą stanowić przeciwwskazanie do stosowania tego antybiotyku.^{29 30 31}

Różnice w przeciwwskazaniach między preparatami

Warto zwrócić uwagę na pewne różnice w przeciwwskazaniach pomiędzy różnymi preparatami amikacyny dostępnymi na rynku:^{32 33 34 35 36}

Pomimo tych różnic w zapisach charakterystyk produktów leczniczych, z klinicznego punktu widzenia należy zachować ostrożność we wszystkich wymienionych przypadkach, niezależnie od stosowanego preparatu amikacyny.^{37 38}