Dawkowanie i sposób podawania
Amikacyna

Dawkowanie i sposób podawania amikacyny

Dawkowanie amikacyny powinno być ustalane indywidualnie na podstawie masy ciała pacjenta oraz stanu funkcji nerek. W trakcie leczenia niezbędne jest monitorowanie stężenia leku w surowicy, ocena funkcji nerek oraz słuchu i narządu równowagi, szczególnie u pacjentów z czynnikami ryzyka toksyczności. Leczenie zazwyczaj trwa 7-10 dni, przy czym dłuższe stosowanie wymaga szczególnego nadzoru.¹

Monitorowanie terapii amikacyną

Przed rozpoczęciem leczenia należy określić masę ciała pacjenta, jako podstawę do obliczenia właściwej dawki. Kontrola czynności nerek poprzez oznaczanie stężenia kreatyniny w surowicy lub obliczanie klirensu endogennej kreatyniny jest niezbędna przed i w trakcie terapii. Wartość stężenia azotu mocznikowego we krwi (BUN) jest w tym przypadku mniej wiarygodna.²

Zaleca się regularne monitorowanie stężenia amikacyny w surowicy. Stężenie maksymalne (mierzone 30-90 minut po podaniu) nie powinno przekraczać 35 μg/ml, a stężenie minimalne (mierzone bezpośrednio przed podaniem kolejnej dawki) nie powinno być wyższe niż 10 μg/ml. U pacjentów z prawidłową czynnością nerek otrzymujących lek raz na dobę, maksymalne stężenie może przekroczyć 35 μg/ml.³⁴

Dawkowanie u pacjentów z prawidłową czynnością nerek

Dorośli i młodzież powyżej 12 lat

Zalecana dawka dla dorosłych i młodzieży z prawidłową czynnością nerek (klirens kreatyniny ≥50 ml/min) wynosi 15 mg/kg mc./dobę. Można ją podawać w jednorazowej dawce dobowej lub w dwóch równych dawkach podzielonych po 7,5 mg/kg mc. co 12 godzin. Całkowita dawka dobowa nie powinna przekraczać 1,5 g.⁵⁶

W przypadku zapalenia wsierdzia oraz u pacjentów z neutropenią przebiegającą z gorączką produkt należy podawać dwa razy na dobę, ze względu na brak wystarczających danych potwierdzających skuteczność dawkowania raz na dobę.⁷

Niemowlęta i dzieci (4 tygodnie – 12 lat)

Zalecana dawka dożylna lub domięśniowa (powolna infuzja dożylna w przypadku podania dożylnego) u dzieci z prawidłową czynnością nerek wynosi 15-20 mg/kg mc./dobę. Może być ona podawana raz na dobę lub w dawce 7,5 mg/kg mc. co 12 godzin.⁸⁹

Podobnie jak u dorosłych, w leczeniu zapalenia wsierdzia oraz u pacjentów z neutropenią przebiegającą z gorączką lek powinien być podawany dwa razy na dobę.¹⁰

Noworodki

U noworodków zalecana jest dawka nasycająca 10 mg/kg mc., a następnie dawka podtrzymująca 7,5 mg/kg mc. co 12 godzin.¹¹¹²

Wcześniaki

U wcześniaków zalecana dawka wynosi 7,5 mg/kg mc. co 12 godzin.¹³¹⁴

Dawkowanie w szczególnych rodzajach zakażeń

Zakażenia zagrażające życiu i/lub zakażenia wywołane przez Pseudomonas: W takich przypadkach dawkę u dorosłych można zwiększyć do 500 mg co osiem godzin, jednakże nie powinna ona przekraczać 1,5 g/dobę i nie powinna być podawana dłużej niż przez 10 dni. Nie należy przekraczać maksymalnej całkowitej dawki dla dorosłych wynoszącej 15 g.¹⁵¹⁶

Zakażenia dróg moczowych (inne niż wywołane przez Pseudomonas): Stosuje się dawkę 7,5 mg/kg mc./dobę w dwóch równych dawkach podzielonych (odpowiadających 250 mg dwa razy na dobę u dorosłych). Ponieważ aktywność amikacyny zwiększa się wraz ze wzrostem pH, można jednocześnie podawać środki alkalizujące.¹⁷¹⁸

Dawkowanie u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek

U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek (klirens kreatyniny <50 ml/min) nie jest wskazane podanie zalecanej całkowitej dawki dobowej amikacyny w pojedynczej dawce, ponieważ pacjent będzie długotrwale narażony na duże stężenie minimalne.¹⁹²⁰

U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek można dostosować dawkę stosując jedną z dwóch metod:

1. Wydłużenie odstępów pomiędzy zwykle stosowanymi dawkami

Jeśli klirens kreatyniny nie jest znany, a stan pacjenta jest stabilny, odstęp (wyrażony w godzinach) pomiędzy kolejnymi zwykłymi pojedynczymi dawkami (czyli dawka 7,5 mg/kg mc., jak u pacjentów z prawidłową czynnością nerek otrzymujących lek dwa razy na dobę) można wyliczyć, mnożąc stężenie kreatyniny w surowicy pacjenta (w mg/100 ml) przez dziewięć. Na przykład, jeśli stężenie kreatyniny w surowicy wynosi 2 mg/100 ml, wówczas zalecaną dawkę pojedynczą (7,5 mg/kg mc.) należy podawać co 18 godzin (2 × 9 = 18).²¹²²

Poniższa tabela przedstawia zalecane odstępy pomiędzy dawkami w zależności od stężenia kreatyniny w surowicy:

²³

2. Zmniejszone dawki podawane ze zwykłymi przerwami

Jeśli czynność nerek jest zaburzona i wskazane jest podawanie amikacyny ze zwykłymi przerwami, dawkę należy zmniejszyć. U tych pacjentów należy oznaczać stężenie amikacyny w surowicy, aby zapewnić precyzyjne dawkowanie i uniknąć nadmiernego stężenia amikacyny w surowicy.²⁴

Leczenie rozpoczyna się od podania dawki nasycającej, która wynosi 7,5 mg/kg mc. Jest ona taka sama jak dawka zwykle zalecana dla pacjenta z prawidłową czynnością nerek.²⁵

Aby określić wielkość dawki podtrzymującej podawanej co 12 godzin, dawkę nasycającą należy zmniejszyć proporcjonalnie do zmniejszenia klirensu kreatyniny pacjenta według wzoru:

dawka podtrzymująca podawana co 12 godzin = (aktualny klirens kreatyniny pacjenta [ml/min] × wyliczona dawka nasycająca [mg]) / prawidłowy klirens kreatyniny [ml/min]²⁶²⁷

Alternatywnym orientacyjnym sposobem określania zmniejszonych dawek podawanych co 12 godzin (dla pacjentów, u których znane są wartości stężenia kreatyniny w surowicy w stanie stacjonarnym) jest podzielenie zwykłej zalecanej dawki przez stężenie kreatyniny w surowicy pacjenta.²⁸

Poniższa tabela przedstawia zalecane dawkowanie u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek w zależności od klirensu kreatyniny:

²⁹

Powyższe schematy dawkowania nie są sztywnymi zaleceniami, lecz stanowią wskazówki dotyczące dawkowania w sytuacji, w której niemożliwe jest oznaczenie stężenia amikacyny w surowicy.³⁰³¹

W związku z możliwością znacznej zmiany czynności nerek w trakcie terapii, należy często oznaczać stężenie kreatyniny w surowicy i w razie konieczności modyfikować schemat dawkowania.³²

Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów

Pacjenci poddawani hemodializie

Hemodializa efektywnie oczyszcza krew z amikacyny, usuwając ponad 90% dawki w ciągu 4 godzin. U pacjentów z bezmoczem podaje się zwykłą dawkę początkową (7,5 mg/kg mc.), a kolejne dawki podawane po zakończeniu hemodializy wynoszą około 2,5 do 3,75 mg/kg mc. Niezbędne jest kontrolowanie stężenia w surowicy.³³

Pacjenci poddawani dializie otrzewnowej

Dializa otrzewnowa jest znacznie mniej skuteczna w usuwaniu amikacyny niż hemodializa. W ciągu 12 godzin można usunąć jedynie około 30% podanej dawki.³⁴

Pacjenci w podeszłym wieku

Amikacyna jest wydalana przez nerki. U pacjentów w podeszłym wieku należy określić czynność nerek i odpowiednio dostosować dawkowanie. W celu uzyskania terapeutycznych stężeń w osoczu może być konieczne podawanie mniejszych dawek podtrzymujących niż u pacjentów młodszych.³⁵³⁶

Pacjenci otyli

Amikacyna słabo rozpuszcza się w tkance tłuszczowej. U pacjentów otyłych dawkę w mg/kg mc. wylicza się na podstawie zmodyfikowanej masy ciała. Zaleca się, aby dawkę obliczać na podstawie beztłuszczowej masy ciała. Masę ciała (P1), która jest podstawą do określenia dawki u pacjentów otyłych, oblicza się według następującego wzoru:

P1 = PI + (PA – PI) × 0,4

gdzie:

PI = idealna masa ciała

PA = aktualna masa ciała³⁷

Całkowita dobowa dawka nie powinna przekraczać 1,5 g.³⁸

Pacjenci z wodobrzuszem

U pacjentów z wodobrzuszem należy podawać większe dawki w celu uzyskania odpowiednich stężeń w surowicy, ze względu na stosunkowo większą dystrybucję leku w płynie zewnątrzkomórkowym.³⁹

Sposób podawania

Amikacynę można podawać drogą domięśniową lub dożylną. W przypadku ciężkich zakażeń zagrażających życiu oraz u pacjentów, u których podanie domięśniowe nie jest możliwe, preferowane jest podanie dożylne.⁴⁰

Podanie dożylne

Przy podaniu dożylnym u dorosłych preferowany czas jednej infuzji wynosi 30 minut, ale można go wydłużyć do 60 minut.⁴¹⁴²

U dzieci lek powinien być podawany w infuzji trwającej 30 do 60 minut. Niemowlęta powinny otrzymywać infuzję trwającą 1 do 2 godzin.⁴³⁴⁴

Amikacyny nie należy mieszać z innymi lekami, lecz podawać oddzielnie, zgodnie z zalecaną dawką i drogą podania.⁴⁵

Dawkowanie w kroplach do oczu

W przypadku stosowania amikacyny w postaci kropli do oczu (Biodacyna Ophthalmicum 0,3%, 3 mg/ml), u dorosłych i dzieci zaleca się stosowanie 1-2 kropli 3 lub 4 razy na dobę do worka spojówkowego przez 7 do 10 dni.⁴⁶