Przedawkowanie
Alprazolam

Przedawkowanie substancji. Charakterystyka ogólna

Alprazolam należy do grupy leków benzodiazepinowych, które działają depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy. Przedawkowanie alprazolamu, podobnie jak innych benzodiazepin, rzadko stanowi bezpośrednie zagrożenie życia, jednak sytuacja staje się znacznie poważniejsza, gdy lek zostanie przyjęty jednocześnie z innymi substancjami o działaniu depresyjnym na OUN, w tym z alkoholem.^{1 2}

Analizując przypadki przedawkowania, należy zawsze pamiętać, że pacjent mógł przyjąć wiele różnych substancji jednocześnie. W postępowaniu diagnostyczno-terapeutycznym istotne jest uwzględnienie współistniejących chorób pacjenta i dostosowanie do nich odpowiedniego leczenia.^{3 4}

Objawy przedawkowania

Objawy przedawkowania alprazolamu są bezpośrednim wynikiem jego działania farmakologicznego na ośrodkowy układ nerwowy. Przedawkowanie zwykle objawia się zahamowaniem czynności OUN o różnym nasileniu – od senności do śpiączki włącznie.^{5 6}

Nasilenie objawów można podzielić na trzy kategorie:^{7 8}

• Łagodne: senność, splątanie psychiczne, zmęczenie (apatia), letarg⁹
• Umiarkowane do ciężkich: ataksja, hipotonia, zawroty głowy, dyzartria, osłabienie mięśni, niedociśnienie tętnicze, depresja oddechowa, reakcje paradoksalne (pobudzenie, agresja, omamy), rozszerzenie lub zwężenie źrenic¹⁰
• Bardzo ciężkie: śpiączka (rzadko), zgon (bardzo rzadko)¹¹

W przypadku przedawkowania dużych dawek mogą wystąpić dodatkowe objawy: drgawki, zaburzenia rytmu serca, blok przedsionkowo-komorowy, tachykardia, hipotermia, nudności i wymioty.¹²

Warto zauważyć, że w przypadku alprazolamu, w porównaniu do innych benzodiazepin, częściej mogą występować niepokój i omamy.¹³

Toksyczność alprazolamu

Toksyczność alprazolamu zależy od przyjętej dawki oraz ewentualnego połączenia z innymi substancjami. Szczególnie niebezpieczne jest łączenie z alkoholem lub innymi lekami działającymi depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy.¹⁴

Na podstawie dokumentacji medycznej można przedstawić następujące przypadki toksyczności:¹⁵

• Dawki 25-50 mg w połączeniu z alkoholem (2‰ we krwi) u osoby dorosłej – śmiertelne zatrucie
• Dawka 0,3 mg/kg u dziecka 8-letniego – umiarkowane zatrucie
• Dawka 10 mg u dziecka 13-letniego – umiarkowane zatrucie
• Dawka 15 mg z alkoholem u osoby dorosłej – ciężkie zatrucie
• Dawki 20-40 mg u osoby dorosłej – umiarkowane zatrucie

Tabela objawów przedawkowania alprazolamu

Postępowanie w przedawkowaniu alprazolamu

Leczenie przedawkowania alprazolamu ma charakter głównie objawowy i polega przede wszystkim na podtrzymywaniu podstawowych funkcji życiowych, ze szczególnym uwzględnieniem układu oddechowego i krążenia.^{16 17}

Postępowanie ratunkowe

Pierwsza pomoc powinna być ukierunkowana na zabezpieczenie pacjenta w stanie przedawkowania i obejmuje następujące działania:^{18 19}

• Monitorowanie czynności oddechowej i krążeniowej (oddech, tętno, ciśnienie tętnicze)
• Zapewnienie drożności dróg oddechowych (zabezpieczenie przed zapadnięciem języka i aspiracją treści żołądkowej)
• Dożylne podawanie płynów w celu zapobiegania odwodnieniu
• Szczególnie staranne monitorowanie przy jednoczesnym przedawkowaniu innych leków uspokajających

Eliminacja wchłanianego leku

W zależności od stanu przytomności pacjenta należy zastosować odpowiednie metody mające na celu ograniczenie dalszego wchłaniania leku:^{20 21}

• Pacjent przytomny: wywołanie wymiotów w ciągu 1 godziny od przyjęcia leku
• Pacjent nieprzytomny: płukanie żołądka z zabezpieczeniem dróg oddechowych (intubacja)
• Dalsze postępowanie: podanie węgla aktywowanego w celu zmniejszenia absorpcji leku, a następnie osmotycznego środka przeczyszczającego

Należy pamiętać, że po zażyciu bardzo dużych dawek alprazolamu jego działania farmakologiczne mogą utrzymywać się przez długi czas.²²

Metody takie jak wymuszona diureza i hemodializa nie znajdują zastosowania w przypadku przedawkowania alprazolamu i nie powinny być stosowane.^{23 24}

Stosowanie antidotum

W przypadku przedawkowania benzodiazepin, w tym alprazolamu, jako swoiste antidotum może być stosowany flumazenil podawany dożylnie.^{25 26}

Flumazenil może być wykorzystywany do uzupełniania leczenia objawów z układu oddechowego i sercowo-naczyniowego związanych z przedawkowaniem. Należy jednak pamiętać, że antagonistyczne działanie flumazenilu wobec benzodiazepin może spowodować zaburzenia neurologiczne, w tym drgawki.²⁷

Stosowanie flumazenilu jako odtrutki jest przeciwwskazane w następujących przypadkach:^{28 29}

• Stosowanie trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych
• Jednoczesne podawanie leków obniżających próg drgawkowy
• Zaburzenia w EKG pod postacią wydłużenia odcinka QRS lub QT (sugerujące jednoczesne stosowanie trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych)

Szczególne sytuacje kliniczne

W przypadku przedawkowania alprazolamu należy zwrócić szczególną uwagę na pewne specyficzne sytuacje kliniczne, które mogą wpływać na przebieg i rokowanie:³⁰

Przedawkowanie z alkoholem

Jednoczesne spożycie alkoholu znacząco zwiększa ryzyko ciężkiego zatrucia i wystąpienia zagrażających życiu powikłań, takich jak głęboka depresja oddechowa, śpiączka i zgon. Jak wskazano wcześniej, dawki 25-50 mg alprazolamu w połączeniu z alkoholem (2‰ we krwi) mogą powodować śmiertelne zatrucie u osoby dorosłej.³¹

Przedawkowanie u dzieci

Dzieci mogą być bardziej wrażliwe na działanie benzodiazepin. Udokumentowane przypadki przedawkowania u dzieci wskazują, że dawka 0,3 mg/kg u 8-latka oraz 10 mg u 13-latka powodowały umiarkowane zatrucie.³²

Przedawkowanie z innymi lekami

Szczególnie niebezpieczne jest jednoczesne przedawkowanie alprazolamu z innymi lekami o działaniu depresyjnym na OUN, takimi jak opioidy, barbiturany czy inne benzodiazepiny. W takich przypadkach działania niepożądane mogą się nasilać, zwiększając ryzyko wystąpienia depresji oddechowej i śpiączki.³³

W kontekście stosowania flumazenilu jako antidotum, należy pamiętać o przeciwwskazaniach, szczególnie jeśli pacjent przyjmował trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne lub inne leki obniżające próg drgawkowy.³⁴

Pacjenci ze współistniejącymi chorobami

W postępowaniu w przypadku przedawkowania należy uwzględnić występujące u pacjenta inne choroby i dostosować odpowiednio leczenie. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z chorobami układu oddechowego, zaburzeniami czynności wątroby lub nerek, a także osoby w podeszłym wieku.³⁵