Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Alprazolam

Wpływ alprazolamu na ciążę

Alprazolam należy do grupy benzodiazepin, których stosowanie w okresie ciąży budzi istotne wątpliwości, dlatego lekarz musi dysponować kompleksową wiedzą na temat bezpieczeństwa tej substancji dla kobiet w ciąży i karmiących piersią. Dane dotyczące działania teratogennego alprazolamu oraz jego wpływu na rozwój płodu i zachowanie w okresie poporodowym są niejednoznaczne.¹

Ryzyko wad wrodzonych

Liczne badania kohortowe wskazują, że ekspozycja na benzodiazepiny w pierwszym trymestrze ciąży nie wiąże się ze znaczącym wzrostem częstości poważnych wad rozwojowych.² Jednakże niektóre wczesne kliniczno-kontrolne badania epidemiologiczne wykazały około dwukrotny wzrost ryzyka wystąpienia rozszczepów wargi i podniebienia u noworodków matek przyjmujących benzodiazepiny.³

W przypadku alprazolamu dostępne dane wskazują, że ryzyko wystąpienia rozszczepu wargi i/lub podniebienia u noworodka po ekspozycji matki na benzodiazepiny wynosi mniej niż 2/1000, w porównaniu z przewidywaną częstością takich wad wynoszącą około 1/1000 w populacji ogólnej.⁴ W przypadku produktu Alpragen odnotowano również podejrzenie, że alprazolam podawany w pierwszym trymestrze ciąży może powodować ciężkie wady rozwojowe.⁵

Wpływ na płód w drugim i trzecim trymestrze

Stosowanie benzodiazepin, w tym alprazolamu, w dużych dawkach w drugim i/lub trzecim trymestrze ciąży może powodować istotne zmiany u płodu, takie jak:⁶

• Ograniczenie aktywnych ruchów płodu
• Zmienność rytmu serca płodu

⁷

Zespół wiotkiego dziecka

Szczególnie istotnym zagrożeniem związanym ze stosowaniem alprazolamu w późnym okresie ciąży jest możliwość wystąpienia u noworodka tzw. zespołu wiotkiego dziecka (ang. floppy infant syndrome). Nawet przy stosowaniu małych dawek alprazolamu w ostatniej fazie ciąży u noworodka mogą wystąpić następujące objawy:⁸

• Hipotonia osiowa
• Zaburzenia ssania
• Słabe przyrosty masy ciała

⁹

Objawy te mają charakter przemijający i mogą utrzymywać się od 1 do 3 tygodni, w zależności od okresu półtrwania leku.¹⁰

W przypadku stosowania dużych dawek alprazolamu, u noworodków mogą dodatkowo wystąpić:¹¹

• Depresja oddechowa
• Bezdech
• Hipotermia

¹²

Zespół odstawienia u noworodków

U noworodków, których matki przyjmowały alprazolam w późnym okresie ciąży, może również wystąpić zespół odstawienia. Objawy odstawienia mogą pojawić się kilka dni po urodzeniu i obejmują:¹³

• Nadpobudliwość
• Pobudzenie
• Drżenie

¹⁴

Co istotne, objawy odstawienia mogą wystąpić nawet wtedy, gdy nie obserwuje się zespołu wiotkiego dziecka. Pojawienie się objawów odstawienia po urodzeniu zależy od okresu półtrwania substancji czynnej.¹⁵

Zalecenia dla lekarzy dotyczące stosowania alprazolamu w ciąży

Brak wskazań do stosowania w okresie ciąży

Alprazolam nie jest zalecany do stosowania w okresie ciąży lub w okresie, kiedy pacjentka planuje ciążę.¹⁶ Większość preparatów zawierających alprazolam zawiera wyraźne przeciwwskazania do stosowania w ciąży, chyba że występują wyjątkowe okoliczności medyczne.

Oszacowanie ryzyka dla płodu

Jeśli alprazolam jest stosowany w trakcie ciąży lub jeśli pacjentka zajdzie w ciążę podczas stosowania tego leku, lekarz musi dokładnie oszacować zagrożenie dla płodu.¹⁷ Konieczna jest dokładna analiza stosunku korzyści do ryzyka dla matki i dziecka.

Postępowanie przy konieczności stosowania w ostatnim okresie ciąży

W przypadku gdy stosowanie alprazolamu w ostatnim okresie ciąży jest bezwzględnie konieczne ze względów medycznych, lekarz powinien:¹⁸

• Unikać stosowania dużych dawek
• Dokładnie monitorować stan noworodka w kierunku wystąpienia objawów odstawienia
• Obserwować noworodka w kierunku wystąpienia objawów zespołu wiotkiego dziecka

¹⁹

Informowanie pacjentek o ryzyku

Przepisując alprazolam kobietom w wieku rozrodczym, lekarz powinien je poinformować, aby:²⁰

• Skontaktowały się z lekarzem w sprawie przerwania stosowania produktu, jeśli planują ciążę
• Natychmiast poinformowały lekarza, jeśli podejrzewają, że są w ciąży

²¹

Wpływ alprazolamu na karmienie piersią

Alprazolam przenika do mleka ludzkiego w małych stężeniach.²² Pomimo, że ilość substancji przekazywanej dziecku jest niewielka, nie należy stosować alprazolamu podczas karmienia piersią.²³

Wszystkie preparaty zawierające alprazolam zawierają wyraźne przeciwwskazania do stosowania w okresie laktacji. W przypadku konieczności stosowania tego leku u kobiety karmiącej piersią, lekarz powinien rozważyć następujące opcje:²⁴

• Przerwanie karmienia piersią
• Zaprzestanie stosowania alprazolamu
• Wstrzymanie stosowania alprazolamu na czas karmienia

²⁵

Przy podejmowaniu decyzji lekarz musi wziąć pod uwagę korzyści wynikające z karmienia piersią dla dziecka oraz korzyści z leczenia dla matki.

Wpływ alprazolamu na płodność

Dostępne dane dotyczące wpływu alprazolamu na płodność są ograniczone. Badania przeprowadzone na zwierzętach wykazały, że alprazolam nie powodował zaburzeń płodności u szczurów otrzymujących dawki do 5 mg/kg mc./dobę, czyli 25 razy większe niż maksymalna zalecana dawka dobowa u ludzi wynosząca 10 mg/dobę.²⁶

Wnioski dla lekarzy prowadzących

Lekarz prowadzący leczenie alprazolamem u kobiet w wieku rozrodczym, w ciąży lub karmiących piersią powinien:²⁷

1. Unikać przepisywania alprazolamu kobietom w ciąży lub planującym ciążę.
2. Informować pacjentki w wieku rozrodczym o konieczności natychmiastowego kontaktu z lekarzem w przypadku planowania ciąży lub podejrzenia ciąży.
3. W wyjątkowych przypadkach, gdy stosowanie alprazolamu w ciąży jest bezwzględnie konieczne:
   • Stosować najniższe skuteczne dawki
   • Ograniczyć czas leczenia do minimum
   • Monitorować stan płodu
   • Przygotować się na monitorowanie i leczenie noworodka w kierunku objawów odstawienia i zespołu wiotkiego dziecka
4. Przeciwwskazać stosowanie alprazolamu w okresie karmienia piersią.

²⁸

Stosunek ryzyka do korzyści stosowania alprazolamu w ciąży jest zazwyczaj niekorzystny i tylko w szczególnych, medycznie uzasadnionych przypadkach, kiedy korzyść dla matki znacząco przewyższa potencjalne ryzyko dla płodu, można rozważyć jego zastosowanie, ściśle przestrzegając zaleceń dotyczących dawkowania i monitorowania.