Działania niepożądane
Albumina

Działania niepożądane albuminy

Albumina ludzka, jako substancja biologiczna uzyskiwana z osocza ludzkiego, może powodować szereg działań niepożądanych o różnym nasileniu i częstości występowania. Pomimo rygorystycznych procesów produkcji i oczyszczania, preparaty zawierające albuminę mogą wywoływać różnorodne reakcje u pacjentów, od łagodnych dolegliwości do poważnych powikłań zagrażających życiu. W niniejszym opracowaniu szczegółowo omówiono potencjalne zagrożenia związane ze stosowaniem albuminy, ze szczególnym uwzględnieniem częstości ich występowania oraz mechanizmów powstawania.^{1/10); często (≥1/100, <1/10); niezbyt często (≥ 1/1 000, <1/100); rzadko (≥1/10 000, <1/1 000); bardzo rzadko (1}

Zaburzenia układu immunologicznego

Reakcje nadwrażliwości na albuminę występują stosunkowo rzadko, jednak mogą mieć poważne konsekwencje kliniczne. Reakcje alergiczne na albuminę obserwuje się niezbyt często, jednak ze względu na biologiczne pochodzenie substancji, należy zawsze zachować czujność podczas jej podawania.² Poważniejszym powikłaniem jest wstrząs anafilaktyczny, który może wystąpić nawet u pacjentów, którzy wcześniej dobrze tolerowali preparat. Wstrząs anafilaktyczny określany jest jako rzadkie działanie niepożądane, występujące z częstością ≥1/10 000 do <1/1 000 przypadków.³⁴

Reakcje alergiczne mogą manifestować się różnorodnymi objawami, takimi jak: wysypka, świąd, zawroty głowy i niedociśnienie tętnicze.⁵ Częstość występowania miejscowych reakcji alergicznych, takich jak reakcje skórne, rumień czy świąd, określa się jako niezbyt częste (≥1/1 000 do <1/100).⁶

Zaburzenia układu nerwowego

Ból głowy jest jednym z najczęściej zgłaszanych neurologicznych działań niepożądanych po podaniu albuminy. Występuje on niezbyt często i zwykle ma charakter przejściowy.⁷⁸ Mechanizm powstawania bólu głowy po infuzji albuminy może być związany ze zmianami ciśnienia onkotycznego oraz wpływem na przepuszczalność naczyń mózgowych.

Zaburzenia naczyniowe i sercowe

Podanie albuminy może prowadzić do istotnych zaburzeń hemodynamicznych. Spadek ciśnienia tętniczego krwi występuje rzadko, jednak wymaga szczególnej uwagi, zwłaszcza u pacjentów ze współistniejącymi chorobami układu krążenia.⁹¹⁰ Tachykardia również może wystąpić jako rzadkie działanie niepożądane, często wtórne do reakcji nadwrażliwości lub zmian hemodynamicznych.¹¹

Zaburzenia żołądka i jelit

Objawy żołądkowo-jelitowe takie jak nudności i wymioty mogą występować po podaniu albuminy z niezbyt częstą częstotliwością.¹² W niektórych przypadkach częstość ich występowania określono jako rzadką.¹³ Objawy te zwykle są przejściowe i ustępują samoistnie po zakończeniu infuzji.

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe

Po zastosowaniu albuminy mogą wystąpić dolegliwości ze strony układu mięśniowo-szkieletowego, takie jak ból stawów i łagodny ból pleców. Są to niezbyt częste działania niepożądane, jednak mogą istotnie wpływać na komfort pacjenta.¹⁴¹⁵

Zaburzenia ogólne i reakcje w miejscu podania

Dreszcze i gorączka należą do niezbyt częstych ogólnoustrojowych objawów występujących po podaniu albuminy.¹⁶¹⁷ Reakcje te mogą być związane z aktywacją układu immunologicznego lub obecnością resztkowych ilości substancji używanych w procesie produkcji.

W miejscu podania albuminy mogą wystąpić: obrzęk, ból, rumień, stwardnienie, uczucie ciepła, świąd oraz wysypka. Reakcje te określane są jako rzadkie (≥1/10 000 do <1/1 000).¹⁸

Szczególne grupy pacjentów

U noworodków i niemowląt otrzymujących albuminę (Biseko) w dawce większej niż maksymalnie zalecana, która odpowiada przybliżonym objętościom krążącym lub większym, możliwe jest wystąpienie objawów klinicznych, nawet przy bardzo niskiej zawartości izoaglutynin. Należy zwrócić szczególną uwagę na zwiększone ryzyko hemolizy w tej grupie pacjentów.¹⁹

W pojedynczych przypadkach odnotowano ciężką hemolizę wewnątrznaczyniową po dożylnym podaniu preparatów zawierających immunoglobulinę anty-D pacjentom Rh(D) dodatnim z pierwotną immunologiczną małopłytkowością (ITP). Opisano nawet przypadek hemolizy zakończonej zgonem, jednak dokładna częstość występowania tego poważnego działania niepożądanego jest nieznana.²⁰

Ryzyko przenoszenia czynników zakaźnych

Pomimo rygorystycznych procedur kontroli i oczyszczania, przy stosowaniu produktów uzyskiwanych z krwi lub osocza ludzkiego istnieje potencjalne ryzyko przeniesienia czynników zakaźnych. Dotyczy to zarówno znanych wirusów, jak i czynników patogennych dotychczas nierozpoznanych. Jednak współczesne metody produkcji, obejmujące filtrację, inaktywację wirusów oraz badania dawców, znacząco zmniejszają to ryzyko.²¹²²

Tabela działań niepożądanych albuminy i ich częstości występowania

Mechanizmy powstawania działań niepożądanych

Działania niepożądane albuminy mogą wynikać z różnych mechanizmów patofizjologicznych. Warto wymienić najważniejsze z nich:

• Reakcje immunologiczne – albumina jako białko obce może wywoływać odpowiedź immunologiczną, szczególnie u pacjentów uczulonych na białka osocza²³
• Zmiany hemodynamiczne – albumina wpływa na ciśnienie onkotyczne osocza, co może prowadzić do zaburzeń hemodynamicznych
• Wpływ na układ krzepnięcia – preparaty albuminy mogą zawierać śladowe ilości innych białek osocza, które mogą wpływać na układ krzepnięcia
• Reakcje na substancje pomocnicze – niektóre działania niepożądane mogą być związane z substancjami pomocniczymi obecnymi w preparatach albuminy, takimi jak stabilizatory i konserwanty
• Hemoliza – w szczególnych okolicznościach, zwłaszcza u noworodków i niemowląt przy wysokich dawkach lub u pacjentów Rh(D) dodatnich z ITP²⁴²⁵

Postępowanie w przypadku działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych po podaniu albuminy należy podjąć odpowiednie działania terapeutyczne, które obejmują:

• Natychmiastowe przerwanie podawania preparatu w przypadku wystąpienia objawów reakcji nadwrażliwości
• Leczenie objawowe – w zależności od rodzaju i nasilenia działań niepożądanych
• W przypadku wstrząsu anafilaktycznego – natychmiastowe wdrożenie pełnego protokołu leczenia wstrząsu (adrenalina, steroidy, płyny, leki przeciwhistaminowe)
• Monitorowanie parametrów życiowych – szczególnie u pacjentów z zaburzeniami hemodynamicznymi
• Zgłaszanie działań niepożądanych do odpowiednich organów nadzorujących²⁶

Zapobieganie działaniom niepożądanym

Aby zminimalizować ryzyko wystąpienia działań niepożądanych związanych ze stosowaniem albuminy, należy:

• Dokładnie ocenić wskazania do stosowania albuminy i rozważyć alternatywne metody leczenia
• Stosować odpowiednie dawkowanie, uwzględniające wiek, masę ciała i stan kliniczny pacjenta
• Zachować szczególną ostrożność u pacjentów z wywiadem reakcji alergicznych
• Monitorować pacjenta podczas infuzji, szczególnie w początkowym okresie podawania
• U noworodków i niemowląt szczególnie uważnie kontrolować dawkowanie, aby uniknąć hemolizy²⁷

Monitorowanie bezpieczeństwa

Bezpieczeństwo stosowania albuminy podlega ciągłemu monitorowaniu. Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu. Personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.²⁸²⁹