Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Acytretyna

Wpływ acytretyny na płodność, ciążę i laktację

Acytretyna, podobnie jak inne retynoidy i witamina A, jest substancją o silnym działaniu teratogennym. Może powodować ciężkie wady rozwojowe u płodów ludzkich, nawet w małych dawkach zalecanych do stosowania u człowieka. Ryzyko urodzenia dziecka z poważnymi wadami rozwojowymi jest wyjątkowo wysokie, jeśli acytretyna była stosowana przed ciążą lub w jej trakcie, niezależnie od długości okresu przyjmowania leku oraz dawki.¹²

Potencjalne wady rozwojowe

Acytretyna może powodować następujące wady rozwojowe u płodów:³⁴

• Wady czaszkowo-twarzowe/twarzoczaszki
• Wady ośrodkowego układu nerwowego
• Wady układu krążenia/serca i naczyń
• Wady układu kostnego
• Wady wrodzone grasicy

⁵⁶

Poza wadami rozwojowymi, stosowanie acytretyny wiąże się również ze zwiększoną częstością występowania poronień samoistnych.⁷

Przeciwwskazania stosowania acytretyny

Ze względu na silne działanie teratogenne, stosowanie acytretyny jest bezwzględnie przeciwwskazane u:⁸⁹

• Kobiet w ciąży
• Kobiet karmiących piersią
• Kobiet w wieku rozrodczym, które mogłyby zajść w ciążę podczas leczenia lub w ciągu 3 lat po jego zakończeniu, chyba że spełnione są wszystkie warunki programu zapobiegania ciąży

¹⁰¹¹

Program zapobiegania ciąży

Każda kobieta w wieku rozrodczym, u której planowane jest leczenie preparatami zawierającymi acytretynę (Acitren, Neotigason), musi spełniać wszystkie poniższe warunki, aby zminimalizować ryzyko teratogenności:¹²

1. U pacjentki występują ciężkie zaburzenia rogowacenia skóry oporne na inne metody leczenia
2. Pacjentka rozumie zalecenia lekarza i zobowiązuje się ich ściśle przestrzegać
3. Pacjentka jest w stanie stosować skuteczne i niezawodne metody zapobiegania ciąży

¹³

Wymagania dotyczące antykoncepcji

Kobieta w wieku rozrodczym poddawana leczeniu acytretyną musi stosować skuteczne metody antykoncepcji według ściśle określonych zasad:¹⁴

• Rozpoczęcie antykoncepcji: 4 tygodnie przed rozpoczęciem leczenia acytretyną
• Kontynuacja antykoncepcji: przez cały okres leczenia
• Okres po zakończeniu leczenia: 3 lata po przyjęciu ostatniej dawki acytretyny
• Zalecane metody: najlepiej dwie komplementarne metody jednocześnie

¹⁵

Te same zasady stosowania antykoncepcji obowiązują w przypadku każdego ponownego leczenia, niezależnie od długości przerwy między cyklami leczenia.¹⁶

Zalecane metody antykoncepcji

Preferowanymi metodami antykoncepcji podczas leczenia acytretyną są:¹⁷¹⁸

• Złożone hormonalne środki antykoncepcyjne lub
• Wewnątrzmaciczna wkładka antykoncepcyjna lub
• Implant antykoncepcyjny

¹⁹

Dodatkowo zaleca się stosowanie:²⁰

• Prezerwatywy lub
• Diafragmy (kapturka dopochwowego)

²¹²²

Produkty zawierające wyłącznie progesteron w małej dawce (minipigułki) nie są zalecane ze względu na doniesienia o możliwym osłabieniu ich działania antykoncepcyjnego podczas leczenia acytretyną.²³²⁴

Monitorowanie ciąży

Przed rozpoczęciem leczenia acytretyną konieczne jest wykonanie testu ciążowego oraz przestrzeganie określonego harmonogramu monitorowania:²⁵

• Przed leczeniem: Test ciążowy (o minimalnej czułości 25 mIU/ml) musi być negatywny i wykonany do 3 dni przed podaniem pierwszej dawki
• Rozpoczęcie leczenia: Leczenie można rozpocząć dopiero w drugim lub trzecim dniu następnej normalnej menstruacji
• Podczas leczenia: Testy ciążowe należy przeprowadzać co 28 dni
• Wizyty kontrolne: Do przepisania leku konieczny jest negatywny wynik testu ciążowego wykonanego nie wcześniej niż 3 dni przed wizytą
• Po zakończeniu leczenia: Testy ciążowe należy wykonywać w odstępach 1-3 miesięcy przez okres 3 lat po przyjęciu ostatniej dawki

²⁶

Informowanie pacjentki

Przed rozpoczęciem leczenia acytretyną lekarz ma obowiązek dokładnego poinformowania pacjentki o:²⁷

• Wszystkich środkach ostrożności, jakie należy przedsięwziąć
• Ryzyku wystąpienia bardzo poważnych wad rozwojowych płodu
• Możliwych konsekwencjach zajścia w ciążę w trakcie leczenia i w okresie do 3 lat po zakończeniu leczenia
• Pacjentka powinna być poinstruowana, aby niezwłocznie skontaktowała się z lekarzem w przypadku podejrzenia ciąży

²⁸

Interakcja z alkoholem

Kobietom w wieku rozrodczym nie wolno spożywać alkoholu (zawartego w napojach, pokarmie lub produktach leczniczych):²⁹³⁰

• Podczas leczenia acytretyną
• Przez 2 miesiące po zakończeniu leczenia

³¹³²

Szczególne ryzyko związane z ciążą po zakończeniu leczenia acytretyną jest następujące:³³

• Przez okres 3 lat po zakończeniu leczenia ryzyko jest mniejsze (zwłaszcza u kobiet, które nie spożywają alkoholu)
• Ryzyko nie może być całkowicie wykluczone ze względu na możliwość powstawania etretynatu przy jednoczesnym spożywaniu alkoholu

³⁴

Wpływ acytretyny przyjmowanej przez mężczyzn na ciążę partnerki

Dostępne dane sugerują, że u mężczyzn leczonych acytretyną ryzyko działania teratogennego na płód partnerki jest minimalne lub nie występuje. Ocena ryzyka jest oparta na stopniu ekspozycji kobiety na acytretynę zawartą w nasieniu i płynie nasiennym pacjenta płci męskiej.³⁵³⁶

Karmienie piersią

Acytretyna jest bezwzględnie przeciwwskazana u kobiet karmiących piersią. Nie wolno podawać acytretyny (zarówno produktu Acitren, jak i Neotigason) kobietom w okresie karmienia piersią.³⁷³⁸