Działania niepożądane leku Zylena – wprowadzenie

Lek Zylena, zawierający substancję czynną olanzapinę w dawkach 5 mg, 10 mg, 15 mg oraz 20 mg w postaci tabletek ulegających rozpadowi w jamie ustnej, charakteryzuje się specyficznym profilem działań niepożądanych, które wymagają szczególnej uwagi personelu medycznego. Dokładna znajomość możliwych działań niepożądanych jest niezbędna dla właściwego monitorowania stanu pacjenta podczas terapii oraz szybkiego reagowania w przypadku wystąpienia objawów niepożądanych.¹

Profil bezpieczeństwa olanzapiny – najczęstsze działania niepożądane

W badaniach klinicznych u dorosłych pacjentów przyjmujących olanzapinę, najczęściej (≥1% przypadków) obserwowano szereg charakterystycznych działań niepożądanych. Wśród nich znajdują się zaburzenia metaboliczne takie jak: zwiększenie masy ciała, zwiększenie stężenia prolaktyny, cholesterolu, glukozy i triglicerydów we krwi. Działania niepożądane ze strony układu nerwowego obejmują: senność, zawroty głowy, akatyzję, parkinsonizm i dyskinezę. Ponadto często występują: eozynofilia, leukopenia, neutropenia, niedociśnienie ortostatyczne, działania przeciwcholinergiczne, przejściowe i bezobjawowe zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych, wysypka, astenia, zmęczenie, gorączka, ból stawów oraz zwiększenie aktywności fosfatazy zasadowej.²

Szczegółowe zestawienie działań niepożądanych według układów i częstości występowania

Działania niepożądane leku Zylena można sklasyfikować według układów narządów oraz częstości występowania. Kategorie częstości występowania określono jako: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1000), bardzo rzadko (<1/10 000) oraz częstość nieznana (nie można określić częstości na podstawie dostępnych danych).<sup data-drug="Zylena" data-section="Działania niepożądane" title="W poniższej tabeli przedstawiono objawy niepożądane i wyniki badań diagnostycznych ze zgłoszeń spontanicznych oraz obserwowane podczas badań klinicznych. W obrębie każdej grupy o określonej częstości występowania objawy niepożądane są wymienione zgodnie ze zmniejszającym się nasileniem. Częstości występowania określono następująco: bardzo często (≥1/10), często (≥ 1/100 do < 1/10), niezbyt często (≥ 1/1 000 do < 1/100), rzadko (≥ 1/10 000 do < 1/1 000), bardzo rzadko (3

Szczegółowy opis zaburzeń metabolicznych związanych z olanzapiną

Przyrost masy ciała

Jednym z najbardziej charakterystycznych działań niepożądanych olanzapiny jest istotny klinicznie przyrost masy ciała, który obserwowano we wszystkich wyjściowych kategoriach Indeksu Masy Ciała (BMI). Skala tego zjawiska zwiększa się wraz z czasem trwania terapii:⁴

• Po krótkim leczeniu (mediana trwania terapii 47 dni):
  • zwiększenie masy ciała ≥7% wartości wyjściowej – występuje bardzo często (22,2% pacjentów)
  • zwiększenie masy ciała ≥15% wartości wyjściowej – występuje często (4,2% pacjentów)
  • zwiększenie masy ciała ≥25% wartości wyjściowej – występuje niezbyt często (0,8% pacjentów)
• W przypadku długotrwałego stosowania produktu (przynajmniej 48 tygodni):
  • zwiększenie masy ciała ≥7% wartości wyjściowej – występuje bardzo często (64,4% pacjentów)
  • zwiększenie masy ciała ≥15% wartości wyjściowej – występuje bardzo często (31,7% pacjentów)
  • zwiększenie masy ciała ≥25% wartości wyjściowej – występuje bardzo często (12,3% pacjentów)

Zaburzenia lipidowe

Terapia olanzapiną wiąże się z ryzykiem zaburzeń gospodarki lipidowej. Średni wzrost stężenia lipidów na czczo (cholesterolu całkowitego, cholesterolu LDL i triglicerydów) jest większy u pacjentów, u których nie występowały zaburzenia przemiany lipidów przed rozpoczęciem leczenia.⁵

Zmiany stężenia cholesterolu całkowitego:

• Zwiększenie z wartości prawidłowych (<5,17 mmol/L) do dużych wartości (≥6,2 mmol/L) – występuje bardzo często
• Zmiany z wartości granicznych (≥5,17 do <6,2 mmol/L) do dużych wartości (≥6,2 mmol/L) – występują bardzo często

<sup data-drug="Zylena" data-section="Działania niepożądane" title="Obserwowane w przypadku zwiększenia początkowego stężenia mierzonego na czczo z wartości prawidłowych (< 5,17 mmol/L) do dużych wartości (≥ 6,2 mmol/L). Zmiany początkowego stężenia cholesterolu całkowitego na czczo z wartości granicznych (≥ 5,17 do 6

Zmiany stężenia triglicerydów:

• Zwiększenie z wartości prawidłowych (<1,69 mmol/L) do dużych wartości (≥2,26 mmol/L) – występuje bardzo często
• Zmiany z wartości granicznych (≥1,69 do <2,26 mmol/L) do dużych wartości (≥2,26 mmol/L) – występują bardzo często

<sup data-drug="Zylena" data-section="Działania niepożądane" title="Obserwowane w przypadku zwiększenia początkowego stężenia mierzonego na czczo z wartości prawidłowych (< 1,69 mmol/L) do dużych wartości (≥ 2,26 mmol/L). Zmiany stężenia triglicerydów mierzonego na czczo z wartości granicznych (≥ 1,69 do 7

Zaburzenia glikemii

Istotnym zaburzeniem metabolicznym związanym z przyjmowaniem olanzapiny są zaburzenia gospodarki węglowodanowej:

• Zwiększenie stężenia glukozy z wartości prawidłowych (<5,56 mmol/L) do dużych wartości (≥7 mmol/L) – występuje bardzo często
• Zmiany z wartości granicznych (≥5,56 do <7 mmol/L) do dużych wartości (≥7 mmol/L) – występują bardzo często

<sup data-drug="Zylena" data-section="Działania niepożądane" title="Obserwowano zwiększenie początkowych prawidłowych wartości mierzonych na czczo (< 5,56 mmol/L) do dużych wartości (≥ 7 mmol/L). Zmiany początkowego stężenia glukozy na czczo z wartości granicznych (≥ 5,56 do 8

Należy zwrócić szczególną uwagę na możliwość rozwoju lub nasilenia cukrzycy, która sporadycznie może być związana z kwasicą ketonową lub śpiączką, włącznie z przypadkami śmiertelnymi.⁹

Zaburzenia neurologiczne i pozapiramidowe

Olanzapina może powodować szereg zaburzeń ze strony układu nerwowego, w tym objawy pozapiramidowe. W badaniach klinicznych zaobserwowano, że częstość występowania parkinsonizmu i dystonii u pacjentów leczonych olanzapiną była liczbowo większa, jednak różnica ta nie była statystycznie istotna w porównaniu z grupą otrzymującą placebo.¹⁰

U pacjentów leczonych olanzapiną rzadziej stwierdzano parkinsonizm, akatyzję i dystonię niż u pacjentów leczonych stopniowo zwiększanymi dawkami haloperydolu. Ze względu na brak dokładnych informacji dotyczących wcześniejszego występowania u pacjentów ostrych lub przewlekłych ruchowych zaburzeń pozapiramidowych, nie można jednoznacznie stwierdzić, że olanzapina wywołuje mniej późnych dyskinez i/lub innych późnych zaburzeń pozapiramidowych.¹¹

Złośliwy zespół neuroleptyczny

Rzadkim, ale potencjalnie zagrażającym życiu powikłaniem leczenia olanzapiną jest złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN). Jest to stan nagły, wymagający natychmiastowej interwencji medycznej.¹²

Objawy odstawienia

W przypadku nagłego przerwania stosowania olanzapiny zgłaszano wystąpienie ostrych objawów odstawienia, takich jak: pocenie się, bezsenność, drżenie, lęk, nudności lub wymioty.¹³

Warto również zwrócić uwagę na ryzyko wystąpienia zespołu odstawienia u noworodków, których matki przyjmowały olanzapinę w okresie ciąży.¹⁴

Zaburzenia endokrynologiczne – hiperprolaktynemia

W badaniach klinicznych trwających do 12 tygodni, stężenie prolaktyny w osoczu przekroczyło górną granicę normy u około 30% pacjentów leczonych olanzapiną, u których stężenie prolaktyny na początku badania było w normie. U większości tych pacjentów zwiększenie stężenia prolaktyny było na ogół łagodne i nie przekraczało dwukrotnej górnej granicy normy.¹⁵

Kliniczne manifestacje hiperprolaktynemii mogą obejmować:

• U kobiet: brak miesiączki, powiększenie piersi, wydzielanie mleka poza okresem karmienia
• U mężczyzn: zaburzenia erekcji, zmniejszone libido, ginekomastia lub powiększenie piersi

¹⁶

Zaburzenia sercowo-naczyniowe

Istotnym ryzykiem związanym z terapią olanzapiną są zaburzenia sercowo-naczyniowe, które mogą mieć poważne konsekwencje kliniczne:

• Bradykardia i wydłużenie odstępu QTc – występują często
• Częstoskurcz komorowy, migotanie komór oraz nagła śmierć – występują rzadko
• Niedociśnienie ortostatyczne – występuje często
• Zakrzep z zatorami, w tym zator tętnicy płucnej oraz zakrzepica żył głębokich – występują rzadko

¹⁷

Zaburzenia funkcji wątroby

U pacjentów leczonych olanzapiną często obserwuje się przejściowe, bezobjawowe zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych (AlAT, AspAT), zwłaszcza w początkowej fazie leczenia. Rzadziej może wystąpić zapalenie wątroby, w tym wątrobowo-komórkowe i cholestatyczne uszkodzenie wątroby lub mieszana postać uszkodzenia wątroby.¹⁸

Rzadkie, ale poważne działania niepożądane

Wśród rzadkich, ale potencjalnie zagrażających życiu działań niepożądanych olanzapiny należy wymienić:

• Rozpad mięśni poprzecznie prążkowanych (rabdomioliza)
• Priapizm – przedłużająca się i bolesna erekcja wymagająca natychmiastowej interwencji medycznej
• Trombocytopenia – istotne zmniejszenie liczby płytek krwi, które może prowadzić do krwawień
• Reakcja polekowa z eozynofilią i objawami ogólnoustrojowymi (DRESS) – ciężka reakcja nadwrażliwości

¹⁹

Nieprawidłowości w badaniach diagnostycznych

Podczas terapii olanzapiną należy regularnie monitorować parametry biochemiczne ze względu na możliwość wystąpienia następujących nieprawidłowości:

• Zwiększenie stężenia prolaktyny w osoczu – występuje bardzo często
• Zwiększenie aktywności fosfatazy zasadowej, duża aktywność fosfokinazy kreatyninowej, duża aktywność gamma glutamylotransferazy, duże stężenie kwasu moczowego – występują często
• Zwiększenie całkowitego stężenia bilirubiny – występuje niezbyt często

²⁰

Podsumowanie kliniczne

Olanzapina, substancja czynna leku Zylena, ma złożony profil działań niepożądanych, który wymaga od lekarza regularnego monitorowania pacjenta w trakcie terapii. Szczególną uwagę należy zwrócić na zaburzenia metaboliczne (przyrost masy ciała, hiperlipidemia, hiperglikemia), zaburzenia sercowo-naczyniowe oraz możliwość wystąpienia objawów pozapiramidowych. Konieczne jest regularne wykonywanie badań laboratoryjnych, w tym oceny parametrów metabolicznych, oraz dokładna obserwacja kliniczna pacjenta.²¹