Właściwości farmakodynamiczne
Zylena 10 mg

Właściwości farmakodynamiczne leku Zylena (olanzapina)

Olanzapina należy do grupy farmakoterapeutycznej leków psycholeptycznych, podgrupy diazepiny, oksazepiny, tiazepiny i oksepiny, oznaczonej kodem ATC: N05AH03. Jest to substancja o złożonym mechanizmie działania, wykazująca właściwości przeciwpsychotyczne, przeciwmaniakalne oraz stabilizujące nastrój.¹

Profil receptorowy i mechanizm działania

Badania przedkliniczne wykazały, że olanzapina charakteryzuje się wysokim powinowactwem (Ki; <100 nM) do szerokiego spektrum receptorów, w tym:²

• Receptorów serotoninowych: 5HT2A/2C, 5HT3, 5HT6
• Receptorów dopaminowych: D1, D2, D3, D4, D5
• Cholinergicznych receptorów muskarynowych: M1-M5
• Receptorów α1-adrenergicznych
• Histaminowych receptorów H1

Przeprowadzone badania behawioralne na modelach zwierzęcych potwierdziły antagonistyczne działanie olanzapiny wobec receptorów serotoninowych, dopaminowych i cholinergicznych, co jest zgodne z profilem wiązania do receptorów określonym w warunkach laboratoryjnych.³

Szczególnie istotna dla mechanizmu działania olanzapiny jest obserwacja, że lek ten wykazuje większe powinowactwo do receptorów serotoninowych 5HT2 niż do receptorów dopaminowych D2, zarówno w badaniach in vitro, jak i in vivo.⁴ Ta cecha odróżnia olanzapinę od klasycznych neuroleptyków i może przyczyniać się do jej korzystnego profilu klinicznego.

Wpływ na układy neuronalne

Badania elektrofizjologiczne ujawniły, że olanzapina selektywnie zmniejsza pobudzającą aktywność neuronów dopaminergicznych w układzie mezolimbicznym (A10), przy jednoczesnym minimalnym wpływie na drogi w prążkowiu (A9), które są odpowiedzialne za kontrolę funkcji motorycznych.⁵ Taki profil działania może wyjaśniać skuteczność przeciwpsychotyczną przy jednoczesnym mniejszym ryzyku wywoływania objawów pozapiramidowych w porównaniu z klasycznymi neuroleptykami.

W testach przedklinicznych olanzapina wykazywała działanie przeciwpsychotyczne już w dawkach niższych niż te, które powodują katalepsję – efekt wskazujący na występowanie działań niepożądanych związanych z aktywnością motoryczną.⁶ Ponadto, w odróżnieniu od innych leków przeciwpsychotycznych, olanzapina zwiększa odpowiedź w testach oceniających działanie przeciwlękowe (anksjolityczne).⁷

Skuteczność kliniczna

Schizofrenia

Skuteczność olanzapiny w leczeniu schizofrenii została potwierdzona w szeroko zakrojonych badaniach klinicznych. W dwóch z dwóch badań kontrolowanych placebo oraz w dwóch z trzech badań porównawczych z innym lekiem, obejmujących łącznie 2900 pacjentów ze schizofrenią z objawami pozytywnymi i negatywnymi, leczenie olanzapiną przynosiło statystycznie istotną większą poprawę zarówno w zakresie objawów pozytywnych, jak i negatywnych.⁸

W międzynarodowym badaniu porównawczym z zastosowaniem podwójnie ślepej próby, które objęło 1481 pacjentów z diagnozą schizofrenii, zaburzeń schizoafektywnych i pokrewnych, ze współwystępującymi objawami depresyjnymi (średnie wartości 16,6 w Skali Depresji Montgomery-Asberg), prospektywna analiza zmiany poziomu nastroju wykazała statystycznie znaczącą przewagę olanzapiny (-6,0 punktów) nad haloperydolem (-3,1 punktów) w poprawie nastroju (p=0,001).⁹

Choroba afektywna dwubiegunowa

Olanzapina wykazuje również skuteczność w leczeniu zaburzeń afektywnych dwubiegunowych. U pacjentów z rozpoznaniem manii lub epizodu mieszanego w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej, po trzech tygodniach leczenia olanzapina była skuteczniejsza niż placebo i walproinian sodu w redukcji objawów maniakalnych.¹⁰

Skuteczność olanzapiny okazała się być porównywalna z haloperydolem, biorąc pod uwagę odsetek pacjentów osiągających remisję objawów manii i depresji po 6 i 12 tygodniach leczenia.¹¹

Terapia skojarzona w chorobie afektywnej dwubiegunowej

W badaniu u pacjentów leczonych litem lub walproinianem przez co najmniej 2 tygodnie, dodanie olanzapiny w dawce 10 mg (w terapii skojarzonej z litem lub walproinianem) prowadziło do większej redukcji objawów manii niż monoterapia litem lub walproinianem po 6 tygodniach.¹²

Zapobieganie nawrotom w chorobie afektywnej dwubiegunowej

Przeprowadzono również badania oceniające skuteczność olanzapiny w zapobieganiu nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej:

1. W 12-miesięcznym badaniu u pacjentów z epizodem manii, którzy osiągnęli remisję po olanzapinie i zostali następnie losowo przydzieleni do grupy otrzymującej placebo lub kontynuującej leczenie olanzapiną, wykazano statystycznie istotną przewagę olanzapiny nad placebo w głównym punkcie końcowym, którym był nawrót choroby dwubiegunowej. Wykazano również istotną statystycznie przewagę olanzapiny w zapobieganiu zarówno nawrotom manii, jak i depresji.¹³
2. W innym 12-miesięcznym badaniu u pacjentów z epizodem manii, którzy osiągnęli remisję po terapii skojarzonej olanzapiną i litem, a następnie zostali zrandomizowani do monoterapii olanzapiną lub litem, nie wykazano statystycznie istotnej niższości olanzapiny w stosunku do litu pod względem zapobiegania nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej (olanzapina 30,0%, lit 38,3%; p=0,055).¹⁴
3. W 18-miesięcznym badaniu u pacjentów z epizodem manii lub epizodem mieszanym, u których uzyskano stabilizację po leczeniu skojarzonym olanzapiną z lekiem stabilizującym nastrój (lit lub walproinian), długotrwałe stosowanie olanzapiny w skojarzeniu z litem lub walproinianem nie wykazało statystycznie istotnej przewagi nad monoterapią litem lub walproinianem w opóźnianiu nawrotów choroby afektywnej dwubiegunowej, definiowanych zgodnie z kryteriami objawowymi.¹⁵

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Dane dotyczące skuteczności olanzapiny u młodzieży (w wieku 13-17 lat) są ograniczone do krótkotrwałych badań w leczeniu schizofrenii (6 tygodni) i manii związanej z chorobą afektywną dwubiegunową (3 tygodnie), przeprowadzonych u mniej niż 200 pacjentów.¹⁶

W tych badaniach olanzapinę stosowano w zmiennej dawce początkowej od 2,5 do 20 mg na dobę. Wprawdzie wykazano skuteczność leku, jednak zaobserwowano istotne różnice w profilu bezpieczeństwa w porównaniu z populacją dorosłych. Podczas leczenia młodzieży olanzapiną odnotowano istotnie większe zwiększenie masy ciała niż u dorosłych.¹⁷

Również wielkość zmian parametrów metabolicznych, takich jak stężenie cholesterolu całkowitego na czczo, cholesterolu LDL, triglicerydów, a także stężenia prolaktyny była większa u młodzieży w porównaniu z osobami dorosłymi.¹⁸

Brakuje danych z kontrolowanych badań dotyczących utrzymywania się efektów terapeutycznych oraz długoterminowego bezpieczeństwa stosowania olanzapiny w tej grupie wiekowej. Informacje na temat bezpieczeństwa długotrwałego stosowania olanzapiny u młodzieży pochodzą głównie z otwartych, niekontrolowanych badań klinicznych.¹⁹