Właściwości farmakokinetyczne
Vancomycin-MIP 500 500 mg

Właściwości farmakokinetyczne wankomycyny

Wankomycyna (Vancomycin-MIP 500, 500 mg, proszek do sporządzania roztworu do infuzji i roztworu doustnego) wykazuje specyficzne właściwości farmakokinetyczne, które determinują jej zachowanie w organizmie po podaniu. Poniżej przedstawiono szczegółową charakterystykę procesów farmakokinetycznych tego antybiotyku.

Wchłanianie

W terapii zakażeń ogólnoustrojowych wankomycyna jest podawana wyłącznie drogą dożylną. Dożylna infuzja 1 g wankomycyny (15 mg/kg mc.) trwająca 60 minut u pacjentów z prawidłową funkcją nerek prowadzi do osiągnięcia charakterystycznych stężeń w osoczu: 50-60 mg/l bezpośrednio po podaniu, 20-25 mg/l po 2 godzinach oraz 5-10 mg/l po 10 godzinach od zakończenia infuzji. Stężenia osiągane w osoczu przy podawaniu wielokrotnym są porównywalne do tych po podaniu pojedynczej dawki.¹

Przy podaniu doustnym wankomycyna zwykle nie wchłania się do krwiobiegu. Jednak u pacjentów z rzekomobłoniastym zapaleniem jelita grubego może dochodzić do absorpcji leku do krwi, co w przypadku współistniejących zaburzeń czynności nerek może prowadzić do kumulacji wankomycyny w organizmie.²

Dystrybucja

Objętość dystrybucji wankomycyny wynosi około 60 l/1,73 m² powierzchni ciała. Przy stężeniach w surowicy wynoszących od 10 mg/l do 100 mg/l, lek wiąże się z białkami osocza w stopniu 30-55%, co zostało określone metodą ultrafiltracji.³

Wankomycyna charakteryzuje się zdolnością do łatwego przenikania przez łożysko, docierając do krwi pępowinowej. Natomiast w przypadku niezapalnych opon mózgowo-rdzeniowych przenika przez barierę krew-mózg jedynie w niewielkim stopniu.⁴

Metabolizm

Wankomycyna jest metabolizowana w organizmie w bardzo niewielkim stopniu. Po podaniu pozajelitowym jest wydalana prawie wyłącznie w postaci mikrobiologicznie czynnej (około 75-90% w ciągu 24 godzin), głównie na drodze filtracji kłębuszkowej przez nerki.⁵

Eliminacja

U pacjentów z prawidłową czynnością nerek okres półtrwania w fazie eliminacji wynosi 4-6 godzin, natomiast u dzieci jest krótszy i wynosi 2,2-3 godziny. Klirens osoczowy wankomycyny osiąga wartość około 0,058 l/kg mc. na godzinę, zaś klirens nerkowy około 0,048 l/kg mc. na godzinę. W ciągu pierwszych 24 godzin około 80% podanej dawki jest wydalane z moczem w procesie filtracji kłębuszkowej.⁶

U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek eliminacja wankomycyny jest znacząco opóźniona. U osób bez czynności nerek średni okres półtrwania wydłuża się do 7,5 dnia. Ze względu na ototoksyczne właściwości wankomycyny, w takich przypadkach zalecane jest ścisłe monitorowanie stężenia leku w osoczu.⁷

Wydalanie wankomycyny z żółcią jest nieznaczne i stanowi mniej niż 5% podanej dawki.⁸

Standardowe metody dializacyjne, takie jak hemodializa czy dializa otrzewnowa, nie usuwają wankomycyny w istotnym stopniu. Istnieją jednak doniesienia o zwiększeniu klirensu wankomycyny podczas hemoperfuzji i hemofiltracji.⁹

Po doustnym podaniu wankomycyny jedynie niewielka część dawki jest odzyskiwana w moczu. Natomiast w stolcu stwierdza się wysokie stężenia leku – powyżej 3100 mg/kg przy dawkach 2 g/dobę.¹⁰

Liniowa farmakokinetyka

Farmakokinetyka wankomycyny wykazuje charakter liniowy – stężenia leku w osoczu rosną proporcjonalnie do zwiększenia podawanej dawki. Stężenia osiągane przy podawaniu wielokrotnym są zbliżone do tych obserwowanych po podaniu jednorazowym.¹¹

Farmakokinetyka w szczególnych grupach pacjentów

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

Ponieważ wankomycyna jest eliminowana głównie poprzez filtrację kłębuszkową, zaburzenia czynności nerek istotnie wpływają na jej farmakokinetykę. U pacjentów z upośledzoną funkcją nerek obserwuje się wydłużenie końcowego okresu półtrwania w fazie eliminacji oraz zmniejszenie klirensu całkowitego. W takich przypadkach konieczne jest odpowiednie dostosowanie dawki na podstawie szczegółowych zaleceń dotyczących dawkowania.¹²

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

Zaburzenia czynności wątroby nie wpływają na parametry farmakokinetyczne wankomycyny.¹³

Kobiety w ciąży

U kobiet w ciąży może zaistnieć konieczność znacznego zwiększenia dawek wankomycyny w celu osiągnięcia terapeutycznych stężeń w surowicy krwi.¹⁴

Pacjenci z nadwagą

U pacjentów z nadwagą obserwuje się zmiany w dystrybucji wankomycyny, co wynika z:

• zwiększenia objętości dystrybucji
• zwiększenia klirensu nerkowego
• zmian w wiązaniu z białkami osocza

W konsekwencji, w tej grupie pacjentów stężenia wankomycyny w surowicy są często wyższe niż spodziewane u zdrowych dorosłych mężczyzn.¹⁵

Dzieci i młodzież

Farmakokinetyka wankomycyny u dzieci charakteryzuje się znaczną zmiennością międzyosobniczą, szczególnie wyraźną u wcześniaków i noworodków urodzonych o czasie. U noworodków po dożylnym podaniu wankomycyny obserwuje się następujące parametry farmakokinetyczne:¹⁶

U noworodków okres półtrwania wankomycyny (3,5-10 godzin) jest wyraźnie dłuższy niż u dorosłych pacjentów, co wynika z zazwyczaj mniejszych wartości klirensu w tej grupie wiekowej.¹⁷

U niemowląt i starszych dzieci objętość dystrybucji waha się w zakresie 0,26-1,05 l/kg, natomiast klirens wykazuje wartości od 0,33 do 1,87 ml/kg/min.¹⁸