Właściwości farmakodynamiczne tramadolu

Tramadol jest opioidowym lekiem przeciwbólowym o działaniu ośrodkowym, należącym do grupy farmakoterapeutycznej: Leki przeciwbólowe, inne opioidy (kod ATC: N02AX02). Jego działanie przeciwbólowe opiera się na złożonych mechanizmach, które wyróżniają go spośród klasycznych opioidów i determinują jego profil kliniczny.¹

Podstawowe mechanizmy działania

Tramadol charakteryzuje się podwójnym mechanizmem działania. Jest czystym, nieselektywnym agonistą receptorów opioidowych µ, δ i κ, przy czym wykazuje szczególne powinowactwo do receptora μ. Oprócz bezpośredniego działania na receptory opioidowe, tramadol wykazuje dodatkowe mechanizmy przeciwbólowe poprzez hamowanie neuronalnego wychwytu zwrotnego noradrenaliny oraz nasilenie uwalniania serotoniny w ośrodkowym układzie nerwowym.²

Porównanie z klasycznymi opioidami

W przeciwieństwie do morfiny, tramadol stosowany w zalecanym zakresie dawek wykazuje kilka istotnych różnic klinicznych:

• Nie hamuje czynności układu oddechowego – brak depresji oddechowej w dawkach terapeutycznych, co zwiększa bezpieczeństwo stosowania³
• Ma mniejszy wpływ na motorykę przewodu pokarmowego – rzadsze występowanie zaparć typowych dla klasycznych opioidów⁴
• Wywiera zazwyczaj niewielki wpływ na układ krążenia – bezpieczniejszy profil hemodynamiczny⁵

Tramadol wykazuje również działanie przeciwkaszlowe, podobnie jak inne opioidy.⁶

Siła działania przeciwbólowego

Potencjał analgetyczny tramadolu w porównaniu do klasycznych opioidów jest stosunkowo niższy. Siła działania tramadolu określana jest na poziomie od 1/10 (jednej dziesiątej) do 1/6 (jednej szóstej) siły działania morfiny. Ten niższy potencjał analgetyczny kompensowany jest jednak lepszym profilem bezpieczeństwa w zakresie depresji oddechowej i wpływu na motorykę przewodu pokarmowego.⁷

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Skuteczność i bezpieczeństwo tramadolu w populacji pediatrycznej zostały potwierdzone w licznych badaniach klinicznych. Przeprowadzone badania objęły ponad 2000 pacjentów pediatrycznych w szerokim przedziale wiekowym od noworodków do 17 lat, którym podawano tramadol zarówno drogą dojelitową, jak i pozajelitową.⁸

Wskazania w badaniach pediatrycznych

Wskazania do leczenia bólu w populacji pediatrycznej, w których stosowano tramadol, obejmowały:

• Ból pooperacyjny – głównie ból po zabiegach brzusznych
• Ból stomatologiczny – szczególnie po chirurgicznej ekstrakcji zęba
• Ból pourazowy – związany ze złamaniami, oparzeniami i innymi urazami
• Inne stany bólowe wymagające analgezji przez co najmniej 7 dni

Powyższe wskazania stanowiły podstawę oceny skuteczności i bezpieczeństwa tramadolu w populacji pediatrycznej.⁹

Dawkowanie i skuteczność u dzieci

W badaniach klinicznych stosowano następujące schematy dawkowania tramadolu w populacji pediatrycznej:

• Dawki pojedyncze do 2 mg/kg masy ciała
• Dawki wielokrotne do 8 mg/kg masy ciała na dobę (z ograniczeniem do maksymalnie 400 mg na dobę)

Przy powyższych schematach dawkowania, skuteczność przeciwbólowa tramadolu okazała się:

• Lepsza niż placebo – potwierdzając rzeczywistą skuteczność analgetyczną leku
• Lepsza lub równoważna w porównaniu do innych leków przeciwbólowych takich jak: paracetamol, nalbufina, petydyna czy niskie dawki morfiny

Wyniki te jednoznacznie potwierdzają skuteczność analgetyczną tramadolu w populacji pediatrycznej.¹⁰

Bezpieczeństwo u dzieci

Profil bezpieczeństwa tramadolu w populacji pediatrycznej wykazuje pewne różnice w zależności od wieku pacjentów. U dzieci powyżej 1 roku życia profil bezpieczeństwa tramadolu jest podobny do profilu obserwowanego u dorosłych pacjentów. Oznacza to, że rodzaj, nasilenie i częstość działań niepożądanych nie różnią się istotnie pomiędzy tymi grupami wiekowymi, gdy tramadol stosowany jest zgodnie z zaleceniami.¹¹