Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania leku Symformin XR

Stosowanie metforminy chlorowodorku w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu Symformin XR (500 mg, 750 mg, 1000 mg) wymaga szczególnej uwagi lekarza przepisującego lek oraz odpowiedniego monitorowania pacjenta ze względu na szereg istotnych zagrożeń i koniecznych środków ostrożności. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące najważniejszych aspektów bezpiecznego stosowania leku.¹

Kwasica mleczanowa – rzadkie, ale potencjalnie zagrażające życiu powikłanie

Kwasica mleczanowa stanowi bardzo rzadkie, jednak potencjalnie zagrażające życiu powikłanie metaboliczne, które może wystąpić podczas terapii metforminą. Najczęściej pojawia się w przypadkach ostrego pogorszenia czynności nerek, chorób układu krążenia, chorób układu oddechowego lub posocznicy. Mechanizm tego powikłania wiąże się z kumulacją metforminy w organizmie na skutek upośledzonej eliminacji leku przez nerki.²

Zidentyfikowano następujące czynniki ryzyka rozwoju kwasicy mleczanowej u pacjentów stosujących metforminę:

• Odwodnienie (ciężka biegunka, nasilone wymioty, gorączka lub zmniejszona podaż płynów) – w takich przypadkach należy tymczasowo wstrzymać stosowanie metforminy i skierować pacjenta do lekarza³
• Jednoczesne stosowanie leków potencjalnie zaburzających czynność nerek (leki przeciwnadciśnieniowe, moczopędne, niesteroidowe leki przeciwzapalne – NLPZ)⁴
• Nadmierne spożycie alkoholu
• Niewydolność wątroby
• Źle kontrolowana cukrzyca
• Stany związane z ketozą
• Długotrwałe głodzenie
• Stany związane z niedotlenieniem tkanek
• Równoczesne stosowanie leków mogących indukować kwasicę mleczanową⁵

Objawy kwasicy mleczanowej i postępowanie

Niezbędne jest poinformowanie pacjentów oraz ich opiekunów o ryzyku wystąpienia kwasicy mleczanowej oraz o charakterystycznych objawach tego powikłania, które obejmują:

• Duszność kwasiczą (zaburzenia oddychania związane z kompensacją kwasicy)
• Ból brzucha
• Skurcze mięśni
• Astenię (osłabienie)
• Hipotermię (obniżenie temperatury ciała)
• Śpiączkę w przypadku progresji stanu⁶

W przypadku wystąpienia objawów sugerujących kwasicę mleczanową pacjent powinien natychmiast odstawić metforminę i szukać pilnej pomocy medycznej. Diagnostyka laboratoryjna wykazuje w takich przypadkach:

• Obniżenie pH krwi poniżej 7,35
• Zwiększenie stężenia mleczanów w osoczu powyżej 5 mmol/l
• Zwiększenie luki anionowej
• Zwiększenie stosunku mleczanów do pirogronianówMonitorowanie czynności nerek

  Ze względu na kluczową rolę nerek w eliminacji metforminy, konieczne jest systematyczne monitorowanie czynności nerek u pacjentów stosujących lek Symformin XR:

  1. Wartość GFR (wskaźnik przesączania kłębuszkowego) powinna być oznaczona przed rozpoczęciem leczenia metforminą
  2. W trakcie terapii GFR należy oceniać w regularnych odstępach czasu
  3. Metformina jest przeciwwskazana u pacjentów z GFR poniżej 30 ml/min
  4. Lek należy tymczasowo odstawić w przypadku wystąpienia stanów wpływających na czynność nerek⁸

  Stosowanie u pacjentów z niewydolnością serca

  Stosowanie metforminy u pacjentów z niewydolnością serca wymaga szczególnych środków ostrożności ze względu na zwiększone ryzyko niedotlenienia i wtórnej niewydolności nerek:

  • Metformina może być stosowana wyłącznie u pacjentów ze stabilną, przewlekłą niewydolnością serca
  • Konieczne jest regularne monitorowanie czynności serca oraz funkcji nerek
  • Metformina jest bezwzględnie przeciwwskazana u pacjentów z ostrą i niestabilną niewydolnością serca⁹

  Stosowanie metforminy przy badaniach obrazowych z użyciem jodowych środków kontrastowych

  Donaczyniowe podanie jodowych środków kontrastowych podczas badań obrazowych może prowadzić do nefropatii kontrastowej, która zwiększa ryzyko kumulacji metforminy i rozwoju kwasicy mleczanowej. W związku z tym:

  1. Należy przerwać podawanie metforminy przed badaniem lub na czas badania obrazowego z użyciem środków kontrastowych zawierających jod
  2. Nie należy stosować metforminy przez co najmniej 48 godzin po badaniu
  3. Wznowienie terapii metforminą możliwe jest dopiero po ponownej ocenie funkcji nerek i potwierdzeniu, że jest ona stabilna¹⁰

  Stosowanie metforminy przy zabiegach chirurgicznych

  W przypadku planowych zabiegów chirurgicznych konieczne jest odpowiednie postępowanie z terapią metforminą:

  1. Podawanie metforminy musi zostać przerwane przed zabiegiem chirurgicznym w znieczuleniu ogólnym, podpajęczynówkowym lub zewnątrzoponowym
  2. Leczenie można wznowić najwcześniej po 48 godzinach od zakończenia zabiegu
  3. Dodatkowym warunkiem wznowienia terapii jest prawidłowe odżywianie doustne
  4. Przed ponownym włączeniem metforminy konieczna jest ocena czynności nerek i potwierdzenie jej stabilności¹¹

  Dodatkowe ostrzeżenia i środki ostrożności

  Podczas leczenia preparatem Symformin XR należy również uwzględnić następujące kwestie:

  • Wszyscy pacjenci powinni przestrzegać zaleconej diety z regularnym przyjmowaniem węglowodanów w ciągu dnia
  • Pacjenci z nadwagą powinni stosować dietę niskokaloryczną
  • Należy regularnie wykonywać kontrolne badania laboratoryjne typowe dla cukrzycy¹²
  • Chociaż metformina nie wywołuje hipoglikemii, zaleca się szczególną ostrożność przy jej stosowaniu w skojarzeniu z insuliną lub innymi doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi (takimi jak pochodne sulfonylomocznika czy meglitynidy)¹³

  Monitorowanie stężenia witaminy B12

  Długotrwałe stosowanie metforminy może prowadzić do zmniejszenia stężenia witaminy B12 w surowicy. Ryzyko niedoboru wzrasta wraz z:

  • Zwiększeniem dawki metforminy
  • Wydłużeniem czasu trwania leczenia
  • Występowaniem u pacjenta czynników ryzyka niedoboru witaminy B12¹⁴

  W przypadku podejrzenia niedoboru witaminy B12 (np. przy objawach niedokrwistości lub neuropatii) zaleca się monitorowanie jej stężenia w surowicy. Okresowe monitorowanie jest wskazane szczególnie u pacjentów z czynnikami ryzyka niedoboru tej witaminy.

  Terapię metforminą należy kontynuować, o ile jest dobrze tolerowana i nie występują przeciwwskazania. W przypadku stwierdzenia niedoboru witaminy B12 należy zastosować odpowiednie leczenie uzupełniające zgodnie z aktualnymi wytycznymi klinicznymi.¹⁵

  Informacja dla pacjenta dotycząca postaci farmaceutycznej

  Ze względu na specyfikę tabletek o przedłużonym uwalnianiu, należy poinformować pacjenta, że resztki tabletki mogą być widoczne w stolcu, co jest zjawiskiem normalnym i nie wpływa na skuteczność leczenia.¹⁶