Właściwości farmakodynamiczne
Rivahib 10 mg

Właściwości farmakodynamiczne

Rywaroksaban, substancja czynna leku Varodoax, należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako substancje przeciwzakrzepowe, a dokładniej bezpośrednie inhibitory czynnika Xa. W klasyfikacji ATC oznaczony jest kodem B01AF01. Jest to związek o istotnym znaczeniu w terapii przeciwzakrzepowej, charakteryzujący się specyficznym mechanizmem działania oraz szeregiem właściwości farmakodynamicznych, które determinują jego zastosowanie kliniczne.¹

Mechanizm działania

Rywaroksaban działa jako wysoce wybiórczy inhibitor czynnika Xa, posiadając bardzo dobrą biodostępność po podaniu doustnym. Jego selektywność w stosunku do czynnika Xa ma kluczowe znaczenie dla skuteczności terapeutycznej. Poprzez hamowanie aktywności czynnika Xa, rywaroksaban skutecznie przerywa zarówno wewnątrz- jak i zewnątrzpochodną drogę kaskady krzepnięcia krwi. Ten mechanizm prowadzi do zahamowania dwóch istotnych procesów hemostazy: wytwarzania trombiny oraz powstawania zakrzepu. Istotne jest to, że rywaroksaban nie wykazuje bezpośredniego działania hamującego na trombinę (aktywowany czynnik II), a badania nie wykazały, aby wpływał bezpośrednio na funkcję płytek krwi.²

Działanie farmakodynamiczne

Badania farmakodynamiczne u ludzi wykazały, że rywaroksaban hamuje aktywność czynnika Xa w sposób zależny od dawki. Ta zależność jest ściśle skorelowana z jego stężeniem w osoczu, co ma znaczenie dla przewidywalności efektu terapeutycznego. Rywaroksaban wpływa na czas protrombinowy (PT) również w sposób zależny od dawki. Przy wykorzystaniu odczynnika Neoplastin do oznaczania PT, wykazano silną korelację między wynikami testu a stężeniem substancji czynnej w osoczu krwi, osiągając współczynnik korelacji r na poziomie 0,98. Należy podkreślić, że wyniki mogą różnić się przy zastosowaniu innych odczynników, dlatego zaleca się podawanie wartości PT w sekundach.³

Ważnym aspektem w interpretacji wyników badań jest fakt, że Międzynarodowy Współczynnik Znormalizowany (INR) został skalibrowany i zwalidowany wyłącznie dla pochodnych kumaryny i nie powinien być stosowany do oceny działania innych leków przeciwzakrzepowych, w tym rywaroksabanu. U pacjentów poddawanych dużym zabiegom ortopedycznym zaobserwowano charakterystyczne wartości PT (z użyciem odczynnika Neoplastin). W czasie od 2 do 4 godzin po przyjęciu tabletki rywaroksabanu (okres maksymalnego efektu działania) dla 5/95 percentyli wartości PT stwierdzono wyniki w zakresie od 13 do 25 sekund, przy wyjściowych wartościach przed operacją wynoszących od 12 do 15 sekund.⁴

Odwracanie działań farmakodynamicznych

Przeprowadzono specjalistyczne farmakologiczne badanie kliniczne oceniające możliwość odwracania farmakodynamicznego działania rywaroksabanu. Badanie zostało przeprowadzone u zdrowych osób dorosłych (n=22) i obejmowało ocenę działania jednokrotnych dawek (50 j.m./kg) dwóch różnych rodzajów koncentratów czynników zespołu protrombiny (PCC):

• Trójczynnikowego PCC (zawierającego czynniki II, IX i X) – który skracał średnie wartości PT (mierzone przy użyciu odczynnika Neoplastin) o około 1,0 sekundę w ciągu 30 minut
• Czteroczynnikowego PCC (zawierającego czynniki II, VII, IX i X) – który wykazywał silniejsze działanie, skracając PT o około 3,5 sekundy

Interesujące jest to, że mimo mniejszego wpływu na wartości PT, trójczynnikowy PCC wykazywał silniejsze i szybsze działanie w zakresie odwracania zmian w endogennym wytwarzaniu trombiny w porównaniu z czteroczynnikowym PCC. Obserwacja ta ma istotne znaczenie kliniczne w sytuacjach, gdy konieczne jest szybkie odwrócenie działania przeciwzakrzepowego rywaroksabanu.⁵

Inne parametry krzepnięcia

Poza wpływem na PT, rywaroksaban wydłuża również inne parametry krzepnięcia:

• Czas częściowej tromboplastyny po aktywacji (APTT) – ulega wydłużeniu w sposób zależny od dawki rywaroksabanu
• HepTest – również wykazuje wydłużenie zależne od dawki

Pomimo wpływu na powyższe parametry, nie zaleca się rutynowego stosowania tych badań do oceny działania farmakodynamicznego rywaroksabanu w codziennej praktyce klinicznej. Co istotne, nie ma potrzeby regularnego monitorowania parametrów układu krzepnięcia podczas standardowego leczenia rywaroksabanem. Jednocześnie, w przypadkach szczególnych wskazań klinicznych, istnieje możliwość określenia stężenia rywaroksabanu przy użyciu skalibrowanego ilościowego testu anty-Xa.⁶