Działania niepożądane leku Ranofren (olanzapina)

Olanzapina jest substancją powszechnie stosowaną w leczeniu psychiatrycznym, która jak każdy lek może powodować szereg działań niepożądanych, wymagających szczególnej uwagi ze strony lekarzy prowadzących terapię. Poniżej przedstawiono kompleksową analizę profilu bezpieczeństwa olanzapiny w postaci tabletek 5 mg, bazując na danych z badań klinicznych oraz zgłoszeń spontanicznych.¹

Profil bezpieczeństwa – podsumowanie

W badaniach klinicznych obserwowano liczne działania niepożądane, które występowały u co najmniej 1 na 100 pacjentów przyjmujących olanzapinę. Do najczęściej zgłaszanych należą zaburzenia metaboliczne (zwiększenie masy ciała, podwyższone parametry lipidowe), hematologiczne (eozynofilia, leukopenia, neutropenia), neurologiczne (senność, zawroty głowy, akatyzja, parkinsonizm, dyskineza) oraz inne reakcje, takie jak objawy przeciwcholinergiczne, przejściowe zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych oraz objawy ogólnoustrojowe.²

Działania niepożądane wg układów i narządów

Poniżej przedstawiono szczegółowy wykaz działań niepożądanych z podziałem na układy oraz częstość występowania, zgodnie z danymi klinicznymi i obserwacjami po wprowadzeniu leku do obrotu.³

Szczegółowe informacje o zaburzeniach metabolicznych

Podczas leczenia olanzapiną obserwowano istotne klinicznie zwiększenie masy ciała we wszystkich wyjściowych kategoriach wskaźnika BMI. Po krótkotrwałym leczeniu (mediana 47 dni) zwiększenie masy ciała o ≥7% występowało bardzo często (22,2%), o ≥15% często (4,2%), a o ≥25% niezbyt często (0,8%). Podczas długotrwałego stosowania leku (≥48 tygodni) zwiększenie masy ciała o ≥7%, ≥15% i ≥25% występowało bardzo często (odpowiednio u 64,4%, 31,7% i 12,3% pacjentów).⁴

Istotne zmiany obserwowano również w profilu lipidowym pacjentów:

• Zwiększenie stężenia cholesterolu całkowitego z wartości prawidłowych (<5,17 mmol/L) do wysokich (≥6,2 mmol/L) oraz zmiana z wartości granicznych do wysokich występowały bardzo często.<sup data-drug="Ranofren" data-section="Działania niepożądane" title="Obserwowane w przypadku zwiększenia początkowego stężenia mierzonego na czczo z wartości prawidłowych (<5,17 mmol/L) do dużych wartości (≥6,2 mmol/L). Zmiany początkowego stężenia cholesterolu całkowitego na czczo z wartości granicznych (≥5,17 do 5
• Zwiększenie stężenia glukozy na czczo z wartości prawidłowych (<5,56 mmol/L) do wysokich (≥7 mmol/L) oraz zmiana z wartości granicznych do wysokich występowały bardzo często.<sup data-drug="Ranofren" data-section="Działania niepożądane" title="Obserwowano zwiększenie początkowych prawidłowych wartości mierzonych na czczo (<5,56 mmol/L) do dużych wartości (≥7 mmol/L). Zmiany początkowego stężenia glukozy na czczo z wartości granicznych (≥5,56 do 6
• Zwiększenie stężenia triglicerydów z wartości prawidłowych (<1,69 mmol/L) do wysokich (≥2,26 mmol/L) oraz zmiana z wartości granicznych do wysokich występowały bardzo często.<sup data-drug="Ranofren" data-section="Działania niepożądane" title="Obserwowane w przypadku zwiększenia początkowego stężenia mierzonego na czczo z wartości prawidłowych (<1,69 mmol/L) do dużych wartości (≥2,26 mmol/L). Zmiany stężenia triglicerydów mierzonego na czczo z wartości granicznych (≥1,69 do 7

W badaniach długoterminowych (≥48 tygodni) odsetek pacjentów z klinicznie istotnymi zmianami w zakresie masy ciała, glukozy, cholesterolu całkowitego oraz triglicerydów wzrastał z czasem. U dorosłych pacjentów po 9-12 miesiącach leczenia, tempo wzrostu średniego stężenia glukozy we krwi zmniejszało się po około 6 miesiącach.⁸

Zaburzenia pozapiramidowe

W badaniach klinicznych częstość występowania parkinsonizmu i dystonii u pacjentów leczonych olanzapiną była liczbowo większa, ale nie była statystycznie istotna w porównaniu z grupą otrzymującą placebo. U pacjentów leczonych olanzapiną rzadziej stwierdzano parkinsonizm, akatyzję i dystonię niż u pacjentów leczonych stopniowo zwiększanymi dawkami haloperydolu.⁹

Brak dokładnych informacji dotyczących wcześniejszego występowania zaburzeń pozapiramidowych u badanych pacjentów uniemożliwia jednoznaczne stwierdzenie, że olanzapina wykazuje mniejsze ryzyko wywoływania późnych dyskinez i/lub innych późnych zaburzeń pozapiramidowych niż inne leki przeciwpsychotyczne.¹⁰

Objawy odstawienia

W przypadku nagłego przerwania stosowania olanzapiny zgłaszano wystąpienie ostrych objawów odstawiennych, takich jak pocenie się, bezsenność, drżenie, lęk, nudności lub wymioty.¹¹

Hiperprolaktynemia

W badaniach klinicznych trwających do 12 tygodni, stężenie prolaktyny w osoczu przekroczyło górną granicę normy u około 30% pacjentów leczonych olanzapiną, u których stężenie prolaktyny na początku badania było w normie. U większości pacjentów zwiększenie stężenia prolaktyny było na ogół łagodne i nie przekraczało dwukrotnej górnej granicy normy.¹²

Informacje o działaniach niepożądanych w szczególnych grupach pacjentów

Pacjenci w podeszłym wieku

W badaniach klinicznych z udziałem pacjentów w podeszłym wieku z rozpoznaniem otępienia obserwowano zwiększoną częstość występowania zgonów oraz niepożądanych zdarzeń naczyniowo-mózgowych u pacjentów przyjmujących olanzapinę w porównaniu z grupą placebo. Bardzo częstymi działaniami niepożądanymi w tej grupie pacjentów były: nieprawidłowy chód i upadki. Często obserwowano zapalenie płuc, podwyższoną temperaturę ciała, letarg, rumień, omamy wzrokowe i nietrzymanie moczu.¹³

Pacjenci z chorobą Parkinsona

W trakcie badań klinicznych u pacjentów z chorobą Parkinsona, u których wystąpiła psychoza polekowa (po agonistach dopaminy), bardzo często stwierdzano nasilenie objawów parkinsonizmu i omamy. Występowały one częściej w porównaniu z placebo.¹⁴

Pacjenci z chorobą afektywną dwubiegunową

W jednym badaniu klinicznym z udziałem pacjentów z rozpoznaniem epizodu manii w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej, skojarzone stosowanie olanzapiny z walproinianem wywołało neutropenię u 4,1% osób. Potencjalnym czynnikiem wpływającym na jej wystąpienie mogło być duże stężenie walproinianu w osoczu.¹⁵

W trakcie stosowania olanzapiny z litem lub walproinianem zaobserwowano częstsze (>10%) występowanie drżenia, suchości błony śluzowej jamy ustnej, zwiększonego apetytu i zwiększenia masy ciała. Często stwierdzano również zaburzenia mowy.^{10%) występowanie drżenia, suchości błony śluzowej jamy ustnej, zwiększonego apetytu i zwiększenia masy ciała. Często stwierdzano również zaburzenia mowy.”>16}

Podczas aktywnej fazy leczenia (do 6 tygodni) olanzapiną w skojarzeniu z litem lub walproinianem u 17,4% pacjentów zaobserwowano zwiększenie masy ciała o ≥7% w stosunku do początkowej masy ciała.¹⁷

Długotrwałe (do 12 miesięcy) stosowanie olanzapiny w celu zapobiegania nawrotom u pacjentów z chorobą afektywną dwubiegunową było związane ze zwiększeniem masy ciała o ≥7% w stosunku do początkowej masy ciała u 39,9% pacjentów.¹⁸

Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane do:¹⁹

Departament Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych
Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych
Al. Jerozolimskie 181C
02-222 Warszawa
Tel.: + 48 22 49 21 301
Faks: + 48 22 49 21 309
Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.²⁰

Szczególne niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Podczas stosowania olanzapiny należy zwrócić szczególną uwagę na następujące potencjalnie zagrażające życiu działania niepożądane:

• Złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN) – rzadkie, ale potencjalnie śmiertelne powikłanie, charakteryzujące się sztywnością mięśni, hipertermią, zaburzeniami świadomości i niestabilnością układu autonomicznego.²¹
• Zaburzenia sercowo-naczyniowe – obejmujące częstoskurcz komorowy, migotanie komór i przypadki nagłej śmierci.²²
• Powikłania zakrzepowo-zatorowe – w tym zator tętnicy płucnej i zakrzepica żył głębokich.²³
• Zaburzenia metaboliczne – rozwój lub nasilenie cukrzycy z kwasicą ketonową lub śpiączką (w tym przypadki śmiertelne).²⁴
• Hepatotoksyczność – zapalenie wątroby (wątrobowo-komórkowe, cholestatyczne lub mieszane).²⁵
• Rozpad mięśni poprzecznie prążkowanych – rzadkie, ale poważne powikłanie mogące prowadzić do ostrej niewydolności nerek.²⁶
• Polekowa reakcja z eozynofilią i objawami ogólnymi (DRESS) – ciężka, potencjalnie zagrażająca życiu reakcja polekowa.²⁷

W przypadku pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem, stosowanie olanzapiny wiązało się ze zwiększoną śmiertelnością oraz zwiększonym ryzykiem zdarzeń naczyniowo-mózgowych w porównaniu do placebo, co stanowi istotne ostrzeżenie dla tej grupy pacjentów.²⁸