Właściwości farmakodynamiczne
RANMET XR 750 mg

Właściwości farmakodynamiczne leku Ranmet XR

Metformina chlorowodorek, substancja czynna leku Ranmet XR (dostępnego w dawkach 500 mg, 750 mg i 1000 mg w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu), należy do grupy farmakoterapeutycznej leków stosowanych w cukrzycy, a dokładniej leków hipoglikemizujących innych niż insuliny (kod ATC: A10BA02). Jest to lek przeciwcukrzycowy z grupy pochodnych biguanidów, którego głównym działaniem jest obniżanie stężenia glukozy w osoczu zarówno na czczo, jak i po posiłkach. Istotną cechą kliniczną metforminy jest fakt, że nie stymuluje ona wydzielania insuliny, dzięki czemu nie wywołuje epizodów hipoglikemii.¹

Mechanizm działania

Działanie przeciwcukrzycowe metforminy realizowane jest za pomocą trzech głównych mechanizmów:²

• Hamowanie procesów glukoneogenezy i glikogenolizy w wątrobie, co prowadzi do zmniejszenia wytwarzania glukozy przez ten narząd³
• Zwiększenie wrażliwości tkanek obwodowych (szczególnie mięśni) na insulinę, co skutkuje zwiększonym wychwytem glukozy i jej zużyciem⁴
• Opóźnienie absorpcji glukozy w jelicie⁵

Na poziomie komórkowym metformina pobudza wewnątrzkomórkową syntezę glikogenu poprzez wpływ na enzym syntazę glikogenu. Dodatkowo zwiększa zdolności transportowe wszystkich poznanych dotychczas rodzajów błonowych transporterów glukozy (GLUT, ang. glucose transporters).⁶

Efekty farmakodynamiczne

W badaniach klinicznych zaobserwowano, że poza działaniem hipoglikemizującym, stosowanie metforminy prowadzi do stabilizacji lub niewielkiej utraty masy ciała, co stanowi dodatkową korzyść terapeutyczną, zwłaszcza u pacjentów z cukrzycą typu 2 i współistniejącą nadwagą lub otyłością.⁷

Poza wpływem na metabolizm węglowodanów, metformina w postaci o natychmiastowym uwalnianiu wywiera korzystny wpływ na gospodarkę lipidową. W kontrolowanych średnio- i długoterminowych badaniach klinicznych wykazano, że metformina w dawkach terapeutycznych w postaci o natychmiastowym uwalnianiu zmniejsza stężenie cholesterolu całkowitego, cholesterolu frakcji LDL oraz trójglicerydów. Należy jednak zaznaczyć, że podobne działanie na profil lipidowy nie zostało jednoznacznie potwierdzone w przypadku postaci o przedłużonym uwalnianiu, takiej jak Ranmet XR. Co więcej, ze względu na wieczorną porę podawania postaci o przedłużonym uwalnianiu, może wystąpić nawet zwiększenie stężenia trójglicerydów.⁸

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Kluczowe dane dotyczące skuteczności klinicznej i bezpieczeństwa stosowania metforminy pochodzą z prospektywnego, randomizowanego badania UKPDS (United Kingdom Prospective Diabetes Study). Badanie to wykazało długotrwałe korzyści z intensywnej kontroli glikemii u dorosłych pacjentów z cukrzycą typu 2 i nadwagą, którzy przyjmowali metforminę w postaci tabletek o natychmiastowym uwalnianiu jako leczenie pierwszego rzutu po nieskutecznej terapii samą dietą.⁹

Analiza wyników uzyskanych w badaniu UKPDS u pacjentów z nadwagą leczonych metforminą wykazała następujące istotne zmniejszenie ryzyk:¹⁰

• Zmniejszenie bezwzględnego ryzyka powikłań cukrzycowych – w grupie leczonej metforminą odnotowano 29,8 zdarzeń na 1000 pacjentolat, w porównaniu z 43,3 zdarzeniami na 1000 pacjentolat w grupie leczonej samą dietą (p=0,0023). Wynik ten był również istotnie lepszy w porównaniu z łącznymi wynikami dla grup leczonych pochodnymi sulfonylomocznika i insuliną w monoterapii, gdzie obserwowano 40,1 zdarzeń na 1000 pacjentolat (p=0,0034).¹¹
• Zmniejszenie bezwzględnego ryzyka śmiertelności związanej z cukrzycą – w grupie leczonej metforminą zaobserwowano 7,5 zdarzeń na 1000 pacjentolat, w porównaniu z 12,7 zdarzeniami na 1000 pacjentolat w grupie stosującej samą dietę (p=0,017).¹²
• Zmniejszenie bezwzględnego ryzyka śmiertelności ogólnej – w grupie pacjentów przyjmujących metforminę odnotowano 13,5 zdarzeń na 1000 pacjentolat, w porównaniu z 20,6 zdarzeniami na 1000 pacjentolat w grupie leczonej samą dietą (p=0,011). Wynik ten był również lepszy w porównaniu z łącznymi wynikami grup leczonych pochodnymi sulfonylomocznika i insuliną w monoterapii, gdzie obserwowano 18,9 zdarzeń na 1000 pacjentolat (p=0,021).¹³
• Zmniejszenie bezwzględnego ryzyka zawału mięśnia sercowego – w grupie leczonej metforminą stwierdzono 11 zdarzeń na 1000 pacjentolat, w porównaniu z 18 zdarzeniami na 1000 pacjentolat w grupie stosującej samą dietę (p=0,01).¹⁴

Zastosowanie w innych schematach leczenia

Warto podkreślić, że badania nie wykazały jednoznacznych korzyści dotyczących odległego rokowania w przypadku stosowania metforminy jako leku drugiego rzutu w skojarzeniu z pochodnymi sulfonylomocznika.¹⁵

W cukrzycy typu 1 metformina była stosowana u wybranych pacjentów w skojarzeniu z insuliną, jednak korzyści kliniczne takiego połączenia nie zostały oficjalnie ustalone i potwierdzone.¹⁶