Właściwości farmakodynamiczne
Pioglitazone Bioton 30 mg

Właściwości farmakodynamiczne pioglitazonu

Pioglitazon należy do grupy farmakoterapeutycznej leków stosowanych w cukrzycy, zmniejszających stężenie glukozy we krwi z wyłączeniem insuliny, podgrupy tiazolidynodionów (kod ATC: A10 BG 03). Mechanizm działania pioglitazonu opiera się na zmniejszeniu insulinooporności, co jest kluczowym elementem jego efektu terapeutycznego.¹

Mechanizm molekularny działania

Na poziomie molekularnym pioglitazon działa poprzez aktywację swoistych receptorów jądrowych, znanych jako receptory gamma aktywowane przez proliferatory peroksysomów (PPAR-γ). Aktywacja tych receptorów prowadzi do zwiększenia wrażliwości komórek wątroby, tkanki tłuszczowej oraz mięśni szkieletowych na insulinę. Badania wykazały, że leczenie pioglitazonem skutkuje zmniejszeniem wytwarzania glukozy przez wątrobę przy jednoczesnym zwiększeniu wychwytu glukozy przez tkanki obwodowe w przypadkach insulinooporności.²

Wpływ na kontrolę glikemii

Zastosowanie pioglitazonu u pacjentów z cukrzycą typu 2 prowadzi do lepszego wyrównania glikemii zarówno na czczo, jak i po posiłkach. Ta poprawa kontroli glikemicznej jest skorelowana ze zmniejszeniem stężenia insuliny w osoczu, co obserwuje się zarówno w warunkach na czczo, jak i poposiłkowo.³

Ocena z wykorzystaniem wskaźnika HOMA potwierdziła, że pioglitazon poprawia czynność komórek beta trzustki oraz zwiększa wrażliwość komórek na insulinę. Co istotne, badania kliniczne o dwuletnim okresie obserwacji wykazały utrzymywanie się tego korzystnego działania.⁴

Skuteczność terapeutyczna w badaniach klinicznych

Długotrwała skuteczność pioglitazonu została potwierdzona w szeregu badań klinicznych. W badaniu porównującym pioglitazon z gliklazydem w monoterapii, przedłużonym do dwóch lat, analizowano czas, po którym można stwierdzić niepowodzenie terapii (HbA1c ≥ 8,0% po pierwszych sześciu miesiącach leczenia). Analiza Kaplana-Meiera wykazała, że czas do niepowodzenia terapii był istotnie krótszy u pacjentów leczonych gliklazydem w porównaniu z grupą otrzymującą pioglitazon. Po upływie dwóch lat, wyrównanie glikemii utrzymywało się u 69% pacjentów leczonych pioglitazonem, podczas gdy w grupie gliklazydu odsetek ten wynosił jedynie 50%.⁵

W dwuletnim badaniu porównującym pioglitazon z gliklazydem jako leki dodane do metforminy, wyrównanie glikemii (mierzone jako średnia zmiana HbA1c w porównaniu ze stanem wyjściowym) po roku terapii było podobne w obu grupach. Jednakże w drugim roku badania zaobserwowano, że stopień pogarszania się kontroli glikemii (wyrażony przez HbA1c) był mniejszy w grupie pioglitazonu w porównaniu z grupą gliklazydu.⁶

Skuteczność pioglitazonu potwierdzono również w terapii skojarzonej z insuliną. W badaniu z kontrolą placebo trwającym 12 miesięcy, u pacjentów z niedostatecznie kontrolowaną glikemią pomimo trzymiesięcznej optymalizacji insulinoterapii, dołączenie pioglitazonu spowodowało zmniejszenie stężenia HbA1c średnio o 0,45% w porównaniu do pacjentów kontynuujących monoterapię insuliną. Co więcej, w grupie leczonej pioglitazonem zaobserwowano zmniejszenie zapotrzebowania na insulinę.⁷

Wpływ na parametry nefroprotekcyjne

Badania kliniczne o rocznym okresie obserwacji wykazały, że pioglitazon prowadzi do statystycznie istotnego zmniejszenia stosunku albumin do kreatyniny w porównaniu ze stanem wyjściowym, co może wskazywać na potencjalne działanie nefroprotekcyjne tego leku.⁸

Wpływ na dystrybucję tkanki tłuszczowej

W 18-tygodniowym badaniu obejmującym niewielką grupę pacjentów z cukrzycą typu 2, stosowanie pioglitazonu (45 mg w monoterapii) w porównaniu z placebo wiązało się z istotnym zwiększeniem masy ciała. Jednakże analiza składu ciała wykazała, że zwiększenie masy ciała wynikało głównie ze zwiększenia masy tkanki tłuszczowej poza jamą brzuszną, podczas gdy masa tkanki tłuszczowej trzewnej (wewnątrz jamy brzusznej) ulegała istotnemu zmniejszeniu. Taka korzystna redystrybucja tkanki tłuszczowej towarzyszyła zwiększeniu wrażliwości na insulinę.⁹

Wpływ na profil lipidowy

Pioglitazon wykazuje korzystny wpływ na gospodarkę lipidową. W większości badań klinicznych u pacjentów leczonych pioglitazonem obserwowano:

• Zmniejszenie całkowitego stężenia triglicerydów w osoczu¹⁰
• Redukcję stężenia wolnych kwasów tłuszczowych¹¹
• Zwiększenie stężenia cholesterolu HDL (frakcji „dobrego” cholesterolu)¹²
• Brak istotnego klinicznie zwiększenia stężenia cholesterolu LDL w porównaniu z placebo¹³

W badaniach klinicznych trwających do dwóch lat, pioglitazon konsekwentnie wykazywał korzystny wpływ na profil lipidowy w porównaniu z placebo, metforminą lub gliklazydem. Co więcej, w porównaniu z metforminą i gliklazydem obserwowano nawet zmniejszenie stężenia cholesterolu LDL.¹⁴

Wpływ na triglicerydemię poposiłkową

W 20-tygodniowym badaniu wykazano, że pioglitazon zmniejsza nie tylko stężenie triglicerydów na czczo, ale również wpływa korzystnie na hipertriglicerydemię poposiłkową. Efekt ten wynika z oddziaływania na zarówno triglicerydy wchłaniane z pokarmem, jak i syntetyzowane przez wątrobę. Co istotne, działanie to było statystycznie istotne i niezależne od wpływu pioglitazonu na glikemię, co stanowi przewagę nad glibenklamidem.¹⁵

Badanie PROactive – ocena bezpieczeństwa sercowo-naczyniowego

Bezpieczeństwo stosowania pioglitazonu w aspekcie sercowo-naczyniowym oceniono w dużym randomizowanym badaniu PROactive, w którym wzięło udział 5238 pacjentów z cukrzycą typu 2 i współistniejącą ciężką makroangiopatią. Pacjentów przydzielono losowo do grup otrzymujących pioglitazon lub placebo jako uzupełnienie dotychczasowego leczenia cukrzycy i choroby sercowo-naczyniowej przez okres do 3,5 roku.¹⁶

Charakterystyka populacji badanej:

• Średnia wieku: 62 lata
• Średni czas trwania cukrzycy: 9,5 roku
• Około jedna trzecia pacjentów otrzymywała insulinę w terapii skojarzonej z metforminą i/lub pochodnymi sulfonylomocznika
• Kryteria włączenia obejmowały występowanie w wywiadzie: zawału mięśnia sercowego, udaru, przezskórnej angioplastyki wieńcowej, pomostu żylno-wieńcowego, ostrego zespołu wieńcowego, choroby niedokrwiennej serca lub choroby tętnic obwodowych
• Niemal połowa pacjentów przebyła wcześniej zawał mięśnia sercowego
• Około 20% przebyło udar mózgu
• Niemal wszyscy pacjenci (95%) przyjmowali leki działające na układ sercowo-naczyniowy¹⁷

Badanie nie osiągnęło założonego pierwszorzędowego punktu końcowego, który obejmował: wystąpienie zgonu z jakiejkolwiek przyczyny, zawał serca niezakończony zgonem, udar mózgu, ostry zespół wieńcowy, amputację nogi, rewaskularyzację wieńcową i rewaskularyzację kończyn dolnych. Jednakże wyniki badania wskazują, że nie ma istotnych obaw związanych z długotrwałym stosowaniem pioglitazonu w odniesieniu do powikłań sercowo-naczyniowych.¹⁸

W aspekcie bezpieczeństwa odnotowano zwiększenie częstości występowania obrzęków, przyrostu masy ciała oraz niewydolności serca w grupie pioglitazonu. Warto podkreślić, że nie zaobserwowano jednak wzrostu śmiertelności związanej z niewydolnością serca.¹⁹

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Zgodnie z decyzją Europejskiej Agencji Leków, odstąpiono od wymogu przedstawiania wyników badań pioglitazonu w populacji pediatrycznej z cukrzycą typu 2, co oznacza, że lek nie jest zalecany do stosowania w tej grupie wiekowej.²⁰