Działania niepożądane pioglitazonu

Pioglitazon jest lekiem przeciwcukrzycowym, który jak każdy preparat farmakologiczny może wywoływać szereg działań niepożądanych o różnym nasileniu i częstości występowania. Poniżej przedstawiono szczegółową analizę profilu bezpieczeństwa produktu leczniczego Pioglitazone Bioton, opracowaną na podstawie danych klinicznych i postmarketingowych obserwacji. ^{0,5%) w porównaniu z grupą pacjentów przyjmujących placebo oraz występujące częściej niż w pojedynczych przypadkach podczas badań z podwójnie ślepą próbą.”>1}

Charakterystyka obserwowanych działań niepożądanych

Działania niepożądane pioglitazonu zostały zidentyfikowane w trakcie badań klinicznych z podwójnie ślepą próbą oraz w okresie po wprowadzeniu leku do obrotu. Częstość ich występowania określono według standardowej klasyfikacji: bardzo często (>1/10); często (>1/100, 1/1000, 1/10 000, <1/1000); bardzo rzadko (<1/10 000); oraz o częstości nieznanej (nie można oszacować na podstawie dostępnych danych).^{1/10); często (>1/100, 1/1000, 1/10 000, <1/1000); bardzo rzadko (2}

W badaniach klinicznych przeprowadzono zbiorczą analizę działań niepożądanych, która objęła 8100 pacjentów leczonych pioglitazonem oraz 7400 pacjentów otrzymujących lek porównawczy przez okres do 3,5 roku, co pozwoliło na dokładną ocenę profilu bezpieczeństwa preparatu.³

Najczęstsze działania niepożądane

Do najczęściej obserwowanych działań niepożądanych podczas terapii pioglitazonem należą obrzęki, które występują z częstością klasyfikowaną jako „bardzo często”. W badaniach klinicznych obrzęki zgłaszano u 6-9% pacjentów leczonych pioglitazonem przez okres jednego roku, podczas gdy w grupach porównawczych (otrzymujących pochodne sulfonylomocznika lub metforminę) częstość ta wynosiła od 2 do 5%.⁴

Innym często obserwowanym działaniem niepożądanym jest zwiększenie masy ciała. W kontrolowanych badaniach porównawczych wykazano, że średni przyrost masy ciała u pacjentów stosujących pioglitazon w monoterapii wynosił od 2 do 3 kg po roku leczenia.⁵

Istotne klinicznie działania niepożądane

Niewydolność serca jest ważnym działaniem niepożądanym wymagającym szczególnej uwagi klinicznej. W kontrolowanych badaniach klinicznych przypadki niewydolności serca zgłaszano z taką samą częstością u pacjentów stosujących pioglitazon jak w grupach przyjmujących placebo, metforminę i pochodne sulfonylomocznika. Jednakże częstość ta wzrastała, gdy pioglitazon stosowano w leczeniu skojarzonym z insuliną.⁶

Zaburzenia widzenia zgłaszano głównie na początku leczenia. Podobnie jak w przypadku innych leków hipoglikemizujących, objawy te mają związek ze zmianami stężenia glukozy we krwi, które wywołują przemijające obrzęki oraz zmiany współczynnika załamania światła przez soczewkę oka.⁷

Podczas badań postmarketingowych zaobserwowano reakcje nadwrażliwości u pacjentów stosujących pioglitazon, które obejmowały anafilaksję, obrzęk naczynioruchowy i pokrzywkę.⁸

Istotnym aspektem bezpieczeństwa stosowania pioglitazonu są zmiany w aktywności enzymów wątrobowych. W badaniach klinicznych częstość występowania aktywności AlAT przekraczającej trzykrotnie górną granicę wartości prawidłowych była taka sama jak w grupie placebo, ale mniejsza niż w grupach porównawczych, w których stosowano metforminę lub pochodne sulfonylomocznika.⁹

Szczegółowa tabela działań niepożądanych

Szczegółowa analiza wybranych działań niepożądanych

Reakcje nadwrażliwości

W okresie postmarketingowym u pacjentów stosujących pioglitazon zaobserwowano reakcje nadwrażliwości o charakterze immunologicznym. Reakcje te mogą przybierać postać anafilaksji (ciężka, zagrażająca życiu reakcja alergiczna), obrzęku naczynioruchowego (obrzęk tkanek miękkich, szczególnie twarzy, warg, jamy ustnej, gardła) oraz pokrzywki (swędząca wysypka skórna). Reakcje te mogą wystąpić nagle i wymagają natychmiastowej interwencji medycznej.¹⁰

Zaburzenia widzenia

Zaburzenia widzenia występują zazwyczaj w początkowym okresie leczenia pioglitazonem. Mechanizm tego działania niepożądanego jest związany ze zmianami stężenia glukozy we krwi, które prowadzą do przemijających obrzęków oraz zmian współczynnika załamania światła przez soczewkę oka. Zjawisko to jest obserwowane również podczas stosowania innych leków hipoglikemizujących i zwykle ma charakter przejściowy.¹¹

Obrzęki i niewydolność serca

Obrzęki są najczęściej występującym działaniem niepożądanym pioglitazonu, obserwowanym u 6-9% pacjentów leczonych przez okres jednego roku. Częstość ta jest wyższa niż w przypadku innych leków przeciwcukrzycowych, takich jak pochodne sulfonylomocznika czy metformina (2-5%).¹²

Niewydolność serca jako działanie niepożądane wymaga szczególnej uwagi klinicznej. W kontrolowanych badaniach klinicznych częstość jej występowania była porównywalna z obserwowaną w grupach pacjentów otrzymujących placebo, metforminę czy pochodne sulfonylomocznika. Jednakże częstość ta znacząco wzrastała, gdy pioglitazon stosowano w skojarzeniu z insuliną. W związku z tym pacjenci z niewydolnością serca w wywiadzie lub z czynnikami ryzyka jej rozwoju powinni być uważnie monitorowani podczas leczenia pioglitazonem, zwłaszcza gdy jest on stosowany jednocześnie z insuliną.¹³

Zaburzenia wątrobowe

W trakcie badań klinicznych monitorowano aktywność aminotransferazy alaninowej (AlAT) jako wskaźnika uszkodzenia wątroby. Wykazano, że częstość występowania podwyższonej aktywności AlAT (powyżej trzykrotnej górnej granicy wartości prawidłowych) była taka sama u pacjentów leczonych pioglitazonem jak w grupie placebo, a jednocześnie niższa niż w grupach otrzymujących metforminę lub pochodne sulfonylomocznika. Niemniej jednak w przypadku wystąpienia objawów sugerujących zaburzenia czynności wątroby (niewyjaśnione nudności, wymioty, bóle brzucha, zmęczenie, brak apetytu, ciemne zabarwienie moczu) zaleca się kontrolę aktywności enzymów wątrobowych.¹⁴

Zwiększenie masy ciała

Zwiększenie masy ciała jest często obserwowanym działaniem niepożądanym podczas terapii pioglitazonem. W badaniach klinicznych wykazano, że średni przyrost masy ciała u pacjentów stosujących pioglitazon w monoterapii wynosił od 2 do 3 kg po roku leczenia. Mechanizm tego działania obejmuje zarówno retencję płynów, jak i zwiększenie ilości tkanki tłuszczowej. Z tego powodu podczas leczenia pioglitazonem zaleca się regularne monitorowanie masy ciała pacjenta.¹⁵

Monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania leku. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.¹⁶

Dane kontaktowe do zgłaszania działań niepożądanych:

• Adres: Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa
• Telefon: + 48 22 49 21 301
• Faks: + 48 22 49 21 309
• Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

Działania niepożądane można zgłaszać również bezpośrednio podmiotowi odpowiedzialnemu za wprowadzenie leku do obrotu.¹⁷