Właściwości farmakodynamiczne tapentadolu

Tapentadol, substancja czynna leku Palexia retard, należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako leki przeciwbólowe, opioidy, inne opioidy (kod ATC: N02AX06). Jest to silnie działająca substancja przeciwbólowa o podwójnym mechanizmie działania – wykazuje właściwości agonisty receptora opioidowego μ przy jednoczesnym hamowaniu wychwytu zwrotnego noradrenaliny. Ta unikalna charakterystyka pozwala na wywoływanie działania przeciwbólowego bezpośrednio, bez udziału farmakologicznie aktywnych metabolitów.¹

Skuteczność w badaniach przedklinicznych

W modelach przedklinicznych wykazano skuteczność tapentadolu w leczeniu różnych rodzajów bólu: nocyceptywnego, neuropatycznego, trzewnego oraz zapalnego. Ta wszechstronność działania przeciwbólowego stanowi istotną cechę charakterystyczną tej substancji czynnej.²

Skuteczność w badaniach klinicznych

Skuteczność tapentadolu w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu została potwierdzona w badaniach klinicznych obejmujących leczenie bólu nienowotworowego nocyceptywnego, przewlekłego bólu neuropatycznego oraz przewlekłego bólu nowotworowego.³

W badaniach dotyczących bólu związanego z chorobą zwyrodnieniową oraz przewlekłego bólu okolicy lędźwiowo-krzyżowej tapentadol wykazał działanie przeciwbólowe porównywalne do silnego opioidu zastosowanego jako komparator. Z kolei w badaniach nad bolesną, obwodową neuropatią cukrzycową, działanie tapentadolu różniło się istotnie od zastosowanego placebo.⁴

Wpływ na układ krążenia

W dokładnych badaniach klinicznych oceniających wpływ tapentadolu na parametry elektrokardiograficzne nie wykazano istotnego wpływu na odstęp QT, zarówno przy stosowaniu wielokrotnych dawek terapeutycznych, jak i dawek znacznie przekraczających zakres terapeutyczny. Podobnie, nie zaobserwowano znaczącego wpływu na inne parametry EKG, takie jak częstotliwość rytmu serca, odcinek PR, zespół QRS czy morfologię fali T i U.⁵

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Rozszerzenie wskazania stosowania tapentadolu na dzieci w wieku powyżej 6 lat opiera się na ekstrapolacji dopasowania ekspozycji, popartej symulacjami modelu farmakokinetyki populacyjnej (popPK). Badania wykazały, że przy zastosowaniu zalecanych dawek u dzieci osiąga się ekspozycję na tapentadol zbliżoną do tej obserwowanej u dorosłych.⁶

Przeprowadzono randomizowane, aktywnie kontrolowane, otwarte badanie typu non-inferiority (KF5503/66) z udziałem 69 dzieci w wieku od 6 do poniżej 18 lat cierpiących na silny ból wymagający leczenia opioidami przez co najmniej 14 dni. Spośród uczestników, 45 dzieci przydzielono losowo do grupy otrzymującej tapentadol w postaci o przedłużonym uwalnianiu (PR). Pacjenci pediatryczni otrzymywali dawki dostosowane do masy ciała, wynoszące od 25 mg do 250 mg tapentadolu PR dwa razy na dobę lub równoważne dawki leku porównawczego przez 14 dni. Profil bezpieczeństwa tapentadolu PR u dzieci był porównywalny z lekiem referencyjnym i podobny do profilu obserwowanego u dorosłych. Co istotne, korzystny profil bezpieczeństwa utrzymywał się u 9 dzieci, które kontynuowały leczenie w otwartym okresie przedłużenia badania trwającym do jednego roku.⁷

Dane porejestracyjne

Po wprowadzeniu leku na rynek przeprowadzono dwa istotne badania kliniczne w celu uzyskania danych dotyczących stosowania tapentadolu w codziennej praktyce klinicznej. Skuteczność tabletek o przedłużonym uwalnianiu zweryfikowano w wieloośrodkowym, randomizowanym badaniu z podwójną ślepą próbą (KF 5503/58) u pacjentów cierpiących na ból okolicy lędźwiowo-krzyżowej z komponentą neuropatyczną. W badaniu porównywano redukcję bólu o średniej intensywności między grupą stosującą tapentadol a grupą otrzymującą kombinację tapentadolu w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu i pregabaliny w postaci tabletek o natychmiastowym uwalnianiu.⁸

Drugie badanie – otwarte, wieloośrodkowe i randomizowane (KF 5503/60) – przeprowadzono u pacjentów z ostrym, przewlekłym bólem okolicy lędźwiowo-krzyżowej z komponentą neuropatyczną. Wykazano, że stosowanie tapentadolu w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu wiązało się z istotną klinicznie redukcją intensywności bólu o średnim nasileniu.⁹

Podsumowanie właściwości farmakodynamicznych

Tapentadol, substancja czynna leku Palexia retard, charakteryzuje się podwójnym mechanizmem działania przeciwbólowego, co wyróżnia go spośród innych leków opioidowych. Dzięki agonistycznemu działaniu na receptor opioidowy μ oraz hamowaniu wychwytu zwrotnego noradrenaliny, lek wykazuje skuteczność w różnych rodzajach bólu, zarówno nocyceptywnego, jak i neuropatycznego. Co istotne, tapentadol wywołuje działanie przeciwbólowe bezpośrednio, bez konieczności przekształcania do aktywnych metabolitów.

Badania kliniczne potwierdziły skuteczność tapentadolu w leczeniu bólu związanego z chorobą zwyrodnieniową stawów, przewlekłego bólu okolicy lędźwiowo-krzyżowej, bolesnej neuropatii cukrzycowej oraz bólu nowotworowego. Lek nie wykazuje istotnego wpływu na parametry elektrokardiograficzne, co zwiększa jego profil bezpieczeństwa kardiologicznego.

Rozszerzenie wskazań na populację pediatryczną powyżej 6 roku życia zostało oparte na badaniach farmakokinetycznych i klinicznych, które potwierdziły porównywalny profil bezpieczeństwa u dzieci i dorosłych. Dane porejestracyjne dodatkowo potwierdzają skuteczność leku w warunkach codziennej praktyki klinicznej, szczególnie w leczeniu bólu o złożonej etiologii, jak ból okolicy lędźwiowo-krzyżowej z komponentą neuropatyczną.