Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania produktu leczniczego Ostolek

Produkt leczniczy Ostolek (alendronian 70 mg) wymaga zachowania szczególnej ostrożności podczas stosowania ze względu na ryzyko wystąpienia określonych działań niepożądanych. Lekarz powinien dokładnie rozważyć wskazania do zastosowania leku oraz poinformować pacjenta o prawidłowym stosowaniu i potencjalnych zagrożeniach.¹

Działania niepożądane ze strony górnego odcinka przewodu pokarmowego

Alendronian może powodować miejscowe podrażnienia błony śluzowej górnego odcinka układu pokarmowego. Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku pacjentów z czynnymi zaburzeniami górnego odcinka przewodu pokarmowego, takimi jak:

• trudności w połykaniu
• choroby przełyku
• zapalenie błony śluzowej żołądka i/lub dwunastnicy
• owrzodzenia

Zwiększone ryzyko dotyczy również osób, u których w ciągu ostatniego roku wystąpiły ciężkie choroby układu pokarmowego, takie jak choroba wrzodowa żołądka i/lub dwunastnicy, czynne krwawienie z przewodu pokarmowego bądź zabiegi chirurgiczne w obrębie górnego odcinka przewodu pokarmowego inne niż plastyka odźwiernika.²

U pacjentów z rozpoznanym przełykiem Barretta, lekarz przepisujący receptę powinien indywidualnie rozważyć korzyści i potencjalne ryzyko stosowania alendronianu.³

U pacjentów przyjmujących alendronian opisywano objawy niepożądane w obrębie przełyku:

• zapalenie przełyku
• owrzodzenia przełyku
• nadżerki przełyku
• rzadko zwężenie przełyku

Niektóre z tych działań niepożądanych miały ciężki przebieg i wymagały hospitalizacji pacjentów.⁴

Lekarz powinien dokładnie monitorować pacjenta pod kątem wystąpienia objawów podrażnienia przełyku. Należy poinformować pacjenta, aby niezwłocznie zgłosił lekarzowi następujące objawy:

• trudności w połykaniu
• ból podczas połykania
• ból zamostkowy
• wystąpienie lub nasilenie zgagi

W przypadku pojawienia się tych objawów lekarz może podjąć decyzję o odstawieniu alendronianu.⁵

Ryzyko ciężkich działań niepożądanych w obrębie przełyku jest większe u pacjentów, którzy:

• nie stosują alendronianu zgodnie z zaleceniami
• kontynuują przyjmowanie leku mimo występowania objawów podrażnienia przełyku

Dlatego pacjent musi zostać szczegółowo poinformowany o prawidłowym stosowaniu leku i konsekwencjach nieprzestrzegania zaleceń.⁶

Podczas badań klinicznych nie zaobserwowano zwiększonego ryzyka choroby wrzodowej żołądka i/lub dwunastnicy, jednak po wprowadzeniu alendronianu do obrotu odnotowano pojedyncze przypadki choroby wrzodowej żołądka i/lub dwunastnicy, niektóre o ciężkim przebiegu z powikłaniami. Nie można więc wykluczyć związku przyczynowego ze stosowaniem leku.⁷

Martwica kości szczęki

Martwica kości szczęki związana zazwyczaj z ekstrakcją zęba i/lub zakażeniem miejscowym (w tym z zapaleniem kości i szpiku) występowała u pacjentów:

• z rozpoznaniem raka, otrzymujących schemat leczenia złożony głównie z bisfosfonianów podawanych dożylnie
• z osteoporozą przyjmujących doustnie bisfosfoniany

Wielu z tych pacjentów otrzymywało jednocześnie chemioterapię i kortykosteroidy.⁸

Oceniając ryzyko rozwoju martwicy kości szczęki u poszczególnych pacjentów, należy uwzględnić następujące czynniki ryzyka:

U pacjentów, u których występują jednocześnie czynniki ryzyka (np. niski poziom higieny jamy ustnej), przed leczeniem bisfosfonianami należy rozważyć badania stomatologiczne z odpowiednią profilaktyką stomatologiczną.⁹

Podczas leczenia bisfosfonianami pacjenci powinni:

• unikać inwazyjnych zabiegów stomatologicznych, jeśli to możliwe
• utrzymywać prawidłową higienę jamy ustnej
• regularnie uczęszczać na kontrole stomatologiczne
• zgłaszać wszelkie objawy dotyczące jamy ustnej, takie jak ruszający się ząb, ból lub obrzęk

U pacjentów, u których wystąpiła martwica kości szczęki podczas leczenia bisfosfonianami, zabieg stomatologiczny może przyczynić się do pogorszenia stanu. Brak danych wskazujących, że przerwanie stosowania bisfosfonianów zmniejsza ryzyko martwicy kości szczęki u pacjentów poddawanych zabiegom stomatologicznym.¹⁰

Ocena kliniczna lekarza powinna opierać się na planie leczenia oszacowanego na podstawie stosunku ryzyka do korzyści dla każdego pacjenta indywidualnie.¹¹

Bóle kości i stawów

U pacjentów przyjmujących bisfosfoniany obserwowano bóle kości, stawów i/lub mięśni. Po wprowadzeniu alendronianu do obrotu wynika, że objawy te rzadko były ciężkie i/lub powodujące niesprawność pacjenta. Należy zwrócić uwagę, że:

• pierwsze objawy mogą wystąpić w pierwszym dniu leczenia lub po wielu miesiącach od rozpoczęcia terapii
• u większości pacjentów objawy przemijały po przerwaniu leczenia
• nawrót objawów może wystąpić po ponownym przyjęciu tego samego produktu leczniczego lub po zastosowaniu innego bisfosfonianu

¹²

Nietypowe złamania kości udowej

U osób stosujących bisfosfoniany zgłaszano przypadki nietypowych złamań podkrętarzowych i trzonu kości udowej, głównie u pacjentów długotrwale leczonych z powodu osteoporozy. Cechy charakterystyczne tych złamań:

• złamania poprzeczne lub krótkie skośne
• mogą pojawić się w dowolnym miejscu wzdłuż całej kości udowej – od miejsca zlokalizowanego tuż pod krętarzem mniejszym aż do okolicy nadkłykciowej
• dochodzi do nich po minimalnym urazie lub bez urazu
• u niektórych pacjentów występuje ból uda lub ból w pachwinie przed złamaniem, często z cechami złamania przeciążeniowego w badaniach obrazowych (widoczne kilka tygodni lub miesięcy przed złamaniem)
• złamania często występują obustronnie
• obserwuje się słabe gojenie się tych złamań

¹³

U pacjentów, u których stwierdzono złamanie trzonu kości udowej, należy zbadać kość udową w drugiej kończynie. Na podstawie indywidualnej oceny stosunku korzyści do ryzyka, u pacjentów z podejrzeniem nietypowego złamania kości udowej należy rozważyć odstawienie bisfosfonianów do czasu przeprowadzenia oceny.¹⁴

Należy poinstruować pacjentów, aby zgłaszali pojawienie się jakiegokolwiek bólu w obrębie uda, biodra lub pachwiny podczas leczenia bisfosfonianami. Każdy pacjent zgłaszający takie objawy powinien zostać zbadany pod kątem obecności niecałkowitego złamania kości udowej.¹⁵

Reakcje skórne

Po wprowadzeniu alendronianu do obrotu zgłaszano rzadkie przypadki ciężkich reakcji skórnych, w tym:

• zespół Stevensa-Johnsona
• toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka

¹⁶

Postępowanie w przypadku pominięcia dawki

Pacjentom należy wyjaśnić, że w przypadku pominięcia dawki produktu leczniczego Ostolek przyjmowanego raz na tydzień:

• należy przyjąć tabletkę rano następnego dnia po przypomnieniu sobie o pominięciu dawki
• nie należy przyjmować dwóch tabletek w tym samym dniu
• następnie należy powrócić do ustalonego wcześniej schematu dawkowania (jedna tabletka raz na tydzień)

¹⁷

Zaburzenia czynności nerek

Nie zaleca się stosowania alendronianu u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, u których klirens kreatyniny wynosi mniej niż 35 ml/min.¹⁸

Metabolizm kości i składników mineralnych

Przed rozpoczęciem leczenia alendronianem należy rozważyć następujące kwestie:

• Przyczyny osteoporozy inne niż niedobór estrogenów i wiek
• Konieczność wyrównania hipokalcemii przed rozpoczęciem leczenia
• Skuteczne leczenie innych zaburzeń gospodarki mineralnej (takich jak niedobór witaminy D i niedoczynność przytarczyc)

¹⁹

U pacjentów leczonych alendronianem należy monitorować stężenie wapnia w surowicy oraz objawy hipokalcemii. Ze względu na pozytywny wpływ alendronianu na zwiększenie mineralizacji kości, może wystąpić niewielkie, bezobjawowe zmniejszenie stężenia wapnia i fosforanów w surowicy, zwłaszcza u pacjentów przyjmujących glikokortykoidy, u których wchłanianie wapnia może być zmniejszone.²⁰

Zgłaszano rzadkie przypadki objawowej hipokalcemii, a u pacjentów z grupy ryzyka (np. z niedoczynnością przytarczyc, niedoborem witaminy D i zespołem złego wchłaniania wapnia) mogą one mieć niekiedy ciężki przebieg.²¹

Szczególnie istotne jest zapewnienie odpowiedniego spożycia wapnia i witaminy D u pacjentów leczonych glikokortykosteroidami.²²

W czasie leczenia osteoporozy u kobiet po menopauzie zaleca się wykonywanie pomiarów gęstości kości co 1-2 lata w celu oceny skuteczności leczenia. Klinicyści zalecają mierzenie gęstości mineralnej kości biodrowej, udowej i kręgosłupa. Wartości pomiarów gęstości kości powinny zwiększać się w trakcie leczenia. Ponadto zalecane jest oznaczanie stężenia wapnia w surowicy krwi co 6-12 miesięcy (wartość ta powinna zwiększać się w trakcie leczenia).²³

Martwica kości przewodu słuchowego zewnętrznego

Podczas stosowania bisfosfonianów notowano martwicę kości przewodu słuchowego zewnętrznego, głównie u pacjentów poddawanych długotrwałemu leczeniu. Czynniki ryzyka obejmują:

• stosowanie steroidów
• chemioterapię
• czynniki ryzyka miejscowe, takie jak zakażenie lub uraz

U pacjentów przyjmujących bisfosfoniany, u których występują objawy związane z uchem, w tym przewlekłe zakażenia ucha, należy rozważyć możliwość wystąpienia martwicy kości przewodu słuchowego zewnętrznego.²⁴

Substancje pomocnicze

Ostolek (70 mg) zawiera 60 mg laktozy jednowodnej. Produkt leczniczy nie powinien być stosowany u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy (typu Lapp) lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy.²⁵