Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania leku Orizon

Stosowanie leku Orizon wymaga szczególnej uwagi i dokładnej oceny klinicznej ze względu na szereg potencjalnych zagrożeń. Niniejszy tekst zawiera szczegółowe informacje dotyczące środków ostrożności, jakie należy podjąć podczas leczenia tym lekiem.¹

Pacjenci w podeszłym wieku z otępieniem

U pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem leczonych rysperydonem obserwuje się zwiększoną umieralność. Metaanaliza 17 kontrolowanych badań klinicznych z zastosowaniem atypowych leków przeciwpsychotycznych wykazała, że częstość zgonów w grupie pacjentów leczonych rysperydonem wynosiła 4,0% w porównaniu do 3,1% w grupie placebo. Iloraz szans przy 95% przedziale ufności wynosił 1,21 (0,7: 2,1). Średni wiek zmarłych pacjentów wynosił 86 lat (zakres 67-100 lat).²

Także dane z badań obserwacyjnych potwierdzają, że u osób w podeszłym wieku z otępieniem leczonych klasycznymi lekami przeciwpsychotycznymi występuje nieznacznie zwiększone ryzyko zgonu w porównaniu do osób nieleczonych. Mechanizm odpowiedzialny za ten wzrost umieralności nie został w pełni wyjaśniony.³

Jednoczesne stosowanie furosemidu

Szczególnie istotna jest obserwacja zwiększonej śmiertelności w grupie pacjentów z otępieniem otrzymujących jednocześnie rysperydon i furosemid. W badaniach klinicznych kontrolowanych placebo śmiertelność w tej grupie wynosiła 7,3% (średni wiek 89 lat, zakres 75-97 lat) w porównaniu do 3,1% u pacjentów leczonych tylko rysperydonem (średni wiek 84 lata, zakres 70-96 lat) lub 4,1% u pacjentów otrzymujących tylko furosemid (średni wiek 80 lat, zakres 67-90 lat).⁴

Zwiększoną umieralność stwierdzono w dwóch spośród czterech badań klinicznych. Nie obserwowano podobnych skutków przy jednoczesnym podawaniu rysperydonu z innymi diuretykami (głównie tiazydowymi w małych dawkach). Nie znaleziono jednoznacznego mechanizmu patofizjologicznego wyjaśniającego to zjawisko.⁵

Należy zachować szczególną ostrożność i dokładnie rozważyć stosunek ryzyka do korzyści przed podjęciem decyzji o jednoczesnym podawaniu rysperydonu z furosemidem lub innymi diuretykami o silnym działaniu. U pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem nie należy dopuszczać do odwodnienia, które jest ogólnym czynnikiem ryzyka zwiększającym umieralność.⁶

Zdarzenia niepożądane naczyniowo-mózgowe (CVAE)

W randomizowanych badaniach klinicznych z kontrolą placebo przeprowadzonych u pacjentów z otępieniem przyjmujących atypowe leki przeciwpsychotyczne stwierdzono około trzykrotnie większe ryzyko występowania zdarzeń niepożądanych naczyniowo-mózgowych. Analiza danych z sześciu badań kontrolowanych placebo z rysperydonem wykazała, że zdarzenia te (ciężkie i nieciężkie łącznie) wystąpiły u 3,3% (33/1009) pacjentów leczonych rysperydonem oraz u 1,2% (8/712) pacjentów otrzymujących placebo. Iloraz szans wynosił 2,96 (1,34; 7,50).⁸

Produkt leczniczy Orizon należy stosować z ostrożnością u pacjentów z istniejącymi czynnikami ryzyka udaru mózgu. Pacjentom lub ich opiekunom należy zalecić natychmiastowe zgłaszanie objawów potencjalnych zdarzeń niepożądanych naczyniowo-mózgowych, takich jak nagłe osłabienie lub zdrętwienie twarzy, rąk lub nóg oraz problemy z mową lub z widzeniem.⁹

Orizon należy stosować wyłącznie w krótkotrwałym leczeniu uporczywej agresji u pacjentów z otępieniem alzheimerowskim o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego, gdy metody niefarmakologiczne są nieskuteczne i gdy istnieje ryzyko, że pacjent stanowi zagrożenie dla siebie lub innych. Pacjentów należy regularnie oceniać pod kątem potrzeby kontynuacji leczenia.¹⁰

Niedociśnienie ortostatyczne

Ze względu na właściwości blokujące receptory alfa, rysperydon może powodować niedociśnienie ortostatyczne, szczególnie w początkowej fazie dostosowywania dawki. Obserwowano klinicznie istotne niedociśnienie w przypadku jednoczesnego stosowania leków przeciwnadciśnieniowych.¹¹

Orizon należy stosować z ostrożnością u pacjentów z chorobami układu krążenia (np. niewydolność serca, zawał mięśnia sercowego, zaburzenia przewodzenia, odwodnienie, hipowolemia, choroby naczyniowo-mózgowe). W tych przypadkach zaleca się stopniowe zwiększanie dawki. W razie wystąpienia niedociśnienia należy rozważyć zmniejszenie dawki.¹²

Leukopenia, neutropenia i agranulocytoza

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych, w tym rysperydonu, stwierdzano przypadki leukopenii, neutropenii i agranulocytozy. Agranulocytozę po wprowadzeniu produktu do obrotu zgłaszano bardzo rzadko (<1/10 000 pacjentów).¹³

Pacjentów z istotną klinicznie leukopenią lub polekową leukopenią i/lub neutropenią w wywiadzie należy monitorować przez pierwsze kilka miesięcy leczenia. Należy rozważyć zaprzestanie stosowania rysperydonu przy pierwszym objawie istotnego klinicznie zmniejszenia liczby leukocytów, o ile nie występują inne czynniki przyczynowe.¹⁴

Pacjentów ze znaczącą klinicznie neutropenią należy uważnie obserwować pod kątem wystąpienia gorączki lub innych objawów zakażenia i wdrożyć natychmiastowe leczenie w razie ich pojawienia się. U pacjentów z ciężką neutropenią (bezwzględna liczba neutrofilów <1 x 10⁹/l) należy przerwać stosowanie rysperydonu i kontrolować liczbę leukocytów do czasu normalizacji.¹⁵

Późne dyskinezy/objawy pozapiramidowe

Działanie leków wykazujących właściwości antagonistyczne wobec receptorów dopaminowych wiąże się z występowaniem późnych dyskinez, charakteryzujących się rytmicznymi, mimowolnymi ruchami, szczególnie języka i/lub twarzy. Wystąpienie objawów pozapiramidowych stanowi czynnik ryzyka późnych dyskinez. W przypadku pojawienia się objawów podmiotowych i przedmiotowych późnych dyskinez, należy rozważyć przerwanie stosowania wszystkich leków przeciwpsychotycznych.¹⁶

Należy zachować ostrożność u pacjentów otrzymujących jednocześnie leki psychostymulujące (np. metylofenidat) i rysperydon, ponieważ podczas dostosowania dawki jednego lub obu leków objawy pozapiramidowe mogą się nasilić. Zaleca się stopniowe odstawianie leku psychostymulującego.¹⁷

Złośliwy zespół neuroleptyczny

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych donoszono o występowaniu złośliwego zespołu neuroleptycznego, charakteryzującego się: podwyższeniem temperatury ciała, sztywnością mięśni, niestabilnością układu autonomicznego, zaburzeniami świadomości i zwiększeniem aktywności fosfokinazy kreatynowej w surowicy krwi. Ponadto mogą wystąpić mioglobinuria (rabdomioliza) i ostra niewydolność nerek. W takich przypadkach należy natychmiast przerwać stosowanie wszystkich leków przeciwpsychotycznych, w tym produktu Orizon.¹⁸

Choroba Parkinsona i otępienie z obecnością ciał Lewy’ego

Przed przepisaniem Orizonu pacjentom z chorobą Parkinsona lub otępieniem z obecnością ciał Lewy’ego, lekarze powinni dokładnie rozważyć stosunek ryzyka do korzyści. Rysperydon może zaostrzyć przebieg choroby Parkinsona. Pacjenci z tymi schorzeniami mogą wykazywać zwiększone ryzyko wystąpienia złośliwego zespołu neuroleptycznego oraz zwiększoną wrażliwość na leki przeciwpsychotyczne.¹⁹

Objawy zwiększonej wrażliwości na leki przeciwpsychotyczne mogą obejmować: splątanie, zaburzenie świadomości, niestabilność postawy z częstymi upadkami, towarzyszące objawom pozapiramidowym.²⁰

Hiperglikemia i cukrzyca

Podczas leczenia rysperydonem odnotowywano przypadki hiperglikemii, cukrzycy i zaostrzenia wcześniej występującej cukrzycy. W niektórych przypadkach zgłaszano wcześniejsze zwiększenie masy ciała, co może być czynnikiem predysponującym. Kwasica ketonowa była zgłaszana bardzo rzadko, a śpiączka cukrzycowa rzadko.²¹

Zaleca się prowadzenie odpowiedniej obserwacji klinicznej zgodnie z wytycznymi terapii przeciwpsychotycznej. U pacjentów leczonych jakimkolwiek atypowym lekiem przeciwpsychotycznym, w tym rysperydonem, należy obserwować objawy hiperglikemii (takie jak: polidypsja, poliuria, nadmierne łaknienie i osłabienie). Pacjentów z cukrzycą należy regularnie badać pod kątem kontroli glikemii.²²

Zwiększenie masy ciała

Podczas stosowania rysperydonu obserwowano przypadki znacznego zwiększenia masy ciała. Zaleca się regularną kontrolę masy ciała pacjentów.²³

Hiperprolaktynemia

Hiperprolaktynemia jest częstym działaniem niepożądanym związanym ze stosowaniem rysperydonu. Zaleca się badanie stężenia prolaktyny w osoczu u pacjentów z objawami potencjalnie związanymi z prolaktyną, takimi jak: ginekomastia, zaburzenia miesiączkowania, brak owulacji, zaburzenia płodności, zmniejszone libido, zaburzenia wzwodu i mlekotok.²⁴

Badania hodowli tkankowych wskazują, że prolaktyna może stymulować wzrost komórek nowotworowych w guzach piersi u ludzi. Pomimo braku wyraźnego związku z podawanymi lekami przeciwpsychotycznymi w badaniach klinicznych i epidemiologicznych, należy zachować ostrożność u pacjentów z wywiadem w tym kierunku. Orizon należy stosować z ostrożnością u pacjentów z wcześniej występującą hiperprolaktynemią lub guzami prolaktynozależnymi.²⁵

Wydłużenie odstępu QT

Wydłużenie odstępu QT było bardzo rzadko zgłaszane po wprowadzeniu rysperydonu do obrotu. Podobnie jak w przypadku innych leków przeciwpsychotycznych, należy zachować ostrożność, przepisując Orizon pacjentom z rozpoznaną chorobą sercowo-naczyniową, wydłużeniem odstępu QT w wywiadzie rodzinnym, bradykardią lub zaburzeniami elektrolitowymi (niedoborem potasu lub magnezu), ponieważ lek może zwiększać ryzyko wystąpienia arytmii.²⁶

Ostrożność należy również zachować w przypadku jednoczesnego stosowania rysperydonu z innymi lekami wydłużającymi odstęp QT.²⁷

Drgawki

Należy zachować ostrożność podczas stosowania Orizonu u pacjentów z drgawkami w wywiadzie lub z innymi stanami, które mogą obniżać próg drgawkowy.²⁸

Priapizm

W związku z działaniem blokującym receptor alfa-adrenergiczny, podczas leczenia Orizonem może wystąpić priapizm (bolesny, długotrwały wzwód prącia).²⁹

Regulacja temperatury ciała

Lekom przeciwpsychotycznym przypisuje się właściwość zakłócania zdolności organizmu do obniżania temperatury podstawowej ciała. Zaleca się zachowanie odpowiedniej ostrożności w przypadku przepisywania Orizonu pacjentom, u których mogą wystąpić czynniki sprzyjające podwyższeniu podstawowej temperatury ciała, np. wykonującym intensywny wysiłek fizyczny, narażonym na działanie ekstremalnie wysokich temperatur, przyjmującym jednocześnie leki o działaniu przeciwcholinergicznym lub odwodnionym.³⁰

Działanie przeciwwymiotne

W badaniach przedklinicznych rysperydonu obserwowano jego działanie przeciwwymiotne. W przypadku stosowania leku u ludzi działanie to może maskować objawy przedmiotowe i podmiotowe przedawkowania niektórych leków lub stany, takie jak niedrożność jelit, zespół Reye’a i nowotwór mózgu.³¹

Zaburzenia czynności nerek i wątroby

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek mają mniejszą zdolność wydalania czynnej frakcji przeciwpsychotycznej rysperydonu niż osoby z prawidłową czynnością nerek. Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby mają zwiększone stężenie wolnej frakcji rysperydonu w osoczu.³²

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych zgłaszano przypadki żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (VTE). Ze względu na częste występowanie nabytych czynników ryzyka VTE u pacjentów leczonych lekami przeciwpsychotycznymi, przed rozpoczęciem leczenia i podczas leczenia rysperydonem należy zidentyfikować wszystkie możliwe czynniki ryzyka VTE i podjąć odpowiednie działania zapobiegawcze.³³

Śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki

U pacjentów przyjmujących leki o działaniu antagonistycznym na receptory alfa1a-adrenergiczne, w tym rysperydon, stwierdzano podczas operacji usunięcia zaćmy śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki (IFIS). Zespół IFIS może zwiększać ryzyko powikłań ocznych w trakcie i po zabiegu.³⁴

Przed zabiegiem należy poinformować wykonującego zabieg okulistę o aktualnym lub wcześniejszym przyjmowaniu leków o działaniu antagonistycznym na receptory alfa1a-adrenergiczne. Nie ustalono możliwych korzyści z odstawienia leków blokujących receptory alfa1a-adrenergiczne przed zabiegiem usunięcia zaćmy i należy to rozważyć wobec ryzyka przerwania leczenia przeciwpsychotycznego.³⁵

Szczególne środki ostrożności u dzieci i młodzieży

Przed przepisaniem rysperydonu dzieciom i młodzieży z zaburzeniami zachowania należy przeprowadzić dokładną analizę fizycznych i społecznych przyczyn zachowań agresywnych, takich jak ból czy niewłaściwe wymagania środowiskowe.³⁶

Działanie sedatywne rysperydonu należy w tej populacji dokładnie obserwować ze względu na możliwy wpływ na zdolność uczenia się. Zmiana czasu podawania rysperydonu może zmniejszyć wpływ sedacji na koncentrację u dzieci i młodzieży.³⁷

Podawanie rysperydonu wiązało się z umiarkowanym zwiększeniem masy ciała i wskaźnika masy ciała (BMI). Zaleca się pomiar wyjściowej masy ciała przed rozpoczęciem leczenia oraz regularną kontrolę masy ciała w trakcie terapii. Zmiany wzrostu stwierdzane w długotrwałych, otwartych badaniach rozszerzonych mieściły się w normach określonych dla danego wieku.³⁸

Ze względu na możliwy wpływ długotrwałej hiperprolaktynemii na wzrost i dojrzewanie płciowe u dzieci i młodzieży, należy regularnie oceniać stan endokrynologiczny pacjenta, w tym pomiary wzrostu, masy ciała, ocenę dojrzewania płciowego, kontrolę miesiączkowania i innych potencjalnych działań zależnych od prolaktyny.³⁹

Wyniki obserwacyjnego badania przeprowadzonego po wprowadzeniu produktu do obrotu wykazały, że osoby w wieku od 8 do 16 lat narażone na działanie rysperydonu były o około 3,0 do 4,8 cm wyższe niż osoby stosujące inne leki przeciwpsychotyczne. W badaniu nie określono, czy ekspozycja na rysperydon miała wpływ na ostateczny wzrost osób dorosłych, czy skutek był wynikiem bezpośredniego działania rysperydonu na wzrost kości, wpływem choroby podstawowej, czy też lepszą kontrolą choroby, co skutkowało zwiększeniem wzrostu.⁴⁰

Podczas leczenia rysperydonem należy regularnie kontrolować występowanie objawów pozapiramidowych oraz innych zaburzeń ruchu.⁴¹

Uwagi dotyczące substancji pomocniczych

Lek Orizon zawiera kwas benzoesowy (E 210). Zwiększona bilirubinemia występująca w następstwie wypierania z albuminy może zwiększać ryzyko żółtaczki u noworodków, która może rozwinąć się w żółtaczkę jąder podkorowych mózgu.⁴²