Właściwości farmakodynamiczne
Orizon 1 mg/ml

Właściwości farmakodynamiczne rysperydonu

Rysperydon, substancja czynna produktu leczniczego Orizon w postaci roztworu doustnego, należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako psycholeptyki, a dokładniej – inne leki przeciwpsychotyczne (kod ATC: N05AX08). Wykazuje on złożony mechanizm działania i szerokie zastosowanie kliniczne w różnych jednostkach chorobowych.¹

Mechanizm działania

Rysperydon charakteryzuje się wybiórczym antagonizmem monoaminergicznym o unikatowych właściwościach farmakologicznych. Jego działanie opiera się przede wszystkim na wysokim powinowactwie do receptorów serotoninergicznych 5-HT2 oraz dopaminergicznych D2. Dodatkowo wykazuje wiązanie z receptorami alfa-1-adrenergicznymi, a z mniejszym powinowactwem łączy się również z receptorami histaminergicznymi H1 i receptorami α-2-adrenergicznymi. Co istotne, rysperydon nie wykazuje powinowactwa do receptorów cholinergicznych.²

Pomimo silnego antagonizmu wobec receptorów D2, co ma bezpośredni związek z korzystnym wpływem na wytwórcze objawy schizofrenii, rysperydon w mniejszym stopniu niż klasyczne neuroleptyki ogranicza aktywność motoryczną i wywołuje katalepsję. Ten profil farmakodynamiczny stanowi istotną przewagę nad starszymi lekami przeciwpsychotycznymi.³

Szczególnie ważne jest zrównoważone ośrodkowe działanie antagonistyczne na receptory serotoninergiczne i dopaminergiczne, które może zmniejszać prawdopodobieństwo wystąpienia pozapiramidowych działań niepożądanych. Ta właściwość rozszerza również spektrum działania terapeutycznego rysperydonu na objawy negatywne i zaburzenia afektywne występujące w przebiegu schizofrenii.⁴

Skuteczność kliniczna

Skuteczność w leczeniu schizofrenii

Skuteczność rysperydonu w krótkotrwałej terapii schizofrenii została potwierdzona w czterech badaniach klinicznych trwających od 4 do 8 tygodni, które obejmowały ponad 2500 pacjentów spełniających kryteria DSM-IV dla schizofrenii. Badania te dostarczyły szeregu dowodów na efektywność leku w różnych dawkach i schematach podawania:⁵

• W 6-tygodniowym badaniu kontrolowanym placebo, z dawkowaniem stopniowo zwiększanym do 10 mg/dobę (podawanie dwa razy na dobę), rysperydon wykazał lepszą skuteczność niż placebo według oceny w skali Brief Psychiatric Rating Scale (BPRS).⁶
• W 8-tygodniowym badaniu kontrolowanym placebo z czterema stałymi dawkami rysperydonu (2 mg, 6 mg, 10 mg i 16 mg na dobę, podawanymi dwa razy na dobę), wszystkie grupy leczenia aktywnego uzyskały lepsze wyniki w skali Positive and Negative Syndrome Scale (PANSS) w porównaniu z placebo.⁷
• W 8-tygodniowym badaniu porównującym pięć stałych dawek rysperydonu (1 mg, 4 mg, 8 mg, 12 mg i 16 mg na dobę, podawanych dwa razy na dobę), grupy otrzymujące dawki 4 mg, 8 mg i 16 mg na dobę uzyskały lepsze wyniki w skali PANSS w porównaniu z grupą otrzymującą 1 mg na dobę.⁸
• W 4-tygodniowym badaniu kontrolowanym placebo z dwiema stałymi dawkami rysperydonu (4 mg i 8 mg na dobę, podawanymi raz na dobę), obie grupy leczenia aktywnego osiągnęły lepsze wyniki w skali PANSS w porównaniu z placebo, zarówno w całkowitym wyniku PANSS, jak i w mierze odpowiedzi (definiowanej jako >20% zmniejszenie całkowitego wyniku PANSS). ^{20% zmniejszenia całkowitego wyniku PANSS).”>9}

Istotne klinicznie wyniki uzyskano również w badaniach długoterminowych. W badaniu z udziałem dorosłych pacjentów leczonych ambulatoryjnie, stabilnych klinicznie od co najmniej 4 tygodni na lekach przeciwpsychotycznych, porównano rysperydon (2-8 mg/dobę) z haloperydolem. Obserwację prowadzono przez 1-2 lata pod kątem nawrotów choroby. U pacjentów przyjmujących rysperydon stwierdzono znacząco dłuższy okres do wystąpienia nawrotu w porównaniu z grupą haloperydolu.¹⁰

Skuteczność w zaburzeniu afektywnym dwubiegunowym

Skuteczność rysperydonu w leczeniu epizodów maniakalnych w przebiegu zaburzenia afektywnego dwubiegunowego typu I została potwierdzona w trzech podwójnie zaślepionych badaniach kontrolowanych placebo, które objęły około 820 pacjentów spełniających kryteria DSM-IV. Badania te wykazały, że rysperydon podawany w dawce od 1 mg do 6 mg na dobę (z dawką początkową 3 mg w dwóch badaniach i 2 mg w jednym badaniu) był znacząco skuteczniejszy niż placebo w odniesieniu do zmian w stosunku do wyniku początkowego w skali Young Mania Rating Scale (YMRS) w 3. tygodniu leczenia.¹¹

W badaniach tych odsetek pacjentów z odpowiedzią kliniczną (definiowaną jako zmniejszenie o ≥50% łącznego wyniku YMRS w stosunku do wartości początkowej) po 3 tygodniach był znacząco większy w grupach rysperydonu niż placebo. Jedno z tych badań obejmowało również grupę otrzymującą haloperydol i przedłużoną, 9-tygodniową fazę podtrzymującą. Skuteczność terapeutyczna utrzymywała się przez cały okres 9-tygodniowej terapii podtrzymującej, a poprawa w skali YMRS w 12. tygodniu była porównywalna dla rysperydonu i haloperydolu.¹²

Skuteczność rysperydonu w terapii skojarzonej z lekami stabilizującymi nastrój została oceniona w dwóch 3-tygodniowych badaniach obejmujących około 300 pacjentów z zaburzeniami dwubiegunowymi typu I. Wyniki tych badań były zróżnicowane:

• W pierwszym badaniu wykazano, że rysperydon (1-6 mg/dobę, dawka początkowa 2 mg/dobę) w skojarzeniu z litem lub walproinianem był skuteczniejszy niż monoterapia tymi lekami w odniesieniu do zmiany wyniku YMRS w 3. tygodniu leczenia.¹³
• W drugim badaniu rysperydon (1-6 mg/dobę, dawka początkowa 2 mg/dobę) w skojarzeniu z litem, walproinianem lub karbamazepiną nie wykazał przewagi nad monoterapią tymi lekami w redukcji wyniku YMRS. Jako prawdopodobną przyczynę wskazano indukcję metabolizmu rysperydonu i 9-hydroksyrysperydonu przez karbamazepinę, co prowadziło do subterapeutycznych stężeń tych związków.¹⁴
• Potwierdzeniem tej hipotezy są wyniki analizy post-hoc, w której po wykluczeniu grupy otrzymującej karbamazepinę stwierdzono, że rysperydon w skojarzeniu z litem lub walproinianem zapewniał większe obniżenie wyniku w skali YMRS w porównaniu z monoterapią tymi lekami.¹⁵

Skuteczność w otępieniu z uporczywą agresją

Skuteczność rysperydonu w leczeniu Behawioralnych i Psychologicznych Objawów Demencji (BPSD), obejmujących zaburzenia zachowania takie jak agresja, pobudzenie, psychoza, nadmierna aktywność i zaburzenia afektywne, została potwierdzona w trzech podwójnie zaślepionych, kontrolowanych placebo badaniach z udziałem 1150 pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego.¹⁶

W badaniach tych stosowano różne schematy dawkowania:

• W jednym badaniu zastosowano stałe dawki wynoszące 0,5 mg, 1 mg i 2 mg na dobę.
• W dwóch pozostałych badaniach stosowano elastyczne dawkowanie w zakresie odpowiednio 0,5-4 mg na dobę oraz 0,5-2 mg na dobę.¹⁷

Wyniki tych badań wykazały statystycznie istotną i klinicznie znaczącą skuteczność rysperydonu w leczeniu agresji oraz mniej znaczącą w leczeniu pobudzenia i psychozy u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem. Skuteczność oceniano za pomocą uznanych skal: Behavioural Pathology In Alzheimer’s Disease Rating Scale (BEHAVE-AD) oraz Cohen-Mansfield Agitation Inventory (CMAI).¹⁸

Co szczególnie istotne, działanie terapeutyczne rysperydonu wykazało niezależność od szeregu czynników, takich jak:

• Wynik w skali Mini-Mental State Examination (MMSE), a tym samym od stopnia zaawansowania otępienia
• Uspokajające właściwości rysperydonu
• Obecność lub brak psychozy
• Typ otępienia (związane z chorobą Alzheimera, naczyniowe lub mieszane)¹⁹

Skuteczność u dzieci i młodzieży

Zaburzenia zachowania

Skuteczność rysperydonu w krótkotrwałym leczeniu zachowań destrukcyjnych została potwierdzona w dwóch podwójnie zaślepionych, kontrolowanych placebo badaniach przeprowadzonych z udziałem 240 pacjentów w wieku od 5 do 12 lat. Pacjenci ci spełniali kryteria DSM-IV dla zaburzeń zachowania (disruptive behaviour disorders – DBD) i prezentowali graniczną funkcję intelektualną lub łagodne do umiarkowanego zaburzenie zdolności uczenia się i/lub upośledzenie psychiczne.²⁰

W obu badaniach wykazano, że rysperydon w dawkach od 0,02 do 0,06 mg/kg masy ciała na dobę był znacząco skuteczniejszy od placebo w odniesieniu do pierwotnego punktu końcowego, definiowanego jako zmiana wyniku w podskali Conduct Problem skali Nisonger-Child Behaviour Rating Form (N-CBRF) w stosunku do wartości wyjściowej w 6. tygodniu leczenia.²¹