Wpływ diklofenaku na płodność, ciążę i laktację

Personel medyczny przepisujący diklofenak sodowy w postaci żelu do stosowania miejscowego (Olfen hydrożel, 10 mg/g) powinien być świadomy potencjalnego wpływu tego leku na płodność, przebieg ciąży oraz karmienie piersią. Mimo że ekspozycja ogólnoustrojowa przy podaniu miejscowym jest znacząco niższa niż przy podaniu doustnym, konieczne jest uwzględnienie określonych środków ostrożności, szczególnie w przypadku pacjentek w ciąży lub karmiących piersią.¹

Stosowanie w okresie ciąży

Podczas rozmowy z pacjentką będącą w ciąży lub planującą ciążę, należy przekazać istotne informacje dotyczące potencjalnych zagrożeń związanych ze stosowaniem diklofenaku. Należy zwrócić uwagę, że jako niesteroidowy lek przeciwzapalny (NLPZ), diklofenak hamuje syntezę prostaglandyn, co może mieć niekorzystny wpływ zarówno na przebieg ciąży, jak i na rozwój zarodka lub płodu.²

Pierwszy i drugi trymestr ciąży

Dane epidemiologiczne wskazują na zwiększone ryzyko wystąpienia powikłań przy stosowaniu inhibitorów syntezy prostaglandyn we wczesnym okresie ciąży. Szczególną uwagę należy zwrócić na:³

• Zwiększone ryzyko poronienia – badania epidemiologiczne wykazały korelację między stosowaniem NLPZ a wyższym odsetkiem poronień
• Wady rozwojowe serca – całkowite ryzyko wystąpienia wad kardiologicznych wzrasta z 1% do około 1,5% u pacjentek stosujących inhibitory syntezy prostaglandyn⁴
• Wady w postaci wytrzewienia – odnotowano zwiększoną częstość występowania tego typu anomalii rozwojowych

Należy podkreślić, że ryzyko wystąpienia niekorzystnych skutków rośnie proporcjonalnie do dawki i czasu trwania terapii.⁵ Badania przeprowadzone na modelach zwierzęcych wykazały, że podawanie inhibitorów syntezy prostaglandyn wiązało się z:⁶

• Zwiększoną utratą płodów zarówno przed, jak i po implantacji
• Zwiększoną śmiertelnością zarodków i płodów
• Wyższą częstością występowania różnorodnych wad wrodzonych, w tym w obrębie układu sercowo-naczyniowego⁷

W związku z powyższym, należy poinformować pacjentkę, że diklofenak w postaci żelu nie powinien być stosowany podczas pierwszego i drugiego trymestru ciąży, chyba że jest to bezwzględnie konieczne. Jeśli lekarz podejmie decyzję o przepisaniu leku Olfen hydrożel kobiecie planującej ciążę lub będącej w pierwszym lub drugim trymestrze ciąży, należy zastosować możliwie najmniejszą dawkę przez możliwie najkrótszy okres.⁸

Trzeci trymestr ciąży

W przypadku trzeciego trymestru ciąży, sytuacja jest bardziej jednoznaczna – stosowanie diklofenaku, podobnie jak innych inhibitorów syntezy prostaglandyn, jest bezwzględnie przeciwwskazane.⁹ Jest to spowodowane możliwością wystąpienia poważnych powikłań zarówno u płodu, jak i u matki.

Potencjalne zagrożenia dla płodu związane ze stosowaniem inhibitorów syntezy prostaglandyn w trzecim trymestrze ciąży obejmują:¹⁰

• Toksyczne działanie na układ krążenia i układ oddechowy, w tym:
  • Przedwczesne zamknięcie przewodu tętniczego (Botalla)
  • Rozwój nadciśnienia płucnego¹¹
• Zaburzenia czynności nerek, które mogą progresować do niewydolności nerek z towarzyszącym małowodziem¹²

Jednocześnie, stosowanie diklofenaku w końcowym okresie ciąży może wiązać się z niekorzystnymi efektami u matki i noworodka:¹³

• Zaburzenia hemostazy – wydłużenie czasu krwawienia i działanie antyagregacyjne, które mogą wystąpić nawet przy stosowaniu bardzo niskich dawek¹⁴
• Zahamowanie czynności skurczowej macicy – prowadzące do opóźnienia porodu lub jego przedłużenia¹⁵

Karmienie piersią

Lekarz powinien poinformować pacjentkę karmiącą piersią, że diklofenak, podobnie jak inne niesteroidowe leki przeciwzapalne, przenika do mleka kobiecego, choć w niewielkich ilościach.¹⁶ Przy stosowaniu preparatu Olfen hydrożel w dawkach terapeutycznych, nie obserwuje się niekorzystnego wpływu na karmione dziecko.¹⁷

Należy jednak poinformować pacjentkę o następujących zaleceniach ostrożności:¹⁸

• Produkt może być stosowany podczas karmienia piersią wyłącznie po konsultacji lekarskiej i zgodnie z zaleceniami
• Nie należy aplikować żelu na okolice piersi, aby uniknąć bezpośredniego kontaktu leku z ustami dziecka podczas karmienia
• Należy unikać stosowania leku na duże powierzchnie skóry
• Nie zaleca się długotrwałego stosowania preparatu¹⁹

Przekazując powyższe informacje pacjentkom, lekarz powinien zawsze ocenić stosunek potencjalnych korzyści do ryzyka związanego ze stosowaniem diklofenaku w postaci żelu u kobiet w ciąży lub karmiących piersią. W przypadku konieczności zastosowania leku, należy wybierać najniższe skuteczne dawki przez jak najkrótszy okres, z uwzględnieniem wszystkich opisanych ograniczeń i przeciwwskazań.