Właściwości farmakodynamiczne leku Oftasteril

Oftasteril, krople do oczu w postaci roztworu, zawiera jako substancję czynną powidon jodowany w stężeniu 50 mg/ml. Preparat należy do grupy farmakoterapeutycznej leków oftalmologicznych, sklasyfikowanych jako inne leki przeciwinfekcyjne (kod ATC: S01AX18). Właściwości farmakodynamiczne tego produktu leczniczego wynikają bezpośrednio z obecności jodu w kompleksie z polimerowym nośnikiem.¹

Mechanizm działania

Powidon jodowany stanowi szczególny rodzaj kompleksu organicznego określanego jako jodofor, który posiada ugruntowaną pozycję w zastosowaniach klinicznych jako środek antyseptyczny o szerokim spektrum działania. Kompleks ten zawiera około 10% dostępnego, aktywnego jodu, który jest uwalniany w sposób kontrolowany i stopniowy. Mechanizm działania przeciwdrobnoustrojowego opiera się właśnie na powolnym uwalnianiu jodu z kompleksu polimerowego.²

Oftasteril stosowany jest przede wszystkim w leczeniu zanieczyszczonych ran oraz w przedoperacyjnym przygotowaniu skóry, błon śluzowych oraz powierzchni oka. W porównaniu do preparatów zawierających wolny jod, powidon jodowany wykazuje słabsze działanie przeciwdrobnoustrojowe, ale jednocześnie charakteryzuje się znacznie mniejszą toksycznością, co jest istotną zaletą w aplikacjach okulistycznych.³

Spektrum przeciwdrobnoustrojowe

Oftasteril wykazuje szerokie spektrum działania przeciwdrobnoustrojowego dzięki właściwościom uwalnianego jodu. Badania potwierdzają, że powidon jodowany zawarty w preparacie wykazuje:

• Działanie bakteriobójcze – potwierdzono skuteczność wobec wszystkich testowanych bakterii w warunkach in vitro w czasie krótszym niż 5 minut
• Działanie grzybobójcze – wykazuje skuteczność zarówno wobec drożdżaków, jak i grzybów filamentowych
• Działanie wirusobójcze – uwalniane stopniowo jodofory wykazują aktywność przeciwko wirusom
• Działanie sporobójcze – roztwór wykazuje aktywność wobec zarodników różnych mikroorganizmów

Ta szeroka aktywność przeciwdrobnoustrojowa czyni Oftasteril preparatem szczególnie wartościowym w zakażeniach mieszanych lub o nieustalonej etiologii.⁴

Działanie farmakodynamiczne

Po aplikacji kropli do oczu Oftasteril, kompleks powidon-jod zapewnia stałe dostarczanie jodu do powierzchni oka przez krótki czas kontaktu roztworu z powierzchnią gałki ocznej. Ekspozycja powierzchni oka na jod wynika z dwóch źródeł:

1. Wolnego jodu obecnego bezpośrednio w roztworze
2. Jodu związanego z polimerem powidonu, który pełni funkcję rezerwuaru

Po kontakcie preparatu z powierzchnią oka, następuje stopniowe uwalnianie coraz większej ilości jodu z kompleksu polimerowego, co zapewnia utrzymanie aktywności przeciwdrobnoustrojowej.⁵

Czynniki ograniczające aktywność

Należy zwrócić uwagę na następujące czynniki, które mogą wpływać na skuteczność preparatu Oftasteril:

• Substancje organiczne – obecność białek, surowicy i krwi na powierzchni oka może ograniczać aktywność wolnego jodu, stanowiącego aktywną formę leku
• pH – jodofory, w tym powidon jodowany, wykazują niestabilność w środowisku o odczynie zasadowym, co może wpływać na ich skuteczność terapeutyczną

Powyższe czynniki należy brać pod uwagę przy stosowaniu preparatu w praktyce klinicznej, szczególnie w przypadkach infekcji przebiegających z nasilonym odczynem zapalnym i wysiękiem.⁶

Mechanizmy oporności

Istotną zaletą preparatu Oftasteril jest brak udokumentowanej oporności krzyżowej bakterii na jego działanie. Nie odnotowano przypadków, w których ekspozycja bakterii na powidon jodowany lub jod prowadziłaby do rozwoju oporności krzyżowej na antybiotyki. Nie zaobserwowano również współoporności związanej z jakimkolwiek znanym sprzężeniem genetycznym determinant oporności.⁷

W literaturze istnieją doniesienia o ograniczonej liczbie przypadków zanieczyszczenia jodoforów bakteriami z rodzaju Pseudomonas w warunkach ubogich w składniki odżywcze, takich jak kanalizacja szpitalna. Zjawisko to może sugerować możliwość występowania oporności na powidon jodowany, jednak ma ono ograniczone znaczenie kliniczne w odniesieniu do stosowania powidonu jodowanego w ramach aseptyki oczu.⁸