Działania niepożądane
Methofill 2,5 mg

Metotreksat wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, których nasilenie i częstość występowania zależą od dawki, drogi podania oraz czasu terapii. W leczeniu przeciwnowotworowym najistotniejszymi toksycznościami ograniczającymi dawkowanie są zahamowanie czynności szpiku kostnego (manifestujące się pancytopenią, agranulocytozą) oraz zapalenie błon śluzowych, pojawiające się zwykle 3-7 dni po podaniu leku, z leukopenią i trombocytopenią rozwijającymi się w kolejnych dniach. Objawy te ustępują zazwyczaj w ciągu 14-28 dni u pacjentów z prawidłową eliminacją leku. Do najcięższych działań niepożądanych należą także toksyczność płucna (w tym śródmiąższowe zapalenie płuc o potencjalnie śmiertelnym przebiegu), hepatotoksyczność (ostre zapalenie i niewydolność wątroby), nefrotoksyczność, neurotoksyczność (encefalopatia, leukoencefalopatia, drgawki), zdarzenia zakrzepowo-zatorowe oraz ciężkie reakcje alergiczne, w tym wstrząs anafilaktyczny i zespół Stevensa-Johnsona.

Pobierz ChPL PDF Methofill – Tabletki – 2,5 mg
  1. Profil bezpieczeństwa metotreksatu
  2. Najcięższe działania niepożądane
  3. Najczęstsze działania niepożądane
  4. Postępowanie przy wystąpieniu działań niepożądanych
  5. Szczegółowy wykaz działań niepożądanych
    1. Działania niepożądane u dzieci i młodzieży
  6. Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych
    1. Kolejne rozdziały
Wskazania
  1. ciężka postać łuszczycy pospolitej
  2. czynna postać reumatoidalnego zapalenia stawów
  3. czynne łuszczycowe zapalenie stawów
  4. ostra białaczka limfoblastyczna
Substancja czynna
  1. metotreksat
Kategoria leku
  1. leki cytostatyczne
  2. leki immunosupresyjne
  3. leki przeciwreumatyczne

Profil bezpieczeństwa metotreksatu

Metotreksat charakteryzuje się złożonym profilem działań niepożądanych, których występowanie i nasilenie jest zazwyczaj zależne od dawki, sposobu podania oraz czasu stosowania. Szczególną uwagę należy zwrócić na fakt, że działania niepożądane mogą wystąpić nawet przy stosowaniu małych dawek tego leku, co wymaga starannego monitorowania pacjentów przez lekarza prowadzącego terapię1.

W leczeniu przeciwnowotworowym dominującymi działaniami toksycznymi metotreksatu, które ograniczają dawkowanie, są zahamowanie czynności szpiku kostnego oraz zapalenie błon śluzowych. Zapalenie błony śluzowej pojawia się zwykle około 3-7 dni po podaniu leku, natomiast leukopenia i trombocytopenia rozwijają się kilka dni później. U pacjentów z prawidłowo funkcjonującymi mechanizmami eliminacji, objawy te ustępują w ciągu 14-28 dni2.

Najcięższe działania niepożądane

Do najcięższych działań niepożądanych metotreksatu należą:3

  • Zahamowanie czynności szpiku kostnego – objawia się pancytopenią, agranulocytozą, zaburzeniami hematopoezy
  • Toksyczność płucna – w tym śródmiąższowe zapalenie płuc, które może mieć przebieg śmiertelny
  • Hepatotoksyczność – manifestująca się jako ostre zapalenie wątroby, toksyczne uszkodzenie wątroby, niewydolność wątroby
  • Nefrotoksyczność – prowadząca do zaburzeń funkcji nerek, aż do niewydolności
  • Neurotoksyczność – objawiająca się encefalopatią, leukoencefalopatią, drgawkami
  • Zdarzenia zakrzepowo-zatorowe – w tym zakrzepica tętnicza i zakrzepica naczyń mózgowych
  • Wstrząs anafilaktyczny – jako ciężka reakcja alergiczna
  • Zespół Stevensa-Johnsona – ciężka reakcja skórna

Najczęstsze działania niepożądane

Najczęściej obserwowane działania niepożądane metotreksatu (występujące bardzo często) to:4

  • Zaburzenia żołądkowo-jelitowe:
    • Zapalenie jamy ustnej
    • Niestrawność
    • Bóle brzucha
    • Nudności
    • Utrata apetytu
  • Nieprawidłowe wyniki testów czynnościowych wątroby:
    • Zwiększona aktywność aminotransferazy alaninowej (AlAT)
    • Zwiększona aktywność aminotransferazy asparaginianowej (AspAT)
    • Zwiększona aktywność fosfatazy alkalicznej
    • Zwiększone stężenie bilirubiny

Inne często występujące działania niepożądane obejmują leukopenię, niedokrwistość, trombocytopenię, bóle głowy, zmęczenie, senność, zapalenie płuc, śródmiąższowe zapalenie płuc (często związane z eozynofilią), owrzodzenia jamy ustnej, biegunkę, wysypkę, rumień oraz świąd5.

Postępowanie przy wystąpieniu działań niepożądanych

Większość działań niepożądanych jest odwracalna, jeśli zostaną wcześnie wykryte. W przypadku wystąpienia działań niepożądanych należy:6

  1. Zmniejszyć dawkę metotreksatu lub przerwać leczenie
  2. Zastosować odpowiednie środki zaradcze
  3. Wznowić leczenie metotreksatem z zachowaniem szczególnej ostrożności, tylko po dokładnym rozważeniu konieczności kontynuacji terapii
  4. Zachować zwiększoną czujność w kierunku ewentualnego nawrotu objawów toksyczności

Szczegółowy wykaz działań niepożądanych

Poniżej przedstawiono szczegółową tabelę działań niepożądanych z uwzględnieniem częstości ich występowania zgodnie z klasyfikacją układów i narządów. Częstość występowania określono w następujący sposób:7

Układ/narząd Bardzo często (≥1/10) Często (≥1/100 do <1/10) Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) Rzadko (≥1/10000 do <1/1000) Bardzo rzadko (<1/10000) Częstość nieznana
Nowotwory łagodne, złośliwe i nieokreślone Chłoniak
Zaburzenia krwi i układu chłonnego Leukopenia, trombocytopenia, niedokrwistość Pancytopenia, agranulocytoza, zaburzenia hematopoezy Niedokrwistość megaloblastyczna, zahamowanie czynności szpiku kostnego (ciężki przebieg) Niedokrwistość aplastyczna, zaburzenia limfoproliferacyjne Eozynofilia, neutropenia, powiększenie węzłów chłonnych, krwotoki
Zaburzenia układu nerwowego Ból głowy, zmęczenie, senność Drgawki, zawroty głowy, dezorientacja Niedowład połowiczy, niedowład, obrzęk mózgu, ostre aseptyczne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych (paraliż, wymioty), letarg, przemijające niewielkie zaburzenia poznawcze Psychozy, afazja, ból, osłabienie mięśni lub parestezja, niedoczulica, zmiany smaku (metaliczny smak) Rozdrażnienie, dyzartria, nietypowe doznania w obrębie głowy, szumy uszne, encefalopatia/leukoencefalopatia
Zaburzenia oka Poważne zaburzenia widzenia Retinopatia, zapalenie spojówek
Zaburzenia serca Zapalenie osierdzia, wysięk osierdziowy, tamponada serca
Zaburzenia naczyniowe Reakcje zakrzepowo-zatorowe (zakrzepica tętnicza, zakrzepica naczyń mózgu, zakrzepowe zapalenie żył, zakrzepica żył głębokich nóg, zakrzepica żył siatkówki, zatorowość płucna) Niedociśnienie
Zaburzenia układu oddechowego Śródmiąższowe zapalenie płuc/zapalenie płuc (może być śmiertelne) Zwłóknienie płuc Porażenie oddechu, reakcje podobne do astmy oskrzelowej (kaszel, duszność, zmiany patologiczne w badaniach czynności płuc) Zapalenie gardła, zapalenie płuc wywołane przez Pneumocystis jiroveci, inne zakażenia płuc, przewlekła obturacyjna choroba płuc, wysięk opłucnowy, krwawienie pęcherzykowe
Zaburzenia żołądka i jelit Utrata apetytu, nudności, wymioty, ból brzucha, zapalenie i owrzodzenie błony śluzowej jamy ustnej i gardła, zapalenie jamy ustnej, niestrawność Biegunka, owrzodzenie i krwawienie z przewodu pokarmowego Zapalenie trzustki Zapalenie jelit, zaburzenia wchłaniania, smoliste stolce, zapalenie dziąseł, toksyczne rozdęcie okrężnicy, krwawe wymioty
Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych Wzrost aktywności enzymów wątrobowych (AlAT, AspAT, fosfataza alkaliczna i bilirubina) Stłuszczenie wątroby, zwłóknienie i marskość wątroby, zmniejszenie stężenia albuminy w surowicy Ostre zapalenie wątroby i toksyczne uszkodzenie wątroby Ostre zwyrodnienie wątroby, niewydolność wątroby, reaktywacja przewlekłego zapalenia wątroby
Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej Rumień, wysypka, świąd Ciężkie objawy toksyczne: zapalenie naczyń, opryszczkowate wykwity skórne, zespół Stevensa-Johnsona, toksyczna nekroliza naskórka (zespół Lyella) Zwiększenie guzków reumatycznych, bolesne nadżerki blaszki łuszczycowej, nadwrażliwość na światło, zwiększona pigmentacja skóry, wypadanie włosów, utrudnione gojenie się ran Pokrzywka, nasilone zmiany pigmentacyjne paznokci, onycholiza, trądzik, wybroczyny, siniaki, rumień wielopostaciowy, skórne wykwity rumieniowe, nasilenie zmian łuszczycowych podczas terapii UV, popromienne zapalenie skóry, oparzenia słoneczne jako „reakcje przypominające”, ostra zanokcica, czyraki, teleangiektazje, zapalenie gruczołów potowych, złuszczanie skóry/złuszczające zapalenie skóry
Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe Osteoporoza, bóle stawów, bóle mięśni Złamania naprężeniowe Martwica kości szczęki (wtórna do zaburzeń mieloproliferacyjnych)
Zaburzenia nerek i dróg moczowych Nefropatia, zapalenie i owrzodzenie pęcherza moczowego (z możliwym krwiomoczem), dyzuria Niewydolność nerek, skąpomocz, bezmocz, azotemia Białkomocz
Zaburzenia układu rozrodczego Zapalenie i owrzodzenie pochwy Oligospermia, zaburzenia miesiączkowania, niepłodność, utrata libido, impotencja Upławy, ginekomastia
Zakażenia i zarażenia pasożytnicze Zakażenia oportunistyczne (czasami śmiertelne) Półpasiec, posocznica, zakażenia wywołane wirusem cytomegalii, nokardioza, histoplazmoza, kryptokokoza, rozsiana opryszczka pospolita
Zaburzenia układu immunologicznego Reakcje alergiczne, wstrząs anafilaktyczny Gorączka, dreszcze, immunosupresja Alergiczne zapalenie naczyń (ciężki objaw toksyczny), hipogammaglobulinemia
Zaburzenia hormonalne Cukrzyca
Zaburzenia psychiczne Depresja, wahania nastroju Bezsenność
Zaburzenia metabolizmu i odżywiania Cukrzyca
Zaburzenia ogólne Gorączka, obrzęk

Działania niepożądane u dzieci i młodzieży

Oczekuje się, że częstość, rodzaj i nasilenie działań niepożądanych u dzieci i młodzieży będą takie same, jak u dorosłych pacjentów8.

Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych9:

Al. Jerozolimskie 181C
02-222 Warszawa
tel.: + 48 22 49 21 301
faks: + 48 22 49 21 309
strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

Działania niepożądane można zgłaszać również bezpośrednio podmiotowi odpowiedzialnemu10.

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 10.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl