Właściwości farmakodynamiczne leku Memantine Orion

Memantyna chlorowodorek, substancja czynna leku Memantine Orion, należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako psychoanaleptyki, podgrupy leków przeciw otępieniu (inne leki przeciw otępieniu), o kodzie ATC: N06DX01. Lek dostępny jest w postaci tabletek powlekanych zawierających 10 mg lub 20 mg memantyny chlorowodorku, co odpowiada odpowiednio 8,31 mg i 16,62 mg memantyny.¹

Mechanizm działania

Aktualny stan wiedzy medycznej wskazuje na coraz liczniejsze dowody potwierdzające, że zaburzenia w neuroprzekaźnictwie glutaminergicznym, szczególnie dotyczące receptorów NMDA (kwasu N-metylo-D-asparaginowego), odgrywają istotną rolę zarówno w manifestacji objawów, jak i w progresji chorób neurodegeneracyjnych prowadzących do otępienia.²

Memantyna działa jako zależny od potencjału, niekompetytywny antagonista receptora NMDA o średnim powinowactwie. Jej mechanizm działania polega na modyfikacji efektów patologicznie podwyższonych stężeń glutaminianu, które mogą prowadzić do dysfunkcji neuronalnej. Poprzez blokowanie receptorów NMDA, memantyna przeciwdziała nadmiernej stymulacji tych receptorów, która w warunkach patologicznych może powodować uszkodzenie komórek nerwowych.³

Badania kliniczne

Badania w otępieniu umiarkowanym do ciężkiego

W kluczowym badaniu klinicznym oceniającym skuteczność memantyny w monoterapii u pacjentów z chorobą Alzheimera o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego (wynik w skali MMSE na początku badania: 3-14 punktów) uczestniczyło 252 pacjentów ambulatoryjnych. Wyniki tego 6-miesięcznego badania wykazały istotne korzyści terapeutyczne memantyny w porównaniu do placebo w następujących obszarach:⁴

• Ocena funkcjonowania w oparciu o wywiad z pacjentem i opiekunem (CIBIC-plus): p=0,025
• Ocena wykonywania czynności życiowych w chorobie Alzheimera (ADCS-ADLsev): p=0,003
• Ocena zaburzeń funkcji poznawczych (SIB): p=0,002

Wszystkie powyższe parametry wykazały statystycznie istotną poprawę w grupie otrzymującej memantynę w porównaniu do grupy placebo.⁵

Badania w otępieniu łagodnym do umiarkowanego

Przeprowadzono również kluczowe badanie z zastosowaniem memantyny w monoterapii u pacjentów z chorobą Alzheimera o nasileniu łagodnym do umiarkowanego (punktacja w skali MMSE na początku badania: 10-22 punktów), które objęło 403 pacjentów. W badaniu tym wykazano statystycznie znamienną przewagę memantyny nad placebo w dwóch pierwszorzędowych punktach końcowych ocenianych w 24. tygodniu na podstawie danych z ostatniej dokonanej obserwacji (LOCF):⁶

• Podskala oceny zaburzeń funkcji poznawczych w chorobie Alzheimera (ADAS-cog): p=0,003
• Ogólna ocena kliniczna (CIBIC-plus): p=0,004

W innym badaniu monoterapeutycznym dotyczącym leczenia choroby Alzheimera o nasileniu łagodnym do umiarkowanego (punktacja w skali MMSE na początku badania: 11-23 punktów) wzięło udział 470 pacjentów. Jednakże w tym przypadku, w prospektywnie definiowanej początkowej analizie, nie osiągnięto statystycznie istotnego znaczenia w pierwszorzędowym punkcie końcowym skuteczności ocenianym w 24. tygodniu.⁷

Metaanaliza badań klinicznych

Szczególnie istotne dla oceny skuteczności terapeutycznej memantyny są wyniki metaanalizy obejmującej dane z sześciu 6-miesięcznych, kontrolowanych placebo badań III fazy. Analiza ta dotyczyła pacjentów z chorobą Alzheimera o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego (całkowita punktacja w skali MMSE na początku badania poniżej 20 punktów) leczonych memantyną zarówno w monoterapii, jak i w politerapii ze stałą dawką inhibitora acetylocholinesterazy.<sup data-drug="Memantine Orion" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Metaanaliza wyników leczenia pacjentów z chorobą Alzheimera o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego (całkowita punktacja w skali MMSE na początku badania 8

Metaanaliza wykazała statystycznie znamienny lepszy efekt terapeutyczny memantyny w trzech kluczowych domenach:⁹

1. Funkcje poznawcze
2. Ogólna ocena kliniczna
3. Codzienne funkcjonowanie

Szczególnie istotnym odkryciem było to, że memantyna wykazała statystycznie istotną skuteczność w zapobieganiu pogorszeniu stanu pacjentów. Analiza wykazała, że u dwukrotnie większego odsetka pacjentów przyjmujących placebo w porównaniu z pacjentami przyjmującymi memantynę nastąpiło pogorszenie we wszystkich trzech wymienionych domenach (21% w grupie placebo versus 11% w grupie memantyny, p<0,0001).<sup data-drug="Memantine Orion" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Wyniki analizy pacjentów, u których wystąpiło pogorszenie we wszystkich trzech domenach, wykazały statystycznie istotny lepszy efekt terapeutyczny memantyny w zakresie zapobiegania pogorszeniu; u dwukrotnie większej liczby pacjentów przyjmujących placebo w porównaniu z pacjentami przyjmującymi memantynę nastąpiło pogorszenie we wszystkich trzech domenach (21% versus 11%, p10

Kliniczne znaczenie właściwości farmakodynamicznych

Memantyna, jako antagonista receptorów NMDA, wykazuje skuteczność terapeutyczną w chorobie Alzheimera zarówno o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego, jak i łagodnym do umiarkowanego. Działanie leku prowadzi do poprawy funkcjonowania poznawczego, ogólnego stanu klinicznego oraz zdolności wykonywania codziennych czynności życiowych. Szczególnie istotnym aspektem działania memantyny jest jej zdolność do spowalniania progresji choroby, co przejawia się mniejszym odsetkiem pacjentów, u których następuje pogorszenie we wszystkich kluczowych domenach funkcjonowania.