Wstęp do farmakodynamiki hydroksyzyny

Chlorowodorek hydroksyzyny należy do grupy farmakoterapeutycznej leków psycholeptycznych, podgrupy anksjolityków, będących pochodnymi difenylometanu. W klasyfikacji anatomiczno-terapeutyczno-chemicznej (ATC) przypisany jest kod N05BB01. Istotnym aspektem charakterystyki substancji czynnej jest brak pokrewieństwa chemicznego z innymi grupami leków o działaniu psychotropowym takimi jak fenotiazyny, rezerpina, meprobamat czy benzodiazepiny, co determinuje jej unikalne właściwości farmakodynamiczne.¹

Mechanizm działania na poziomie ośrodkowego układu nerwowego

Specyfika działania chlorowodorku hydroksyzyny polega na braku hamowania czynności kory mózgowej. Podstawowy mechanizm działania opiera się najprawdopodobniej na hamowaniu aktywności określonych kluczowych obszarów podkorowych ośrodkowego układu nerwowego (OUN). Ta selektywność działania przyczynia się do profilu farmakodynamicznego leku, który łączy efekt anksjolityczny z minimalnym wpływem na funkcje poznawcze.²

Wielokierunkowe działanie farmakologiczne

Działanie przeciwhistaminowe

Działanie przeciwhistaminowe hydroksyzyny zostało potwierdzone zarówno w badaniach eksperymentalnych, jak i klinicznych. Właściwość ta przejawia się poprzez zmniejszenie odczynu bąbel-rumień po śródskórnym podaniu histaminy lub antygenów, co udokumentowano u zdrowych dorosłych ochotników oraz u dzieci. Znaczącą efektywność kliniczną wykazano w redukcji świądu w różnorodnych dermatozach, takich jak pokrzywka (w różnych postaciach), wyprysk oraz zapalenie skóry.³

W przypadkach niewydolności wątroby efekt przeciwhistaminowy pojedynczej dawki hydroksyzyny może być znacząco wydłużony, trwając nawet do 96 godzin po podaniu, co ma istotne znaczenie kliniczne przy dostosowywaniu dawkowania u pacjentów z upośledzoną funkcją tego narządu.⁴

Działanie anksjolityczno-sedacyjne

Działanie przeciwlękowe i uspokajające hydroksyzyny zostało udokumentowane w badaniach elektroencefalograficznych (EEG) u zdrowych ochotników. Efekt anksjolityczny potwierdzono klinicznie u pacjentów z wykorzystaniem różnorodnych standardowych testów psychometrycznych.⁵

Badania polisomnograficzne przeprowadzone wśród pacjentów cierpiących na zaburzenia lękowe i bezsenność wykazały szereg korzystnych efektów po podaniu hydroksyzyny w dawce 50 mg w jednej lub kilku dawkach dobowych, w tym:

• Wydłużenie całkowitego czasu snu
• Skrócenie całkowitego czasu przebudzeń w ciągu nocy
• Skrócenie czasu zasypiania

U pacjentów z zaburzeniami lękowymi zaobserwowano również zmniejszenie napięcia mięśniowego po zastosowaniu dawki dobowej 3 x 50 mg. Istotnym aspektem klinicznym jest brak zaburzeń pamięci podczas terapii oraz brak wystąpienia objawów odstawiennych po 4 tygodniach leczenia pacjentów z zaburzeniami lękowymi.⁶

Inne działania farmakologiczne

Oprócz głównych efektów, hydroksyzyna wykazuje następujące właściwości farmakodynamiczne:

• Działanie przeciwwymiotne – potwierdzone w próbie apomorfinowej oraz veriloidowej
• Działanie na wydzielanie żołądkowe – w dawkach terapeutycznych nie zwiększa wydzielania kwasu żołądkowego ani jego kwasowości, a w większości przypadków wykazuje łagodne działanie przeciwwydzielnicze
• Działanie spazmolityczne – zmniejszające napięcie mięśni gładkich
• Działanie sympatykolityczne – osłabiające aktywność układu współczulnego
• Działanie przeciwbólowe – o łagodnym nasileniu
• Działanie rozszerzające oskrzela – korzystne w schorzeniach układu oddechowego przebiegających ze skurczem oskrzeli
• Słabe powinowactwo do receptorów muskarynowych – minimalizujące działania niepożądane o charakterze cholinolitycznym

⁷

Charakterystyka farmakokinetyki działania farmakologicznego

Hydroksyzyna charakteryzuje się zróżnicowanym początkiem działania w zależności od drogi podania i postaci farmaceutycznej:

Zróżnicowany czas do rozpoczęcia działania farmakologicznego ma istotne znaczenie kliniczne przy wyborze odpowiedniej postaci farmaceutycznej w zależności od wskazania i oczekiwanej szybkości działania.⁸