Właściwości farmakodynamiczne
Galpent 100 mg

Właściwości farmakodynamiczne leku Galpent (pentaerytrytylu tetraazotan)

Pentaerytrytylu tetraazotan występujący w produkcie leczniczym Galpent należy do grupy farmakoterapeutycznej leków rozszerzających naczynia krwionośne stosowanych w chorobach serca, a dokładniej do organicznych azotanów, których kod ATC to C01DA05. Pentaerytrytylu tetraazotan działa jako prolek, co oznacza, że jego aktywność farmakologiczna występuje dopiero po biotransformacji w organizmie.¹

Mechanizm działania na poziomie molekularnym

Mechanizm działania pentaerytrytylu tetraazotanu opiera się na procesie biochemicznym, w którym związek ten ulega przekształceniu do aktywnej formy. W obecności hydrolaz i glutationu (pełniącego rolę donora grup tiolowych -SH) w różnych typach komórek organizmu – przede wszystkim w komórkach mięśni gładkich naczyń, śródbłonka naczyniowego oraz płytek krwi – dochodzi do uwolnienia wolnego rodnika tlenku azotu (NO). Pentaerytrytylu tetraazotan, podobnie jak inne azotany organiczne, należy zatem do grupy donorów NO.²

Tlenek azotu jest aktywną cząsteczką, która w warunkach fizjologicznych powstaje w śródbłonku i funkcjonuje jako czynnik o silnym działaniu naczyniorozkurczowym (EDRF – Endothelium-Derived Relaxing Factor). Po uwolnieniu w komórkach mięśni gładkich, NO stymuluje rozpuszczalną cyklazę guanylową (sGC), co prowadzi do wzrostu stężenia wtórnego przekaźnika – cyklicznego 3’5′ guanozynomonofosforanu (cGMP) wewnątrz komórki. W następstwie tego procesu dochodzi do aktywacji zależnej od cGMP kinazy białkowej, która fosforyluje białka uczestniczące w regulacji stężenia jonów wapnia (Ca²⁺) w komórkach mięśni gładkich. Efektem końcowym tych przemian jest zmniejszenie wewnątrzkomórkowego stężenia Ca²⁺, co prowadzi do rozkurczu komórek mięśni gładkich naczyń.³

Efekty hemodynamiczne w chorobie wieńcowej

W chorobie wieńcowej azotany, w tym pentaerytrytylu tetraazotan, wykazują złożone działanie terapeutyczne. Z jednej strony zmniejszają zapotrzebowanie tlenowe mięśnia sercowego, z drugiej zaś poprawiają dystrybucję krwi w krążeniu wieńcowym. Główną właściwością tych związków jest rozszerzanie naczyń krwionośnych, które najsilniej zaznacza się w:

• pojemnościowym układzie żylnym
• dużych tętnicach wieńcowych podwsierdziowych
• arterioli o średnicy powyżej 100 μm

Powyższe efekty prowadzą do redystrybucji krwi do krążenia obocznego (tzw. kolaterali) w strefie niedokrwionej, poprawiają ukrwienie w obszarze podwsierdziowym, a także zapobiegają i usuwają skurcze tętnic wieńcowych – zarówno spontaniczne, jak i występujące w ekscentrycznych zwężeniach tętnic. Co istotne, azotany nie powodują niekorzystnego zjawiska zespołu podkradania wieńcowego.⁴

Unikalny profil farmakologiczny pentaerytrytylu tetraazotanu

Pentaerytrytylu tetraazotan wyróżnia się wśród innych organicznych azotanów dwoma istotnymi właściwościami:

1. Jest jedynym donorem z grupy organicznych azotanów, który nie powoduje zwiększenia stężenia reaktywnych form tlenu (ROS) powstających w komórkach naczyń w procesach metabolicznych.
2. W przeciwieństwie do innych azotanów, nie wywołuje zjawiska tolerancji podczas długotrwałego stosowania.

Przyczyna braku rozwoju tolerancji w przypadku pentaerytrytylu tetraazotanu jest złożona i nie została jeszcze w pełni wyjaśniona. Uważa się, że kluczowe znaczenie mają specyficzne przemiany aktywnych metabolitów tego związku w komórkach.⁵

Działanie antyoksydacyjne i przeciwmiażdżycowe

Pentaerytrytylu tetraazotan wykazuje działanie antyoksydacyjne i przeciwmiażdżycowe, co wiąże się z jego wpływem na procesy komórkowe w śródbłonku naczyniowym. Mechanizm tego działania polega na:

• Zwiększeniu stężenia ferrytyny – białka o właściwościach przeciwutleniających w komórkach śródbłonka
• Zwiększeniu ekspresji hemooksygenazy-1, enzymu chroniącego komórkę przed cytotoksycznym działaniem reaktywnych form tlenu (ROS)

Te właściwości sprawiają, że pentaerytrytylu tetraazotan nie tylko działa naczyniorozszerzająco, ale także zapewnia ochronę przed stresem oksydacyjnym, co może mieć istotne znaczenie w długoterminowej terapii chorób układu sercowo-naczyniowego.⁶

Wskazania terapeutyczne w świetle właściwości farmakodynamicznych

Pentaerytrytylu tetraazotan jest wskazany przede wszystkim w stabilnej chorobie niedokrwiennej serca w celu:

• Zapobiegania dławicowym bólom wysiłkowym
• Zapobiegania skurczom tętnic wieńcowych

Lek znajduje również zastosowanie u stabilnych pacjentów po przebytym zawale mięśnia sercowego. Zgodnie z zaleceniami amerykańskich towarzystw kardiologicznych – American College of Cardiology i American Heart Association – azotany organiczne (w klasie IB) są rekomendowane w celu zmniejszenia objawów choroby w następujących sytuacjach klinicznych:

• Gdy leki beta-adrenolityczne są przeciwwskazane
• Gdy leki beta-adrenolityczne powodują istotne działania niepożądane
• W terapii skojarzonej, jeśli same leki beta-adrenolityczne nie wykazują dostatecznej skuteczności

Należy podkreślić, że pentaerytrytylu tetraazotan nie jest przeznaczony do doraźnego przerywania bólu wieńcowego ze względu na niedostatecznie szybką absorpcję po podaniu doustnym.⁷

Skuteczność kliniczna i zastosowanie w praktyce

Długotrwałe leczenie pacjentów z objawami choroby niedokrwiennej serca za pomocą pentaerytrytylu tetraazotanu przynosi znaczące efekty kliniczne w postaci zmniejszenia liczby bólów wieńcowych oraz zużycia nitrogliceryny jako leku doraźnego. Pentaerytrytylu tetraazotan może być stosowany zarówno w monoterapii, jak i w leczeniu skojarzonym – najczęściej z:

• Lekami beta-adrenolitycznymi
• Inhibitorami konwertazy angiotensyny (ACE)

Terapia skojarzona wymaga jednak zachowania szczególnej ostrożności ze względu na możliwość sumowania się efektów hipotensyjnych i wynikającego z tego ryzyko nadmiernego obniżenia ciśnienia tętniczego krwi.⁸