Właściwości farmakokinetyczne – ogólna charakterystyka

Parametry farmakokinetyczne dehydroepiandrosteronu (DHEA) zostały wyznaczone w badaniach na zwierzętach i ludziach, zarówno po podaniu doustnym, jak i dożylnym, przy czym w podaniu dożylnym stosowano rozpuszczalny w wodzie siarczan DHEA. Badania u ludzi obejmowały bardzo szeroki zakres dawek – od kilku miligramów do ponad 1 grama, a grupami badanymi byli mężczyźni i kobiety w różnym wieku, włączając osoby młode oraz w podeszłym wieku.¹

Wchłanianie DHEA

Dehydroepiandrosteron charakteryzuje się dobrą absorpcją z przewodu pokarmowego po podaniu doustnym. Ze względu na lipofilny charakter substancji i jej nierozpuszczalność w wodzie, przyjmowanie leku z pokarmem bogatym w tłuszcze znacząco poprawia stopień wchłaniania. Stężenie maksymalne DHEA i jego głównego metabolitu – siarczanu DHEA – w osoczu krwi osiągane jest po około 2-5 godzinach od momentu podania leku.²

Dystrybucja DHEA

Po wchłonięciu substancji czynnej z przewodu pokarmowego, DHEA wykazuje słabe powinowactwo do albumin osocza, wiążąc się z nimi jedynie w około 10-20%. Większość wolnej formy DHEA szybko podlega przemianom metabolicznym. W przeciwieństwie do formy wolnej, siarczan dehydroepiandrosteronu (DHEA-S) charakteryzuje się silnym wiązaniem z albuminami osocza (ok. 80-90%), co przekłada się na znacząco dłuższy okres półtrwania tej formy. Objętość dystrybucji DHEA-S wynosi około 9 litrów.³

Metabolizm DHEA

Głównym etapem wstępnych przemian metabolicznych DHEA jest szybkie sprzęganie z kwasem siarkowym, które zachodzi w wątrobie przy udziale enzymów z rodziny sulfotransferaz. Produktem tej reakcji jest siarczan dehydroepiandrosteronu (DHEA-S), stanowiący najważniejszy metabolit pośredni. DHEA-S transportowany jest z krwią do tkanek docelowych, takich jak:⁴

• piersi
• gruczoł krokowy
• narządy rodne
• kości
• mięśnie szkieletowe

W tkankach docelowych DHEA-S podlega procesowi desulfatacji do wolnego DHEA, który następnie, pod wpływem specyficznych enzymów, przekształca się w androstendion, a dalej w testosteron. U kobiet również dochodzi do powstawania androstendionu i testosteronu, które ulegają dalszym przemianom – odpowiednio do estronu i estradiolu. Powstałe w ten sposób męskie i żeńskie hormony płciowe podlegają normalnym, charakterystycznym dla tych związków przemianom biochemicznym, a następnie są wydalane z organizmu w postaci różnych metabolitów sprzężonych z kwasem glukuronowym.⁵

Eliminacja DHEA

Dehydroepiandrosteron jest wydalany z organizmu człowieka przede wszystkim z moczem i kałem w postaci nieaktywnych metabolitów. Główną drogą eliminacji są nerki – z moczem usuwane jest około 50-70% wchłoniętej dawki DHEA. Pozostała część DHEA wydalana jest z żółcią do jelit i usuwana wraz z kałem.⁶

Wolny, niesprzężony DHEA charakteryzuje się słabym wiązaniem z białkami osocza i jest szybko eliminowany z organizmu – jego klirens wynosi około 2000 l/24h, a okres półtrwania zaledwie 15-40 minut. Natomiast postać sprzężona (DHEA-S), ze względu na silne wiązanie z albuminami, wykazuje znacznie dłuższy okres półtrwania, wynoszący około 12 godzin, a jej klirens to około 13 l/24h. Warto podkreślić, że zarówno DHEA, jak i jego siarczan nie ulegają kumulacji w organizmie, a przy przewlekłym stosowaniu leku ustala się stacjonarne stężenie hormonu we krwi.⁷